Στον πάτο της Ε.Ε. στη δημόσια χρηματοδότηση Υγεία και Παιδεία

Το κυβερνητικό αφήγημα για τη στήριξη της δημόσιας υγείας και της Παιδείας καταρρίπτουν εκθέσεις του ΟΟΣΑ, της Eurostat, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και άλλων Αρχών για τη χρηματοδότηση των δύο αυτών τομέων. Τα στοιχεία, που συγκέντρωσε ο Πανελλήνιος Σύλλογος Υπαλλήλων ΟΑΕΔ – τΟΕΕ – τΟΕΚ (ΠΑΝΣΥΠΟ) από όλες αυτές τις έρευνες, είναι αποκαρδιωτικά για τη χώρα μας. Ο εργαζόμενος πληρώνει την Υγεία τρεις φορές, με εισφορές, με φόρους και ξανά από την τσέπη του, και την Παιδεία δύο, με φόρους και με φροντιστήρια.

Πρόκειται για δύο δημόσια αγαθά που η Πολιτεία συστηματικά υποχρματοδοτεί. Ειδικότερα, μόνο το 2024 τα νοικοκυριά πλήρωσαν απευθείας από την τσέπη τους 6,804 δισ. ευρώ για υπηρεσίες και αγαθά Υγείας, το 34,2% της συνολικής δαπάνης. Μαζί με την ιδιωτική ασφάλιση, η ιδιωτική χρηματοδότηση έφτασε τα 7,779 δισ. ευρώ, δηλαδή το 39,1% του συνόλου, ενώ η δημόσια περιορίστηκε στο 60,6%. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι άμεσες πληρωμές των νοικοκυριών στην Ελλάδα είναι υπερδιπλάσιες του ευρωπαϊκού μέσου όρου (34% έναντι 16%).

Στην Ε.Ε. η δημόσια και υποχρεωτική χρηματοδότηση καλύπτει κατά μέσο όρο περίπου το 80% των δαπανών Υγείας, ενώ στην Ελλάδα μόλις το 61%, το δεύτερο χαμηλότερο ποσοστό στην Ενωση. Μάλιστα, 21,9% όσων χρειάστηκαν ιατρική εξέταση ή θεραπεία το 2024 έμειναν χωρίς αυτή λόγω κόστους, αναμονής ή απόστασης, όταν ο μέσος όρος της Ε.Ε. ήταν 3,6%. Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό στην Ενωση, εξαπλάσιο του ευρωπαϊκού, ενώ για όσους κινδυνεύουν από φτώχεια το ποσοστό εκτοξεύεται στο 32,3%, έναντι 6% στην Ε.Ε.

Η ίδια πραγματικότητα επαναλαμβάνεται στην Παιδεία. Το 2024 η Ελλάδα διέθεσε για την εκπαίδευση μόλις το 3,9% του ΑΕΠ, έναντι 4,8% στην Ε.Ε., τη δεύτερη χαμηλότερη επίδοση μεταξύ των 27 κρατών-μελών. Ο ΟΟΣΑ αποτυπώνει το κενό ανά μαθητή. Από δημόσιους πόρους η Ελλάδα δαπανά 6.000 δολάρια για κάθε μαθητή και φοιτητή, όταν ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ είναι 13.601, δηλαδή λιγότερο από τα μισά. Στα πανεπιστήμια η δημόσια δαπάνη φτάνει τα 4.499 δολάρια ανά φοιτητή, έναντι 15.960 στον ΟΟΣΑ: μόλις το 28%.

Ο,τι όμως δεν παρέχει το κράτος, το πληρώνει η οικογένεια. Το 2023 τα νοικοκυριά δαπάνησαν 614 εκατ. ευρώ για φροντιστήρια και 257 εκατ. ευρώ για ιδιαίτερα μαθήματα, καθώς και 777 εκατ. ευρώ για την εκμάθηση ξένων γλωσσών: συνολικά 1,648 δισ. ευρώ μέσα σε έναν χρόνο. Στα νοικοκυριά με μηνιαίο εισόδημα έως 750 ευρώ που καταφεύγουν σε φροντιστήριο, η σχετική δαπάνη απορροφά το εξοντωτικό 24,1% του ετήσιου εισοδήματός τους.

Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη Ερευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛ.ΣΤΑΤ., η μέση δαπάνη των νοικοκυριών για εκπαίδευση έφτασε το 2025 τα 64,54 ευρώ τον μήνα, 8,2% περισσότερα από το 2024, παρότι ο μέσος όρος περιλαμβάνει και τα νοικοκυριά χωρίς παιδιά. Ενα ζευγάρι με ένα παιδί έως 16 ετών ξοδεύει για εκπαίδευση περίπου 1.890 ευρώ τον χρόνο, ενώ ένα ζευγάρι με δύο παιδιά περίπου 2.420 ευρώ, 15% περισσότερα από το 2024. Οταν, δε, το παιδί περάσει στο δημόσιο πανεπιστήμιο, η οικογένεια καλείται να πληρώσει ξανά.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπολογίζει το κόστος διαβίωσης ενός φοιτητή στην Ελλάδα από 700 έως 1.200 ευρώ τον μήνα για στέγαση, διατροφή, μετακινήσεις και προσωπικά έξοδα, δηλαδή 8.400 έως 14.400 ευρώ τον χρόνο. Απέναντι σε αυτό, το φοιτητικό στεγαστικό επίδομα είναι 1.500 ευρώ τον χρόνο, 2.000 ευρώ για φοίτηση εκτός Αττικής και Θεσσαλονίκης και φτάνει τα 2.500 ευρώ μόνο σε περίπτωση συγκατοίκησης σε περιφερειακό ΑΕΙ. Ακόμη και στο ανώτατο ποσό του, δηλαδή, το επίδομα δεν καλύπτει ούτε τέσσερις μήνες διαβίωσης.