Πώς ο Τραμπ, μέσω των εξελίξεων στη Βενεζουέλα και το φθηνό πετρέλαιο, φρενάρει τον πληθωρισμό και αναδιαμορφώνει το διεθνές οικονομικό τοπίο
Οι πρόσφατες εξελίξεις στη Βενεζουέλα, με την επέμβαση των ΗΠΑ, τη σύλληψη του Μαδούρο και την αλλαγή σελίδας στη διακυβέρνηση της χώρας, παρουσιάστηκαν διεθνώς κυρίως ως πολιτικό γεγονός, ωστόσο όσοι παρακολουθούν συστηματικά τις αγορές εκτιμούν ότι το πραγματικό βάρος της υπόθεσης επεκτείνεται και στο οικονομικό και ενεργειακό επίπεδο.
- Από τον Ανδρέα Καψαμπέλη
Μάλιστα, πολύ πριν υπάρξουν επίσημες ανακοινώσεις ή δραματικοί τίτλοι, οι τιμές της ενέργειας είχαν ήδη αρχίσει να καταγράφουν μια αξιοσημείωτη μεταβολή, η οποία δύσκολα μπορεί να αποδοθεί σε σύμπτωση.
Το αργό πετρέλαιο εμφανίζει ετήσια πτώση άνω του 22%, ενώ το φυσικό αέριο κινείται ακόμα χαμηλότερα, με απώλειες που προσεγγίζουν το 28%. Για πολλούς αναλυτές αυτή η εικόνα αποτελεί ένδειξη ότι οι αγορές είχαν προεξοφλήσει μια εξέλιξη με βαθύτερες οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες. Παρότι διεθνώς καταγράφονται εστίες έντασης και πολεμικές συγκρούσεις, οι οποίες υπό άλλες συνθήκες θα λειτουργούσαν ανοδικά για τις τιμές της ενέργειας, το λεγόμενο «έξυπνο χρήμα» κινήθηκε στην αντίθετη κατεύθυνση. Κι αυτό δεν θεωρείται καθόλου τυχαίο.
Σύμφωνα με χρηματιστηριακές πηγές, τα μεγάλα θεσμικά χαρτοφυλάκια δεν λειτουργούν με βάση την επικαιρότητα, αλλά με βάση τις προσδοκίες για το πού κατευθύνεται το σύστημα. Και σε αυτή την περίπτωση η εκτίμηση που κυριάρχησε ήταν ότι το ειδικό «ασφάλιστρο κινδύνου» που βάραινε την αγορά λόγω της Βενεζουέλας σταδιακά θα εξαλειφόταν. Εδώ και μήνες, ενώ στη δημόσια συζήτηση κυριαρχούσαν ιδεολογικές αντιπαραθέσεις για το καθεστώς της χώρας, οι αγορές φαίνεται πως είχαν καταλήξει σε διαφορετικό συμπέρασμα. Το ενδεχόμενο αλλαγής σκηνικού άρχισε να θεωρείται πιθανό και αυτό αποτυπώθηκε πρώτα και κύρια στις τιμές. Οπως λέγεται χαρακτηριστικά σε κύκλους της αγοράς, όταν οι τιμές κινούνται κόντρα στο προφανές αφήγημα, συνήθως κάτι σημαντικό προετοιμάζεται στο παρασκήνιο.
Πολλοί οικονομολόγοι συνδέουν τη χρονική συγκυρία με μια πιεστική ανάγκη της Δύσης και ειδικότερα των Ηνωμένων Πολιτειών: τη μείωση του πληθωρισμού. Σε αυτό το πλαίσιο, το φθηνότερο πετρέλαιο θεωρείται το πιο άμεσο εργαλείο για την αποκλιμάκωση των τιμών σε ολόκληρη την οικονομία, από τα καύσιμα μέχρι τα βασικά αγαθά. Η ενέργεια, άλλωστε, διαπερνά το σύνολο της παραγωγικής αλυσίδας. Τίθεται, βέβαια, το ερώτημα γιατί οι ΗΠΑ να ενδιαφέρονται τόσο έντονα για τη Βενεζουέλα, τη στιγμή που έχουν εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου παγκοσμίως χάρη στο σχιστολιθικό πετρέλαιο. Σύμφωνα λοιπόν με αναλυτές του ενεργειακού τομέα, το ζήτημα δεν αφορά την ποσότητα, αλλά την ποιότητα του παραγόμενου αργού.
Το αμερικανικό shale oil είναι κυρίως ελαφρύ πετρέλαιο. Αντίθετα, τα τεράστια διυλιστήρια στον Κόλπο του Μεξικού, στο Τέξας και στη Λουιζιάνα έχουν σχεδιαστεί εδώ και δεκαετίες για να επεξεργάζονται βαρέος τύπου πετρέλαιο, το οποίο είναι φθηνότερο και αποδίδει καλύτερα σε αυτές τις εγκαταστάσεις. Για τον σκοπό αυτόν έχουν επενδυθεί δισεκατομμύρια. Οταν σε αυτά τα διυλιστήρια χρησιμοποιείται ακριβό, ελαφρύ πετρέλαιο, η αποδοτικότητα μειώνεται και το κόστος αυξάνεται, δημιουργώντας ένα δομικό πρόβλημα.
