Το Reuters δημοσίευσε μια έρευνα που ισχυρίζεται ότι ο άνθρωπος που τόσα χρόνια κινήθηκε στη σκιά φτιάχνοντας γκράφιτι με πολιτικό και κοινωνικό μήνυμα είναι ο Ρόμπιν Γκάνινγχαμ από το Μπρίστολ της Βρετανίας
- Γράφει ο Βασίλης Γαλούπης
Για χρόνια, η ταυτότητα του Μπάνκσι, του μυστηριώδους street artist (καλλιτέχνης του δρόμου) με τα επιδραστικά γκράφιτι που ξεφυτρώνουν εν μια νυκτί, παρέμενε ρομαντικά κρυμμένη. Για την ακρίβεια έγινε τόσο διάσημος εν μέρει λόγω της ανωνυμίας του.
Ο άνθρωπος-σκιά έφτιαχνε κάθε φορά στα γρήγορα με stencil το έργο του, συνήθως συμβολικό πολιτικά και κοινωνικά, κι εξαφανιζόταν πάλι στο σκοτάδι. Ο μύθος, όμως, είναι ένα «αξεσουάρ» μιας αγοράς εκατομμυρίων. Το 2021, για παράδειγμα, η ετήσια αξία των πωλήσεων σε δημοπρασίες του Banksy έφτασε στο ιστορικό υψηλό των 171,3 εκατομμυρίων δολαρίων!
Οι αγοραστές του είναι συνήθως celebrities, μουσικοί και καλλιτέχνες. Ακόμα και το Βρετανικό Μουσείο έχει αποκτήσει έργο του. Ο Μπάνκσι έχει γίνει ζάπλουτος πουλώντας τα έργα του στο ίδιο το σύστημα που καυτηριάζει με τα εικονικά του γκράφιτι. Οχι απαραίτητα υποκριτικό, αλλά σίγουρα πολύ επικερδές.
Στις 13 Μαρτίου το Reuters δημοσίευσε μια έρευνα που ισχυρίζεται ότι «αποκάλυψε, πέραν πάσης αμφιβολίας, την πραγματική ταυτότητα του Banksy». Πρόκειται, λέει το ρεπορτάζ, για τον Ρόμπιν Γκάνινγχαμ από το Μπρίστολ της Βρετανίας. Στο παρελθόν υπήρξαν κι άλλες δύο δημοσιοποιήσεις της ταυτότητάς του, σε ένα ακαδημαϊκό άρθρο στο «Journal of Spatial Science» δέκα χρόνια πριν και από τη βρετανική «Mail» το 2008.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν υπάρχει συγκεκριμένος λόγος που αποκαλύπτεται τώρα με αποδείξεις ποιος είναι. Το ίδιο το Reuters υποστηρίζει ότι «το κοινό έχει έντονο ενδιαφέρον να κατανοήσει την ταυτότητα και την καριέρα μιας προσωπικότητας με τη βαθιά και διαρκή επιρροή της στον πολιτισμό, στη βιομηχανία της τέχνης και στον διεθνή πολιτικό διάλογο».
Κάποιοι, αναφέρει το άρθρο του Reuters, θεωρούν ότι ο Μπάνκσι είναι στην πραγματικότητα αγαπημένο παιδί του συστήματος στη Βρετανία: «Οταν κάνουν γκράφιτι όλοι οι άλλοι είναι βανδαλισμός, αλλά όταν το κάνει ο Μπάνκσι είναι τέχνη» είναι η ένστασή τους.
«Είναι δημόσιο πρόσωπο και ως εκ τούτου υπόκειται σε έλεγχο, λογοδοσία και, μερικές φορές, σε αποκάλυψη» λέει το Reuters και δημοσιογραφικά αυτό στέκει.
Από την άλλη υπάρχει το «προηγούμενο» με τον… Γιώργο Γεωργίου. Ο άνθρωπος είναι ένας οικοδόμος, ελληνικής καταγωγής, που ζει και δουλεύει στο Λονδίνο. Τον Μάρτιο του 2024 έκανε κάποιες εργασίες δίπλα σε έργο του Μπάνκσι στο βόρειο Λονδίνο. Συμπτωματικά, ο Γεωργίου έτυχε να μοιάζει καταπληκτικά με τη μοναδική γνωστή φωτογραφία του Μπάνκσι κι αυτό ήταν αρκετό για να… ταυτοποιηθεί ως Μπάνκσι. Μέχρι να διαπιστωθεί ότι τελικά δεν ήταν αυτός, η ζωή του έγινε δύσκολη.
Πράγμα που σημαίνει ότι στο εξής ο πραγματικός Μπάνκσι, που δεν θα είναι πια φάντασμα αλλά επώνυμος, θα αντιμετωπίζει δυσκολίες που δεν αντιμετώπιζε ως ανώνυμος φαντομάς.
Το βασικό στοιχείο της έρευνας του Reuters είναι μια αστυνομική αναφορά και ένα δικαστικό έγγραφο που σχετίζονται με ένα επεισόδιο του 2000, όταν οι αμερικανικές Αρχές συνέλαβαν τον Ρόμπιν Γκάνινγχαμ για διατάραξη της τάξης στη Νέα Υόρκη. Εκείνη τη χρονιά, σύμφωνα με βιβλίο που έγραψε ο τότε μάνατζερ του Banksy, Στηβ Λαζαρίδης (Ελληνοβρετανός από την Κύπρο), ο Μπάνκσι συνελήφθη ενώ προσπαθούσε να ζωγραφίσει μια πινακίδα στην οροφή ενός κτιρίου.
