Η υπογραφή της Συμφωνίας της Μέκκας της 7ης Αυγούστου 2026 συνιστά κι επίσημα πια ίσως την πιο επιθετική αναδιάταξη ισχύος που έχει καταγραφεί στη μεταπολεμική Ιστορία της Μέσης Ανατολής – αλλά και της Νότιας Ασίας. Η επίσημη σύμπραξη της Αγκυρας, του Ριάντ και του Ισλαμαμπάντ, με την υιοθέτηση μιας νατοϊκού τύπου «ρήτρας συλλογικής άμυνας», εγκλωβίζει τη Δύση σε ένα πρωτοφανές γεωπολιτικό αδιέξοδο. Κι αυτό γιατί -τουλάχιστον σε ό,τι αφορά άμεσα την Ελλάδα- η Τουρκία του «σουλτάνου» Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν καταφέρνει να κεφαλαιοποιήσει την παρατεταμένη σύγκρουση των Ηνωμένων Πολιτειών με το Ιράν, η οποία έχει προκαλέσει πλήρη παράλυση στις πετρελαϊκές υποδομές του Κόλπου, παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως τον δήθεν μοναδικό αυθεντικό πυλώνα σταθερότητας σε μια περιοχή που φλέγεται.
Το τριμερές σχήμα, άλλωστε, συγκεντρώνει τα τρία βασικά συστατικά στοιχεία που απαιτούνται για την επιβολή μιας νέας περιφερειακής τάξης πραγμάτων: τα ανεξάντλητα χρηματικά κεφάλαια αλλά και τα απεριόριστα πετρελαϊκά αποθέματα της Σαουδικής Αραβίας, την πυρηνική αποτροπή του Πακιστάν, όπως βέβαια και τη ραγδαία αναπτυσσόμενη, αυτόνομη, πολεμική βιομηχανία της Τουρκίας. Η Αγκυρα αναλαμβάνει, λοιπόν, ακόμα έναν ρόλο στα πράγματα, αυτόν του κεντρικού επιχειρησιακού ενορχηστρωτή, μετατρέποντας τις υπόλοιπες πρωτεύουσες σε προνομιακούς δυνητικούς αγοραστές αλλά και συμπαραγωγούς των μη επανδρωμένων αμυντικών συστημάτων και των πυραυλικών της προγραμμάτων. Κι αυτό, ενώ την ίδια στιγμή η αναθεωρητική στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας» και του δόγματος του στρατηγικού βάθους, όπως το αντιλαμβάνεται η Αγκυρα, αποκτά πλέον σάρκα και οστά, εκτεινόμενη από τη Μαύρη Θάλασσα έως τον Ινδικό Ωκεανό.
Η πραγματική «βόμβα», ωστόσο, που ετοιμάζεται να πυροδοτηθεί εντοπίζεται στις πρόσφατες δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερων, Χακάν Φιντάν, ο οποίος αποκάλυψε ότι οι διαδικασίες για τη μετατροπή της συμμαχίας σε «κουαρτέτο» με την είσοδο της Αιγύπτου βρίσκονται στο τελικό στάδιο. Ο Φιντάν έκανε λόγο μάλιστα για μια «φυσική εξέλιξη» που βασίζεται σε (παρασκηνιακές) διαβουλεύσεις τριών ετών. Για το Κάιρο δε, η συμμετοχή σε αυτόν τον άξονα αποτελεί μια σανίδα σωτηρίας απέναντι στην πλήρη οικονομική κατάρρευση αλλά και την αστάθεια στα νότια σύνορά του, καθώς του προσφέρει μια εναλλακτική ομπρέλα ασφαλείας μακριά από τις ασφυκτικές πιέσεις των δυτικών δανειστών και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.
Είναι σαφές, λοιπόν, πως η διαφαινόμενη προσθήκη της Αιγύπτου στο σχήμα – με την προϋπόθεση βέβαια πως θα ξεπεραστεί η προς ώρας τουλάχιστον αρνητική στάση του Ριάντ για μια τέτοια εξέλιξη – ανατρέπει πλήρως τα δεδομένα για την ελληνική και την κυπριακή διπλωματία. Το «κουαρτέτο» της Μέκκας όταν σχηματοποιηθεί θα ελέγχει έναν κολοσσιαίο στρατιωτικό μηχανισμό που ξεπερνά το 1.400.000 ενεργούς στρατιώτες και αξιωματικούς, ενώνοντας τον μεγαλύτερο αραβικό στρατό με τη δεύτερη ισχυρότερη συμβατική στρατιωτική δύναμη του ΝΑΤΟ που διαθέτει η Τουρκία. Με αυτόν τον τρόπο η Αγκυρα επιτυγχάνει τον απόλυτο στρατηγικό της στόχο: την de facto ακύρωση όλων των αξόνων ασφάλειας που επιχειρήθηκαν να στηθούν στην ανατολική Μεσόγειο τα προηγούμενα χρόνια, κυρίως μέσω τριμερών συνεργασιών, όπως αυτή μεταξύ της Αθήνας, της Λευκωσίας και του Καΐρου. Η Τουρκία, λοιπόν, αποκτά πλέον πρόσβαση, αλλά και λόγο ως «εταίρος» για τον έλεγχο των κρίσιμων θαλάσσιων περασμάτων από το Αιγαίο και τη Διώρυγα του Σουέζ μέχρι την Ερυθρά Θάλασσα και τον Περσικό Κόλπο. Συγχρόνως, δεν λειτουργεί πλέον ως ο πειθήνιος σύμμαχος της Ουάσινγκτον στην περιοχή, αλλά ως ένας αυτόνομος, αναθεωρητικός πόλος ισχύος που συνομιλεί ισότιμα με το Πεκίνο και τη Μόσχα, επιβάλλοντας τους δικούς του όρους στο τραπέζι των διεθνών διαπραγματεύσεων.
