Η Νοτιοαφρικανή δικαστής, νομικός και ακτιβίστρια Ναβανεθέμ «Νάβι» Πιλάι τιμάται με το Νόμπελ Ειρήνης του 2026, σε αναγνώριση του έργου της υπέρ της ειρήνης και της ενίσχυσης του διεθνούς δικαίου.
Η 85χρονη Πιλάι υπηρέτησε ως Ύπατη Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα την περίοδο 2008-2014.και πρόεδρος του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για τη Ρουάντα. Επιπλέον, ηγήθηκε της Ανεξάρτητης Διεθνούς Εξεταστικής Επιτροπής του ΟΗΕ για τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη. Η επιτροπή αυτή, σε πόρισμά της τον Σεπτέμβριο του 2025, κατηγόρησε το Ισραήλ για γενοκτονία εις βάρος των Παλαιστινίων στη Γάζα.
Στην επίσημη ανακοίνωση της Νορβηγικής Επιτροπής Νόμπελ τονίζεται ότι το βραβείο απονέμεται σε μια προσωπικότητα που, με εξαιρετικό θάρρος και ακεραιότητα, συνέβαλε καθοριστικά στην οικοδόμηση μιας πιο ολοκληρωμένης παγκόσμιας έννομης τάξης. Υπογραμμίζεται ο κεντρικός ρόλος της στη δίωξη εγκλημάτων πολέμου, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και γενοκτονίας, καθώς και η μακρόχρονη συνεισφορά της στην προάσπιση της ειρήνης, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του διεθνούς δικαίου.
Η Επιτροπή σημειώνει ότι η προσήλωση της Πιλάι στις οικουμενικές νομικές αρχές και η σταθερή ηθική της πυξίδα χαρακτηρίζουν ολόκληρη τη σταδιοδρομία της. Γεννημένη σε οικογένεια ινδικής (ταμίλ) καταγωγής στο Ντέρμπαν της Νότιας Αφρικής, την εποχή του απαρτχάιντ, έγινε δικηγόρος και πρωτοπόρος στον νομικό χώρο, αντιμετωπίζοντας έντονες δομικές διακρίσεις, φυλετικό διαχωρισμό και αποκλεισμό. Ένα κοινό νήμα διατρέχει την πορεία της: από την πρώιμη υπεράσπιση του Νέλσον Μαντέλα και άλλων αντιπάλων του απαρτχάιντ έως τη συμμετοχή της σε μερικές από τις σημαντικότερες διεθνείς δικαστικές υποθέσεις της εποχής μας.
Αιτιολογώντας την επιλογή, ο Jørgen Watne Frydnes της Επιτροπής Νόμπελ επισήμανε ότι το σύστημα του διεθνούς δικαίου βρίσκεται υπό ισχυρή πίεση και οι θεσμοί του δέχονται επιθέσεις. «Παρατηρούμε στροφή προς την πολιτική της ισχύος, εις βάρος των νομικών πλαισίων και του παγκόσμιου σεβασμού στο δίκαιο και τη δικαιοσύνη. Κάθε φορά που η ισχύς υπερισχύει του δικαίου, πλήττονται η σταθερότητα, η εμπιστοσύνη και η ειρηνική συνύπαρξη», δήλωσε. Με την απονομή του φετινού βραβείου, η Επιτροπή θέλει να υπενθυμίσει ότι το κράτος δικαίου –τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο– αποτελεί το θεμέλιο του συστήματος που έχουμε δημιουργήσει για τη διασφάλιση της ειρήνης και την ειρηνική επίλυση των συγκρούσεων.
«Η ειρήνη προϋποθέτει δικαιοσύνη», τόνισε. «Η ιστορία δείχνει ότι ένας κόσμος χωρίς κράτος δικαίου είναι άδικος, ασύνετος και απάνθρωπος. Οι δικαστές, που φυλάσσουν τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην τάξη και το χάος, αξίζουν τον έπαινό μας. Σήμερα όμως, καθώς οι ίδιοι υφίστανται κυρώσεις και οι θεσμοί τους δέχονται επιθέσεις, χρειαζόμαστε ανθρώπους με θάρρος, όραμα και αποφασιστικότητα – ιδιότητες που η Νάβι Πιλάι επιδεικνύει στο δικαστικό της έργο».
Ο Frydnes χαρακτήρισε την Πιλάι μία από τις σημαντικότερες υπερασπίστριες των αρχών του διεθνούς δικαίου στην εποχή μας, σημειώνοντας ότι έχει καταστήσει υπόλογα κράτη και ηγέτες και έχει προσφέρει ελπίδα στα θύματα βίας και συγκρούσεων. Σε όλες τις θέσεις που υπηρέτησε υπογράμμισε την υποχρέωση ατόμων και κρατών να τηρούν το κράτος δικαίου. Συνέβαλε επίσης στη διαμόρφωση κρίσιμων νομικών κανόνων, όταν το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για τη Ρουάντα αναγνώρισε ότι ο βιασμός και η σεξουαλική βία μπορούν να συνιστούν έγκλημα κατά της ανθρωπότητας και γενοκτονία. Στην ίδια υπόθεση έπαιξε καθοριστικό ρόλο σε μια ιστορική εξέλιξη: για πρώτη φορά κατηγορούμενος αντιμετώπισε κατηγορίες για υποκίνηση σε γενοκτονία αποκλειστικά λόγω διάδοσης προπαγάνδας.
Η βράβευσή της στέλνει το μήνυμα ότι το διεθνές δίκαιο και οι θεσμοί του αποτελούν ακρογωνιαίο λίθο για έναν πιο ειρηνικό κόσμο. Η Επιτροπή ελπίζει ότι το βραβείο θα ενισχύσει περαιτέρω τόσο τους θεσμούς όσο και τα πρόσωπα που τους υπηρετούν.
