Ο πιο στρατηγικός κλάδος του 21ου αιώνα θα έχει ξεπεράσει το 1 τρισ. δολάρια έως το 2030
Σε μια εποχή πολλαπλών κρίσεων, γεωπολιτικών εντάσεων, ασταθών αγορών, κλιματικής ανασφάλειας, υπάρχει ένας κλάδος που φαίνεται ότι αντιστέκεται στη… βαρύτητα. Η διαστημική οικονομία είναι εκείνη που απογειώνεται συνεχώς και, όπως αναφέρει έκθεση της Space Foundation, το 2024 «εκτοξεύτηκε» στα 613 δισ. δολάρια, σημειώνοντας ετήσια άνοδο 7,8%
- Από τον Νίκο Ζαμπάρα
Οπως προβλέπει ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός, με αυτόν τον ρυθμό η αγορά θα «σπάσει το φράγμα» του ενός τρισεκατομμυρίου μέχρι το 2032! Αυτή η… εκτόξευση είναι απόρροια της μεταβολής που υπάρχει στο Διάστημα, το οποίο έπαψε να είναι αποκλειστικό πεδίο κρατών και μετατρέπεται σε ένα εμπορικά βιώσιμο οικοσύστημα, που στηρίζει όλο και περισσότερες πτυχές της καθημερινής οικονομικής ζωής. Από το κινητό μας τηλέφωνο έως την προστασία του περιβάλλοντος, από την ασφάλεια των συναλλαγών έως την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών.
O εμπορικός τομέας παίζει πλέον κυρίαρχο ρόλο σε αυτή την ανάπτυξη, έχοντας τη μερίδα του λέοντος, με το 78% της συνολικής αξίας, όπως κατέγραψε η έκθεση της Space Foundation. Το υπόλοιπο 22% αντιστοιχεί σε κρατικά προγράμματα, με τα ποσά να ξεπερνούν τα 130 δισ. δολ., εκ των οποίων τα 77 δισ. δολ. να καλύπτονται από τις ΗΠΑ.
Η στροφή προς το εμπορικό μοντέλο, βέβαια, δεν είναι τυχαία, αλλά είναι αποτέλεσμα μιας δεκαετίας μεταρρυθμίσεων και ενός νέου κύματος καινοτομίας που μείωσε θεαματικά τα κόστη πρόσβασης σε τροχιά. Ο Rich Cooper, αντιπρόεδρος Στρατηγικής Επικοινωνίας & Space Awareness της Space Foundation, συνοψίζει τι κινεί τη μηχανή: «Η μεγαλύτερη εμπορική ανάπτυξη προέρχεται από τις υπηρεσίες θέσης, πλοήγησης και χρονισμού (PNT), δηλαδή GPS, ασφαλείς χρηματοοικονομικές συναλλαγές, λειτουργίες εφοδιαστικής αλυσίδας, τηλεπικοινωνίες.
Πρόκειται για καταναλωτικές υπηρεσίες που χρησιμοποιούμε καθημερινά όλοι μας, συχνά χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, και είναι άμεσα εξαρτημένες από το Διάστημα! Γι’ αυτές τις υπηρεσίες δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα να υπάρξει κάποια κάμψη στη ζήτησή τους, στοιχείο που ενισχύει ακόμα περισσότερο την εμπορική τους αξία». Κάτι που επιβεβαιώνεται και από τα νούμερα. Μόνο το 2024 τα PNT κατέγραψαν τζίρους 231 δισ. δολ., αυξημένους κατά 10% σε σχέση με το 2023.
Αθέατη υποδομή
Γιατί όμως όλα αυτά έχουν παγκόσμια σημασία; Διότι η διαστημική οικονομία είναι πλέον η αθέατη υποδομή της σύγχρονης ζωής. Χωρίς PNT, οι χρηματιστηριακές συναλλαγές θα έμεναν «τυφλές» χρονικά, η εφοδιαστική αλυσίδα θα απορρυθμιζόταν, τα δίκτυα ενέργειας θα έχαναν συγχρονισμό και η πλοήγηση θα γυρνούσε δεκαετίες πίσω. Η παρατήρηση της Γης τροφοδοτεί τον αγροτικό σχεδιασμό, την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, την ασφάλιση και τον σχεδιασμό υποδομών.
Σε αυτό το πλαίσιο, η διαστημική οικονομία δεν είναι ένας «εξειδικευμένος» τομέας, αλλά ένας πολλαπλασιαστής παραγωγικότητας για την παγκόσμια οικονομία. Λειτουργεί όπως οι σιδηρόδρομοι και το διαδίκτυο σε προηγούμενους αιώνες: ως υποδομή που επιτρέπει σε ολόκληρους κλάδους να αναπτυχθούν ταχύτερα και ασφαλέστερα. Μία ανάπτυξη, όμως που δεν απαιτεί μόνο κεφάλαια, αλλά και ανθρώπινο δυναμικό. Υπάρχει μια εντυπωσιακή γκάμα ειδικοτήτων που χρειάζεται ο κλάδος για να μπορέσει να «δουλέψει».
