Σκοπός να καλυφτεί η αύξηση των αμυντικών δαπανών
Τον δρόμο για ανατροπές που θα αγγίξουν άμεσα τα όρια ηλικίας, τις παροχές και τον συνολικό σχεδιασμό των εθνικών προϋπολογισμών «ανοίγουν» πλέον ξεκάθαρα οι Βρυξέλλες, αφού η περίοδος της δημοσιονομικής «ανάσας» τελειώνει και οι πολίτες καλούνται να «πληρώσουν» το τίμημα των αμυντικών δαπανών και των αποφάσεων που ελήφθησαν από την κυβέρνηση.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η ρήτρα διαφυγής που ενεργοποίησαν 16 κράτη–μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, προκειμένου να αυξήσουν τις δαπάνες τους για την άμυνα. Τα επιπλέον κονδύλια που διατέθηκαν έως τώρα δημιούργησαν προσωρινή ευχέρεια, όμως αυτή η ευχέρεια δεν ήταν «δώρο». Οι Βρυξέλλες μιλούν πλέον ανοιχτά για τις «τρύπες» που θα αφήσει πίσω της η περίοδος 2025–2028, τα χρόνια κατά τα οποία οι αμυντικές δαπάνες εκτοξεύθηκαν.
Η Κομισιόν δεν κρύβεται: η προσαρμογή μετά το 2028 πρέπει να ξεκινήσει από τώρα. Με απλά λόγια, τα κράτη θα χρειαστεί να βρουν νέες ισορροπίες στο ασφαλιστικό τους σύστημα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
Το 2027 είναι η χρονιά–κόμβος για το ασφαλιστικό
Παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα «γλίτωσε» περίπου μισό δισεκατομμύριο ευρώ τον χρόνο χάρη στη ρήτρα διαφυγής, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί υπενθυμίζουν ότι αυτό το όφελος ήταν προσωρινό. Σημειώνουν μάλιστα, όχι χωρίς προειδοποιητικό τόνο, ότι μέσα σε τρία χρόνια η χώρα -όπως και άλλα κράτη- θα βρεθεί μπροστά σε σκληρές αποφάσεις.
Και το πιο καίριο σημείο του ευρωπαϊκού μηνύματος είναι το εξής: το 2027 θα πρέπει να αποφασιστεί αν και πόσο θα αυξηθούν τα ηλικιακά όρια συνταξιοδότησης.
Πρόκειται για τη σαφέστερη μέχρι τώρα ένδειξη ότι οι δημοσιονομικές πιέσεις μεταφέρονται ευθέως στο ασφαλιστικό και ότι η συζήτηση για ηλικιακές αυξήσεις δεν αποτελεί θεωρητικό σενάριο, αλλά πιθανή επιλογή που βρίσκεται, ήδη, στο τραπέζι.
Ο «χρησμός» Ντομπρόφσκις για το Δημογραφικό
Την κατάσταση ξεκαθάρισε ακόμη περισσότερο ο επίτροπος Οικονομικών της Κομισιόν, Βάλντις Ντομπρόβσκις, ο οποίος μιλώντας στις 14 Νοεμβρίου 2025 ανέδειξε τον πραγματικό λόγο που οι συντάξεις κινδυνεύουν να βρεθούν στο επίκεντρο των ανατροπών: την έντονη γήρανση του πληθυσμού στην ΕΕ.
Όπως είπε, «αντιμετωπίζουμε διαρθρωτικές ανάγκες δαπανών για την κάλυψη των συνεπειών της γήρανσης του πληθυσμού της ΕΕ». Πρόκειται για μια κυνική αλλά ακριβή παραδοχή: το δημογραφικό πρόβλημα της Ευρώπης θα απαιτήσει τεράστιους πόρους και οι πόροι αυτοί πρέπει να εξασφαλιστούν από τους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Ο Ντομπρόβσκις συνέχισε λέγοντας ότι αυτή η πραγματικότητα «θα απαιτήσει ουσιαστική επαναπροτεραιότητα των εθνικών προϋπολογισμών», ζητώντας από τα κράτη μέλη να ενισχύσουν την αποδοτικότητα και τη σύνθεση των δημόσιων εσόδων και δαπανών. Με άλλα λόγια, να ανακατανείμουν κονδύλια -και το ασφαλιστικό είναι ένας από τους βασικούς πυλώνες που μπαίνουν στο μικροσκόπιο.
Η ρήτρα διαφυγής λήγει – Έρχεται νέο σχέδιο, πιο αυστηρό
Η Κομισιόν υπενθυμίζει ότι οι χώρες έχουν έως το 2028 ένα περιθώριο ευελιξίας, αλλά αυτό το περιθώριο δεν είναι μόνιμο. «Αυτό δεν είναι δωρεάν γεύμα», σημείωσε ο επίτροπος, τονίζοντας ότι τα υψηλότερα επίπεδα χρέους και τα αποδυναμωμένα δημοσιονομικά ισοζύγια θα έχουν συνέπειες για τις επόμενες δεκαετίες.
«Όταν λήξει το πρώτο σχέδιο, τίθεται σε ισχύ ένα νέο σχέδιο», είπε, ξεκαθαρίζοντας ότι το επόμενο μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα θα είναι πιο αυστηρό, απαιτώντας από τα κράτη «μια επιπλέον προσπάθεια προσαρμογής».
Η φράση–κλειδί, όμως, είναι άλλη: «Άλλες δαπάνες και έσοδα θα πρέπει τελικά να προσαρμοστούν».
Με δεδομένο ότι οι αμυντικές δαπάνες έχουν παγιωθεί σε υψηλά επίπεδα, οι Βρυξέλλες υποδηλώνουν ευθέως ότι οι περικοπές ή οι αλλαγές θα αναζητηθούν αλλού -συμπεριλαμβανομένου του ασφαλιστικού.
Ο Ντομπρόβσκις κάλεσε τα κράτη μέλη να αρχίσουν να προετοιμάζονται «νωρίς», δηλαδή πριν το 2028, τονίζοντας την ανάγκη «σαφούς και διαφανούς επικοινωνίας». Με άλλα λόγια, οι αλλαγές που έρχονται πρέπει να έχουν προετοιμαστεί πριν γίνουν αναπόφευκτες.
Το μήνυμα των Βρυξελλών είναι πλέον ξεκάθαρο και αιχμηρό. Οι δημοσιονομικές επιλογές των τελευταίων ετών δημιουργούν πίεση, και το βάρος αυτού του λογαριασμού κινείται προς τους πολίτες -εργαζόμενους και συνταξιούχους. Με το 2027 να αποτελεί χρονιά–σταθμό, η συζήτηση για αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης ανοίγει επίσημα, ενώ τα κράτη–μέλη καλούνται να βρουν τρόπους να διαχειριστούν το κόστος των αμυντικών δαπανών χωρίς να εκτροχιάσουν τη δημοσιονομική βιωσιμότητα.
