Σε μια κίνηση-ορόσημο για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, οι 32 χώρες μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας αποφάσισαν την έγχυση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου στην αγορά, αξιοποιώντας τα στρατηγικά τους αποθέματα. Ο μηχανισμός αυτός στοχεύει στον περιορισμό της ανεξέλεγκτης αύξησης των τιμών και στην άμβλυνση των οικονομικών επιπτώσεων που προκαλεί η εργώδης κατάσταση στη Μέση Ανατολή.
Πρόκειται για την έκτη και μεγαλύτερη σε όγκο αποδέσμευση στην ιστορία του Οργανισμού, η οποία, όπως σημείωσε η Σιμόν Ταλιαπιέτρα του Ινστιτούτου Μπρέγκελ, ισοδυναμεί με την ποσότητα πετρελαίου που διέρχεται σε διάστημα 20 ημερών από τα Στενά του Χορμούζ. Ο θαλάσσιος αυτός δίαυλος, κρίσιμης σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο, τελεί υπό καθεστώς ουσιαστικής αποκοπής λόγω των πολεμικών συγκρούσεων.
Η ανάγκη για τέτοιες παρεμβάσεις υπογραμμίζει τον κρίσιμο ρόλο του πετρελαίου στην παγκόσμια οικονομία, καθώς κινεί οχήματα και πλοία και αποτελεί πρώτη ύλη για πληθώρα αγαθών καθημερινής χρήσης, με κυριότερα τα πλαστικά.
Ο ΔΟΕ, που ιδρύθηκε το 1974 στη μετάληψη της πετρελαϊκής κρίσης, έχει ως αποστολή την εγγύηση της ενεργειακής ασφάλειας. Με μέλη όπως οι ΗΠΑ, η Γερμανία, η Ιαπωνία και η Γαλλία, ο Οργανισμός επιβάλλει στα κράτη-μέλη να διατηρούν αποθέματα που καλύπτουν τουλάχιστον 90 ημέρες καθαρών εισαγωγών, ώστε να μετριάζονται οι συνέπειες τυχόν διαταραχών στην αλυσίδα εφοδιασμού.
Η ιστορία του Οργανισμού έχει καταγράψει πέντε παρόμοιες ενέργειες στο παρελθόν: κατά τον Πόλεμο του Κόλπου (1991), μετά τους κυκλώνες Κατρίνα και Ρίτα (2005), κατά τον εμφύλιο στη Λιβύη (2011) και δύο φορές το 2022 μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Παρόλο που ο εκτελεστικός διευθυντής Φατίχ Μπιρόλ δήλωνε πρόσφατα πως υπάρχει αφθονία πετρελαίου στην αγορά, η τιμή του βαρελιού εκτοξεύτηκε προ ημερών στα 120 δολάρια, για να διαμορφωθεί αργότερα χαμηλότερα. Στις απογευματινές ώρες, το Μπρεντ σημείωνε άνοδο 3,30% στα 90,70 δολάρια, ενώ το αμερικανικό WTI ανέβαινε 3,22% στα 86,14 δολάρια.
Στο πλαίσιο της τρέχουσας κρίσης, τα μέλη του ΔΟΕ κινητοποιούν πάνω από 1,2 δισεκατομμύρια βαρέλια δημόσιων αποθεμάτων έκτακτης ανάγκης και περίπου 600 εκατομμύρια βαρέλια ιδιωτικών αποθεμάτων. Η Βρετανία ανακοίνωσε την απελευθέρωση 13,5 εκατομμυρίων βαρελιών από τα συνολικά 76,6 εκατομμύρια που διαθέτει, ενώ η Ιαπωνία, εξαρτώμενη σε βαθμό 95% από τις εισαγωγές της Μέσης Ανατολής, θα αντλήσει σχεδόν 80 εκατομμύρια βαρέλια. Η Γερμανία και η Ιταλία σχεδιάζουν να αποδεσμεύσουν περίπου το 12-13% των αποθεμάτων τους, με τη Γαλλία να δηλώνει διαθέσιμα λίγο πάνω από 100 εκατομμύρια βαρέλια. Για την ιστορία, η συλλογική αποδέσμευση του 2022 ανερχόταν σε 185 εκατομμύρια βαρέλια, ποσότητα σημαντικά μικρότερη από τη σημερινή.
Παρόλο που σε παγκόσμιο επίπεδο τα αποθέματα ξεπερνούσαν τα 8,2 δισεκατομμύρια βαρέλια το 2025 και η αγορά παρουσίαζε πλεόνασμα, η ζήτηση παραμένει έντονη με τον πλανήτη να καταναλώνει καθημερινά περίπου 100 εκατομμύρια βαρέλια «μαύρου χρυσού».
Εκτός του πλαισίου του ΔΟΕ, η κατάσταση θέτει σε συναγερμό αγορές και χώρες. Η ναυτιλιακή εταιρεία Maersk εξέφρασε την ανησυχία της για τον εφοδιασμό στην Ασία, όπου τα αποθέματα μειώνονται δραματικά.
Σύμφωνα με το Bloomberg, η Κίνα απαγόρευσε στις αρχές Μαρτίου τις εξαγωγές καυσίμων από τα μεγάλα διυλιστήριά της, έχοντας συσσωρεύσει αποθέματα ύψους 1,2 δισεκατομμυρίων βαρελιών. Παράλληλα, η Ινδία έλαβε προσωρινή άδεια από τις ΗΠΑ για συνέχιση των αγορών ρωσικού πετρελαίου, ενώ χώρες όπως το Μπαγκλαντές και η Μιανμάρ έχουν προχωρήσει σε μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης μέσω δελτίων και απαγορεύσεων κυκλοφορίας.