Μέσα σε αυτό το εφιαλτικό για τα ελληνικά γεωστρατηγικά συμφέροντα πλαίσιο, η ένταξη της Σαουδικής Αραβίας στον ισλαμικό άξονα της Μέκκας αποτελεί ταυτόχρονα για αρκετούς αναλυτές και την ταφόπλακα για τον πλέον φιλόδοξο αμερικανικό σχεδιασμό στην περιοχή: τον οικονομικό διάδρομο IMEC (India-Middle East-Europe Economic Corridor), ο οποίος προωθήθηκε ως το αντίπαλο δέος έναντι του κινεζικού «δρόμου του μεταξιού». Το Ριάντ, επιλέγοντας τη στρατηγική σύμπραξη με την Αγκυρα και το Ισλαμαμπάντ, αποσυνδέεται de facto από τις δυτικές δεσμεύσεις, αφήνοντας την Ουάσινγκτον και το Νέο Δελχί με ένα ανεφάρμοστο σχέδιο επί χάρτου. Το πιο σημαντικό; Η Τουρκία, η οποία είχε αποκλειστεί επιδεικτικά από τη διαδρομή του IMEC κατά την αρχική του ανακοίνωση, καταφέρνει τώρα να ακυρώσει τον δυτικό σχεδιασμό εκ των έσω, αποδεικνύοντας ότι κανένας ενεργειακός ή εμπορικός διάδρομος δεν μπορεί να λειτουργήσει στη Μέση Ανατολή χωρίς τη δική της γεωγραφική και στρατιωτική έγκριση.
Το όνειρο του IMEC, που βασιζόταν στη μεταφορά αγαθών από την Ινδία προς την Ευρώπη μέσω των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, της Σαουδικής Αραβίας, της Ιορδανίας και του Ισραήλ, καταρρέει λόγω της απώλειας του κεντρικού του πυλώνα. Η Σαουδική Αραβία ευθυγραμμίζει πλέον τα συμφέροντά της με το Πακιστάν και την Τουρκία, μεταφέροντας το κέντρο βάρους των υποδομών της προς τον νέο σουνιτικό άξονα. Αυτή η εξέλιξη στερεί από τη Δύση τη δυνατότητα να παρακάμψει το τουρκικό έδαφος, ενώ ταυτόχρονα εγκλωβίζει τις αμερικανικές επιδιώξεις για μια εμπορική σταθερά που θα συνέδεε την Ινδία με τα λιμάνια της Μεσογείου.
Απομονωμένη η Αθήνα, υπερασπίζεται έναν διάδρομο-φάντασμα
Για την ελληνική εξωτερική πολιτική οι εξελίξεις αυτές αποτελούν σαφώς ακόμα ένα ηχηρό καμπανάκι αφύπνισης που δεν επιτρέπει κανέναν εφησυχασμό. Η ψευδαίσθηση ότι η Τουρκία βρίσκεται σε τροχιά απομόνωσης ή ότι οι περιφερειακές συμμαχίες της Ελλάδας με τον αραβικό κόσμο ήταν δεδομένες και ακλόνητες καταρρέει υπό το βάρος των νέων γεωστρατηγικών δεδομένων. Η Αθήνα καλείται να αντιληφθεί ότι οι παραδοσιακοί της εταίροι στην περιοχή, όπως η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος, κινούνται με γνώμονα τον σκληρό ρεαλισμό για την επιβίωσή τους σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον, αδιαφορώντας για τις ελληνικές ευαισθησίες.
Η διάλυση του IMEC συνιστά ακόμα ένα βαρύ πλήγμα, καθώς η ελληνική κυβέρνηση είχε επενδύσει τεράστιο πολιτικό κεφάλαιο στην προοπτική να καταστεί η Ελλάδα η κύρια πύλη εισόδου του διαδρόμου στην Ευρώπη μέσω του λιμανιού του Πειραιά. Η κατάρρευση αυτού του αφηγήματος αφήνει την ελληνική εξωτερική πολιτική χωρίς το βασικό γεωοικονομικό της στήριγμα στην περιοχή. Η Αγκυρα, έχοντας πλέον στο πλευρό της το Ριάντ, επαναφέρει στο τραπέζι τον δικό της σχεδιασμό για τον «Δρόμο της Ανάπτυξης» (Development Road) μέσω Ιράκ, αναγκάζοντας την Ευρώπη να συζητήσει ξανά με τους δικούς της όρους. Η μετατροπή του σχήματος της Μέκκας σε «κουαρτέτο» με τη συμμετοχή της Αιγύπτου στερεί από την ελληνική διπλωματία ένα κρίσιμο έρεισμα στην ανατολική Μεσόγειο και ανατρέπει τις ισορροπίες γύρω από τον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών και του ελέγχου των ενεργειακών διαδρόμων. Η Αθήνα, λοιπόν, που βρίσκεται πλέον απομονωμένη να υπερασπίζεται έναν διάδρομο-φάντασμα, την ώρα που η Τουρκία επανακαθορίζει τους εμπορικούς χάρτες της Ευρασίας, οφείλει να λάβει «αντίμετρα», αν δεν θέλει να μετατραπεί σε κομπάρσο βλέποντας την Αγκυρα να ενισχύει περαιτέρω τον ρόλο της ως απόλυτης «εγγυήτριας» αλλά και ελεγκτή των ροών ενέργειας και εμπορίου προς τη γηραιά ήπειρο.
