Σοβαρές αντιδράσεις και έντονο προβληματισμό προκαλούν οι διαπραγματεύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών, με αντικείμενο μια συμφωνία που θα παρέχει στις αμερικανικές συνοριακές αρχές άνευ προηγουμένου πρόσβαση σε δεδομένα Ευρωπαίων πολιτών.
Σύμφωνα με επίσημα έγγραφα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μεσολαβεί σε συνομιλίες για την ανταλλαγή πληροφοριών που αφορούν ταξιδιώτες προς τις ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων βιομετρικών δεδομένων όπως δακτυλικά αποτυπώματα, αλλά και στοιχείων από βάσεις δεδομένων επιβολής του νόμου. Στόχος, όπως αναφέρεται, είναι να μπορούν οι αμερικανικές αρχές να αξιολογούν εάν ένα άτομο θεωρείται «κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια ή τη δημόσια τάξη».
Αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ταξίδεψαν στην Ουάσινγκτον την περασμένη εβδομάδα για τον πρώτο γύρο διαπραγματεύσεων, επιβεβαιώνοντας ότι οι συζητήσεις έχουν περάσει σε πρακτικό στάδιο.
Πίεση από την Ουάσινγκτον και διεύρυνση της επιτήρησης
Το αμερικανικό αίτημα για βαθύτερη πρόσβαση στα ευρωπαϊκά δεδομένα έρχεται σε μια περίοδο αυξημένης ανησυχίας για την πολιτική επιτήρησης των ΗΠΑ. Τον Δεκέμβριο, οι αμερικανικές συνοριακές αρχές πρότειναν την εξέταση πενταετούς ιστορικού μέσων κοινωνικής δικτύωσης των ταξιδιωτών, ενώ η υπηρεσία Μετανάστευσης και Τελωνείων βρίσκεται στο στόχαστρο για τη χρήση τεχνολογιών επιτήρησης εναντίον διαδηλωτών σε αμερικανικές πόλεις.
Η φιλελεύθερη ευρωβουλευτής Ρακέλ Γκαρσία Ερμίδα-φαν ντερ Βάλε ζήτησε την αναστολή των συνομιλιών έως ότου διασφαλιστούν πλήρως η ιδιωτικότητα και η ασφάλεια των πολιτών, τονίζοντας ότι το τρέχον γεωπολιτικό πλαίσιο καθιστά τη συμφωνία εξαιρετικά προβληματική.
Κίνδυνοι για δικαιώματα και ελευθερίες
Ο Ρομέν Λανό, νομικός ερευνητής στον οργανισμό Statewatch, προειδοποιεί ότι οι ευρωπαϊκές αστυνομικές βάσεις δεδομένων περιλαμβάνουν πληροφορίες που αφορούν ένα ευρύ φάσμα πολιτών, από διαδηλωτές έως δημοσιογράφους. Όπως σημειώνει, βάσει της υπό συζήτηση συμφωνίας, τέτοια δεδομένα θα μπορούσαν να διαβιβάζονται στις αμερικανικές αρχές, οι οποίες θα έχουν τη δυνατότητα να αρνούνται την είσοδο ή ακόμη και να προχωρούν σε κράτηση ατόμων.
Ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων, Βόιτσιεχ Βιεβιορόφσκι, επισημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές αρχές παρακολουθούν με ιδιαίτερη προσοχή τις εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες και προειδοποιεί ότι η ΕΕ οφείλει να είναι εξαιρετικά προσεκτική στον τρόπο με τον οποίο επιτρέπει τη ροή δεδομένων Ευρωπαίων πολιτών εκτός Ένωσης.
Πρωτοφανές πλαίσιο ανταλλαγής δεδομένων
Η συμφωνία-πλαίσιο που διαπραγματεύεται η Επιτροπή θα λειτουργήσει ως πρότυπο για διμερείς συμφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών και των ΗΠΑ, τις λεγόμενες Ενισχυμένες Συνεργασίες Ασφάλειας των Συνόρων. Πρόκειται, σύμφωνα με τον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων, για την πρώτη φορά που προβλέπεται ανταλλαγή προσωπικών δεδομένων μεγάλης κλίμακας για σκοπούς ελέγχου συνόρων και μετανάστευσης με χώρα εκτός ΕΕ.
Η Ουάσινγκτον έχει θέσει σαφή προθεσμία έως το τέλος του 2026 για την ολοκλήρωση των διμερών συμφωνιών, προειδοποιώντας ότι χώρες που δεν θα συμμορφωθούν κινδυνεύουν να χάσουν την πρόσβαση στο πρόγραμμα απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης.
Η πίεση αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με την Ερμίδα-φαν ντερ Βάλε να κάνει λόγο για πολιτικό εκβιασμό που δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός.
Διαβεβαιώσεις και επιφυλάξεις
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι το υπό διαπραγμάτευση πλαίσιο θα περιλαμβάνει αυστηρές εγγυήσεις προστασίας δεδομένων, με περιορισμένη και μη συστηματική ανταλλαγή πληροφοριών, μόνο στο απολύτως αναγκαίο επίπεδο. Ωστόσο, ομάδες πολιτικών δικαιωμάτων και φορείς εποπτείας εκφράζουν τον φόβο ότι οι συμφωνίες αυτές θα επιδεινώσουν περαιτέρω την ήδη τεταμένη κατάσταση των δικαιωμάτων ιδιωτικότητας.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το ενδεχόμενο αυτολογοκρισίας, με την Ερμίδα-φαν ντερ Βάλε να προειδοποιεί ότι πολίτες που χρειάζεται να ταξιδέψουν στις ΗΠΑ ενδέχεται να περιορίσουν την ελεύθερη έκφρασή τους, υπό τον φόβο ότι οι απόψεις ή η δραστηριότητά τους θα επηρεάσουν την πρόσβασή τους στη χώρα.