Μηχανικοί, μηχανουργοί, προγραμματιστές, νομικοί, συγκολλητές, σχεδιαστές, χρηματοοικονομικοί επαγγελματίες, καθώς και η νέα ειδικότητα που δημιουργείται με τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης, οι ειδικοί Τ.Ν. Η παγκόσμια διαστημική οικονομία δεν είναι μονοδιάστατη, αλλά έχει χώρο για όλους, επισημαίνουν οι ειδικοί του χώρου, επισημαίνοντας ότι υπάρχουν χώρες -με προεξάρχουσα την Κίνα- που χτίζουν επιθετικά αγωγούς ταλέντου. Η Δύση καλείται να απαντήσει με δημιουργικές πολιτικές κατάρτισης και κίνητρα επανειδίκευσης, αν θέλει να διασφαλίσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Στο σταυροδρόμι των εξελίξεων Ευρώπη, Ελλάδα
Με τις αγορές να «αψηφούν τη βαρύτητα» στο μέσο του 2025, το σενάριο του 1 τρισ. δολ. δεν είναι απλώς μια αισιόδοξη προβολή. Είναι μια ρεαλιστική προέκταση των τάσεων. Για την Ευρώπη και την Ελλάδα ειδικότερα το στοίχημα είναι διπλό: αφενός, να καλλιεργηθεί ένα πλαίσιο που θα δώσει ώθηση σε νεοφυείς επιχειρήσεις με τεχνολογίες αιχμής και, αφετέρου, να ενισχυθεί η συμμετοχή σε διεθνείς συνεργασίες που εξασφαλίζουν πρόσβαση σε δεδομένα, χρηματοδότηση και τεχνογνωσία.
Η δημιουργία εθνικών προγραμμάτων εκπαίδευσης και η ενίσχυση πανεπιστημιακών ερευνών στον τομέα των διαστημικών επιστημών θα μπορούσαν να αποτελέσουν στρατηγική προτεραιότητα. Παράλληλα, η ενεργή συμμετοχή στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA) και σε κοινοπραξίες δορυφορικών εφαρμογών θα επιτρέψει στην Ελλάδα να μεταβεί από την κατηγορία του χρήστη στην κατηγορία του δημιουργού.
Το πενταετές πλάνο της Κίνας, τα όρια της διαφάνειας και ο ρόλος των BRICS
Η Κίνα εκτιμάται ότι δαπάνησε περί τα 17,3 δισ. δολ. για τη διαστημική της δραστηριότητα το 2024 -συμπεριλαμβανομένου του εμπορικού σκέλους-, με τη Space Foundation να επισημαίνει τη μεθοδολογική δυσκολία διαχωρισμού κρατικών και ιδιωτικών ροών. Το πρώτο εξάμηνο του 2025 οι κινεζικές εμπορικές εκτοξεύσεις έφτασαν τις 13, έναντι 87 των ΗΠΑ μέχρι τις 30 Ιουνίου.
Παρ’ όλα αυτά, το επόμενο πενταετές πλάνο της Κίνας (από το 2026) αναμένεται να ενισχύσει την ώθηση στο «εμπορικό διάστημα», με έργα «βιτρίνες» όπως η επέκταση του διαστημικού σταθμού Tiangong, ο αστερισμός ευρυζωνικότητας Qianfan 14.000 δορυφόρων, ο ηλιακός σταθμός ZhuRi στο Διάστημα και ο αστερισμός Xingshidai για υπολογιστικό νέφος Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η γεωπολιτική εικόνα παραμένει σύνθετη. Αναλυτές σημειώνουν πως μετά την εισβολή στην Ουκρανία η Ρωσία έχει ουσιαστικά αποκοπεί από διεθνώς ανταγωνιστικές εμπορικές εκτοξεύσεις, ενώ δυτικές εταιρίες σπανίως -αν ποτέ- τοποθετούν παραγγελίες για κινεζικούς φορείς ή δορυφόρους. Την ίδια ώρα, Ινδία και Κίνα φαίνεται να διεκδικούν με αξιώσεις περιφερειακή πελατεία στην Ασία. Το συμπέρασμα δεν είναι ότι οι BRICS «εκτοπίζουν» τη Δύση, αλλά ότι διαμορφώνεται μια πολυκεντρική αγορά με ισχυρή εγχώρια διάσταση.