Οι δύο κύριες μέθοδοι που έχουν αποδειχτεί αποτελεσματικές είναι η άμεση αντιπαράθεση ισχύος και η αντίδραση των χρηματοπιστωτικών αγορών
Εναν χρόνο μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, η γεωπολιτική του προσέγγιση συνεχίζει να προκαλεί αναταράξεις διεθνώς. Η πρόσφατη κρίση γύρω από τη Γροιλανδία και οι απειλές του για δασμούς 10% (με ενδεχόμενη αύξηση στο 25%) σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες που αντιδρούν στην αμερικανική πίεση για απόκτηση ελέγχου του αρκτικού εδάφους (που όπως ήταν αναμενόμενο τις πήρε πίσω) ανέδειξαν ξανά τα όρια της αμερικανικής ισχύος, αλλά και τις δυνατότητες αντίδρασης των Ευρωπαίων.
- Από τη Μαρία Δεναξά
Οι δύο κύριες μέθοδοι που έχουν αποδειχτεί αποτελεσματικές απέναντι στις απρόβλεπτες κινήσεις του Τραμπ είναι η άμεση αντιπαράθεση ισχύος, όπως κάνει η Κίνα, και η αντίδραση των χρηματοπιστωτικών αγορών. Η δεύτερη επιβεβαιώθηκε και πέρυσι την άνοιξη, όταν η απότομη αύξηση των αποδόσεων των αμερικανικών ομολόγων και η αναταραχή στις αγορές οδήγησαν πάλι σε αναδίπλωση και πάγωμα της μεγάλης εμπορικής επίθεσης που ο Τραμπ είχε εξαπολύσει στο τέλος Μαρτίου, με δασμούς προς κάθε κατεύθυνση κατά το λεγόμενο «Liberation Day».
Στην τρέχουσα κρίση οι αγορές αντέδρασαν πάλι με νευρικότητα: τα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα επιτόκια των αμερικανικών ομολόγων αυξήθηκαν αισθητά, με το 30ετές να ξεπερνά το 4,89% και να αγγίζει το υψηλότερο επίπεδο από τον Σεπτέμβριο. Το δολάριο υποχώρησε, ο δείκτης S&P 500 σημείωσε σημαντικές απώλειες, ενώ ο χρυσός κατέγραψε νέο ιστορικό ρεκόρ. Παρόλο που οι χρηματιστές δεν μιλάνε για πανικό, υπογραμμίζουν πως πρόκειται για ξεκάθαρη προειδοποίηση.
Η «αδυναμία» που επισημαίνεται συχνά είναι η εξάρτηση των ΗΠΑ από ξένη χρηματοδότηση για τα τεράστια ελλείμματά τους. Η Ευρώπη παραμένει ο μεγαλύτερος ξένος κάτοχος αμερικανικών assets (μετοχές και ομόλογα), με εκτιμήσεις που φτάνουν τα 8 τρισ. δολάρια. Στρατηγικοί αναλυτές, όπως ο Γιώργος Σαραβέλος της Deutsche Bank, υπογραμμίζουν ότι σε συνθήκες όπου η συνοχή της δυτικής συμμαχίας τίθεται υπό αμφισβήτηση δεν είναι αυτονόητο ότι οι Ευρωπαίοι θα συνεχίσουν να χρηματοδοτούν απρόσκοπτα τα αμερικανικά ελλείμματα.
Μια σταδιακή αναδιάρθρωση των επενδύσεών τους, με μειωμένη έκθεση σε περιουσιακά στοιχεία σε δολάριο, θα μπορούσε να αποτελέσει φυσική εξέλιξη. Παρόμοια άποψη εξέφρασε και η Ρεμπέκα Πάτερσον (Council on Foreign Relations), σημειώνοντας ότι, εάν η Ευρώπη επιθυμεί να αποτρέψει μια αμερικανική εκτροπή στη Γροιλανδία, θα μπορούσε να στείλει μήνυμα ζητώντας από κρατικούς επενδυτές, όπως τα δημόσια συνταξιοδοτικά ταμεία, να επανεξετάσουν και ενδεχομένως να μειώσουν την έκθεσή τους στα αμερικανικά ομόλογα, ειδικά σε μια περίοδο που η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει χαμηλότερα επιτόκια για να διευκολύνει τον δανεισμό νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Αμερικανικά κρατικά ομόλογα
Ηδη το συνταξιοδοτικό ταμείο Akademiker Pension της Δανίας ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να μειώσει πλήρως τις επενδύσεις του σε αμερικανικά κρατικά ομόλογα (περίπου 100 εκατ. δολάρια) έως το τέλος του μήνα, επικαλούμενο τη μακροπρόθεσμη μη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών των ΗΠΑ. Ωστόσο, η χρήση κρατικού χρέους ως γεωπολιτικό όπλο παραμένει εξαιρετικά ριψοκίνδυνη: Τα περισσότερα από τα κεφάλαια αυτά βρίσκονται σε ιδιωτικά χαρτοφυλάκια, τα οποία δεσμεύονται από υποχρεώσεις απέναντι στους επενδυτές τους και όχι απέναντι στις κυβερνήσεις.
Το περιθώριο άμεσης παρέμβασης περιορίζεται στα χαρτοφυλάκια κεντρικών τραπεζών και δημόσιων ταμείων. Μια συντονισμένη αποσταθεροποίηση θα προκαλούσε σοκ στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, πλήττοντας και την ίδια την Ευρώπη (απώλειες σε αξία assets, αναταράξεις σε συντάξεις, ασφαλιστικά ταμεία κ.λπ.). Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ απέρριψε κατηγορηματικά τέτοια σενάρια στο Νταβός, χαρακτηρίζοντάς τα παράλογα και υποστηρίζοντας ότι οι Ευρωπαίοι θα συνεχίσουν να κατέχουν αμερικανικό χρέος.
Παρά τις διαβεβαιώσεις, η μακροπρόθεσμη τάση είναι ανησυχητική για την Ουάσινγκτον: Η εμπιστοσύνη στο δολάριο ως αποθεματικό νόμισμα διαβρώνεται σταδιακά από την πολιτική αστάθεια, τις παρεμβάσεις στη Fed και τις γεωπολιτικές εντάσεις. Η εκρηκτική άνοδος του χρυσού αποτελεί χαρακτηριστικό δείκτη. Η υπόθεση της Γροιλανδίας λειτούργησε ως καταλύτης, αλλά το διακύβευμα είναι ευρύτερο: Η αμερικανική υπερδύναμη εξαρτάται, περισσότερο από ποτέ, από την εμπιστοσύνη και τη συνεργασία με τους συμμάχους της. Οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών (με αναδίπλωση από δασμούς έπειτα από συζητήσεις με τον γ.γ. του ΝΑΤΟ) δείχνουν ότι ακόμα και οι πιο τολμηρές κινήσεις έχουν όρια όταν συναντούν συλλογική αντίδραση. Οικονομική, πολιτική και χρηματιστηριακή.