Εξετάζοντας μια φωτογραφία που δημοσίευσε ο Λαζαρίδης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το Reuters αναγνώρισε το κτίριο ως Hudson Street 675. Δημοσίευσε τα αστυνομικά έγγραφα της σύλληψης του Γκάνινγχαμ, όπου ομολογούσε ότι προσπάθησε να κάνει γκράφιτι στη συγκεκριμένη διεύθυνση, υπογράφοντας χειρόγραφη δήλωση με το όνομά του. Οι Αρχές δεν γνώριζαν ότι επρόκειτο για τον Μπάνκσι.
Το Reuters επικαλείται επίσης δημόσια έγγραφα που δείχνουν ότι κάποια στιγμή ο Μπάνκσι άλλαξε το όνομά του νομίμως και το έκανε «Ντέιβιντ Τζόουνς». Η ταυτότητα του Τζόουνς ανέφερε την ίδια ημερομηνία γέννησης με του Ρόμπιν Γκάνινγχαμ.
Το 2022 έργα του Μπάνκσι ξεφύτρωσαν στο Κίεβο, την ίδια περίοδο που το Reuters ανακάλυψε ότι κάποιος Ντέιβιντ Τζόουνς είχε ταξιδέψει στην Ουκρανία. Μάλιστα οι ημερομηνίες ταξιδιού του Τζόουνς ταίριαζαν με αυτές του Ρόμπερτ Ντελ Νάγια, ο οποίος είναι γνωστός συνεργάτης του Banksy και ιδρυτής του διάσημου συγκροτήματος trip-hop Massive Attack.
Το μακροχρόνιο μυστήριο σχετικά με την ταυτότητα του Banksy τον είχε ωφελήσει ποικιλοτρόπως. Τα γκράφιτι που έκανε δεν ήταν «βανδαλισμοί» αλλά έπαιρναν αυτόματα μια αύρα «ηρωικής» κοινωνικής αποδοχής αφού ανήκαν σε έναν μύθο που κανείς δεν μπορούσε να ταυτοποιήσει.
Πληρωνόταν σε bitcoin, κάτω από το ραντάρ των επίσημων οικονομικών Αρχών. Εκτός του ακτιβισμού και των φιλανθρωπιών είχε στήσει ολόκληρη ανώνυμη εταιρία για να διαχειρίζεται τα εκατομμύρια των εσόδων του από πωλήσεις-δημοπρασίες. Η ανωνυμία και η μυστικότητα τον τοποθετούσαν πέρα από ιδεολογίες, άρα συμβατό με οτιδήποτε ήθελε ο καθένας να «προβάλλει» πάνω στα έργα του.
Ετσι ο Μπάνκσι -εν πολλοίς χάρη στον μύθο της ανωνυμίας- έχει ένα υποψήφιο για Οσκαρ ντοκιμαντέρ, περισσότερους από 13 εκατομμύρια ακόλουθους στο Instagram και ένα ρεκόρ δημοπρασίας ύψους 18,5 εκατομμυρίων λιρών στο όνομά του.
Οσο ήταν ο «μυστηριώδης ήρωας» ο κόσμος παρέβλεπε το γεγονός ότι το κατεστημένο έχει «αγκαλιάσει» με μπόλικα εκατομμύρια την αντικαπιταλιστική κι αντισυστημική του τέχνη. Θα συνεχίσει να έχει την ίδια επίδραση και τώρα που πλέον έχει όνομα;
Μπάνσκι – Καλλιτέχνης δρόμου
Γεννήθηκε το 1974 στο Μπρίστολ. Αρχισε να κάνει γκράφιτι στους δρόμους του Μπρίστολ στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Χρησιμοποιεί τη μέθοδο stencil, δηλαδή εφαρμόζει χρώμα πάνω σε ένα κομμένο σχέδιο από πλαστικό ή χαρτόνι. Γύρω στο 1994 γνωρίστηκε με τον φωτογράφο Στηβ Λαζαρίδης, που δούλευε τότε ως φωτογράφος στο Μπρίστολ, ο οποίος άρχισε να πουλάει τα έργα του Μπάνκσι, και αργότερα έγινε ο ατζέντης του. Από το 2002 κι έχοντας μετακομίσει στο Λονδίνο άρχισε να εκτυπώνει έργα του ως αφίσες για πώληση.
Το 2017 άνοιξε ξενοδοχείο στην πόλη Βηθλεέμ της Δυτικής Οχθης. Σύμφωνα με τον ιστότοπό του, τα κέρδη διατίθενται σε τοπικά έργα. Το 2019 άνοιξε κατάστημα στο Λονδίνο με προϊόντα που κατασκευάζονταν από γυναίκες σε καταυλισμούς μεταναστών στην Ελλάδα χρησιμοποιώντας σωσίβια που ξεβράζονταν. Τα έσοδα δωρίστηκαν. Τον Ιούλιο του 2019 «ο ανώνυμος καλλιτέχνης γκράφιτι Banksy ψηφίστηκε ως ο αγαπημένος καλλιτέχνης της Βρετανίας». Τα εμπορικά του έργα είναι αντίγραφα διάσημων γκράφιτι που έχει κάνει.