Tεχνικά στοιχεία
Σύμφωνα με τεχνικά στοιχεία της αγοράς, υπάρχει σαφής αναντιστοιχία ανάμεσα στη ζήτηση των αμερικανικών διυλιστηρίων και την ποιότητα του εγχώριου πετρελαίου. Και εδώ ακριβώς εντοπίζεται ο ρόλος της Βενεζουέλας. Η χώρα διαθέτει τα μεγαλύτερα επιβεβαιωμένα αποθέματα βαρέος πετρελαίου στον κόσμο, τα οποία υπολογίζονται σε περίπου 300 δισεκατομμύρια βαρέλια. Παρ’ όλα αυτά, μέχρι πρόσφατα συμμετείχε στην παγκόσμια παραγωγή με ποσοστό μικρότερο του 1%, γεγονός που αποδίδεται στη χρόνια πολιτική αστάθεια, στο καθεστώς που υπήρχε, στην κακοδιαχείριση και τις διεθνείς κυρώσεις.
Η προοπτική επανένταξης αυτών των αποθεμάτων στο παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα, υπό συνθήκες σταθερότητας και με τη συμμετοχή μεγάλων αμερικανικών εταιριών, θεωρείται από τις αγορές καθοριστική. Οπως επισημαίνεται από οικονομικούς αναλυτές, δεν πρόκειται για μια πρόσκαιρη αύξηση της προσφοράς, αλλά για μια μόνιμη μεταβολή που αλλάζει τους συσχετισμούς. Η εξέλιξη αυτή χαρακτηρίζεται διαρθρωτικά καθοδική για τις τιμές, καθώς δημιουργεί μια νέα ισορροπία που δύσκολα ανατρέπεται.
Μέχρι σήμερα ο ΟΠΕΚ και οι σύμμαχοί του, με κυρίαρχους παίκτες τη Σαουδική Αραβία και τη Ρωσία, είχαν τη δυνατότητα να επηρεάζουν τις τιμές περιορίζοντας την παραγωγή. Ωστόσο, πηγές της αγοράς εκτιμούν ότι η ενεργοποίηση των αποθεμάτων της Βενεζουέλας περιορίζει δραστικά αυτή τη δυνατότητα. Εφόσον η χώρα κινηθεί εκτός της πειθαρχίας του καρτέλ και υπό την επιρροή αμερικανικών συμφερόντων, το κέντρο βάρους μεταφέρεται σταδιακά από τη Μέση Ανατολή και τη Βιένη προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παγκόσμιος ρυθμιστής οι Ηνωμένες Πολιτείες
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, οι ΗΠΑ εμφανίζονται, σύμφωνα με τους αναλυτές, να αποκτούν τον ρόλο του βασικού ρυθμιστή της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας. Αντίθετα, για τη Ρωσία οι επιπτώσεις θεωρούνται ιδιαίτερα αρνητικές. Η ρωσική οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα έσοδα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, ενώ οι υψηλές τιμές θεωρούνται κρίσιμες για τη χρηματοδότηση των στρατιωτικών και κρατικών της δαπανών στον πόλεμο με την Ουκρανία.
Η αύξηση της προσφοράς και η πτώση των τιμών περιορίζουν αυτή τη δυνατότητα, ενώ ενισχύουν τον ανταγωνισμό σε αγορές όπως η Ασία και η Ινδία. Αντίθετα, η Κίνα εμφανίζεται, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, ως ένας από τους πιο διακριτικούς κερδισμένους. Το Πεκίνο έχει χρηματοδοτήσει τη Βενεζουέλα με μεγάλα δάνεια, τα οποία δεν εξυπηρετούνταν. Με την αποκατάσταση της παραγωγής αυξάνονται οι πιθανότητες να ανακτηθεί μέρος αυτών των κεφαλαίων. Παράλληλα, ως ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, επωφελείται άμεσα από χαμηλότερες τιμές.
Επίσης σε παγκόσμιο επίπεδο, πολλοί οικονομολόγοι εκτιμούν δικαιολογημένα ότι η ένταξη, έστω και σταδιακά, εκατοντάδων δισεκατομμυρίων βαρελιών στο ενεργειακό σύστημα λειτουργεί αποπληθωριστικά. Αυτό διευκολύνει τις κεντρικές τράπεζες όπως η Fed και η EKT να κινηθούν ταχύτερα προς τη μείωση των επιτοκίων, προσφέροντας σημαντική ανάσα στην ανάπτυξη. Κατά συνέπεια, πίσω από τις πολιτικές δηλώσεις και τα συνθήματα φαίνεται να εξελίσσεται μια βαθιά ανακατανομή ισχύος στην παγκόσμια οικονομία, με την ενέργεια στο επίκεντρο. Και όπως επισημαίνουν οι άνθρωποι της αγοράς, σε αυτές τις αναμετρήσεις τον τελικό λόγο δεν τον έχουν οι διακηρύξεις και οι κάθε είδους ιαχές, αλλά οι αριθμοί.
