Την ώρα που η κυβέρνηση αποδίδει την εκτίναξη των εσόδων από τον ΦΠΑ στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και στους ψηφιακούς ελέγχους, υπάρχει και μια άλλη πλευρά της εικόνας που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί: όσο ακριβότερα πληρώνουν οι πολίτες προϊόντα και υπηρεσίες τόσο περισσότερα χρήματα εισπράττει και το Δημόσιο από τον ΦΠΑ.
Τα στοιχεία του πρώτου εξαμήνου του 2026 είναι εντυπωσιακά. Οι εισπράξεις από ΦΠΑ ξεπέρασαν τα 14,5 δισ. ευρώ, όταν ο στόχος του Προϋπολογισμού ήταν περίπου 13,6 δισ. ευρώ. Μέσα σε μόλις έξι μήνες, δηλαδή, δημιουργήθηκε υπέρβαση περίπου 880 εκατ. ευρώ.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η διαφορά σε σχέση με πέρυσι. Το αντίστοιχο διάστημα του 2025 είχαν εισπραχθεί περίπου 12,8 δισ. ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι μέσα σε έναν χρόνο τα έσοδα του κράτους από τον ΦΠΑ αυξήθηκαν κατά περίπου 1,7 δισ. ευρώ, δηλαδή περισσότερο από 13%.
Κερδισμένο το Δημόσιο από τις ανατιμήσεις
Η ακρίβεια εξανεμίζει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και λειτουργεί ταυτόχρονα ως ένας μηχανισμός ενίσχυσης των κρατικών εσόδων. Οσο ακριβότερα γίνονται τρόφιμα, υπηρεσίες και μια σειρά καθημερινών αγορών τόσο μεγαλύτερο είναι -όλα τα άλλα ίσα- και το ποσό του ΦΠΑ που εισπράττει το Δημόσιο.
Ενα προϊόν καθαρής αξίας 100 ευρώ με ΦΠΑ 24% κοστίζει 124 ευρώ και το Δημόσιο εισπράττει 24 ευρώ. Αν η καθαρή τιμή του ίδιου προϊόντος αυξηθεί στα 120 ευρώ, ο ΦΠΑ ανεβαίνει στα 28,80 ευρώ. Χωρίς καμία αλλαγή στον φορολογικό συντελεστή, το κράτος εισπράττει 4,80 ευρώ περισσότερα μόνο και μόνο επειδή αυξήθηκε η τιμή.
Από τα 29,2 δισ. σε νέα άνοδο
Μόνο το 2025 οι συνολικές εισπράξεις από ΦΠΑ έφτασαν τα 29,2 δισ. ευρώ. Εφόσον η δυναμική του πρώτου εξαμήνου συνεχιστεί, το 2026 αναμένεται νέα σημαντική αύξηση.
Η υπεραπόδοση των φορολογικών εσόδων δημιουργεί πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο και ενισχύει το πρωτογενές πλεόνασμα. Με τα σημερινά δεδομένα εκτιμάται ότι μπορεί να ξεπεράσει την επικαιροποιημένη πρόβλεψη για 3,2% του ΑΕΠ και, υπό προϋποθέσεις, να κινηθεί ακόμη και πάνω από το 4%.
Για την κυβέρνηση αυτό αποτελεί δημοσιονομική επιτυχία. Για τα νοικοκυριά, όμως, η εικόνα είναι πολύ διαφορετική. Ενα μέρος των επιπλέον εσόδων που εμφανίζεται ως υπεραπόδοση του Προϋπολογισμού προέρχεται από έναν φόρο που επιβαρύνει καθημερινά την κατανάλωση και γίνεται βαρύτερος σε απόλυτα ποσά όσο οι τιμές ανεβαίνουν.
