Μια θεσμική αλλαγή με ιδιαίτερο πολιτικό και συμβολικό βάρος εισέρχεται πλέον στη νομοθετική διαδικασία, καθώς κατατέθηκε στη Βουλή το νομοσχέδιο του υπουργείου Εσωτερικών που προβλέπει την καθιέρωση επιστολικής ψήφου για τους εκλογείς εκτός Ελλάδας και τον ορισμό διακριτής εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού.
Το σχέδιο νόμου, που κατέθεσε ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος, φέρει τον τίτλο: «Ορισμός εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού – Διευκόλυνση άσκησης εκλογικού δικαιώματος εκλογέων εκτός Επικράτειας μέσω επιστολικής ψήφου για τις βουλευτικές εκλογές».
Με το νομοσχέδιο εισάγονται δύο βασικές μεταρρυθμίσεις: η δυνατότητα επιστολικής ψήφου για τους εκτός επικρατείας εκλογείς και η σύσταση διακριτής εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού με τρεις έδρες.
Κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι η επιτυχής εφαρμογή της επιστολικής ψήφου στις ευρωεκλογές της 9ης Ιουνίου 2024 κατέδειξε πως η χώρα μπορεί να διευκολύνει ουσιαστικά τους Έλληνες του εξωτερικού να ασκούν το εκλογικό τους δικαίωμα από τον τόπο κατοικίας τους, ενισχύοντας τους δεσμούς τους με την πατρίδα.
Η συνταγματική προϋπόθεση και το χρονοδιάγραμμα
Για να εφαρμοστεί η επιστολική ψήφος στις εθνικές εκλογές του 2027 απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων (2/3) των βουλευτών, όπως προβλέπεται από την παράγραφο 4 του άρθρου 51 του Συντάγματος. Αν η αυξημένη αυτή πλειοψηφία δεν επιτευχθεί, θα διατηρηθεί το ισχύον πλαίσιο που προβλέπει φυσική παρουσία των εκλογέων σε εκλογικά τμήματα του εξωτερικού.
Σε ό,τι αφορά τη σύσταση της εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού με τρεις έδρες, αν δεν συγκεντρωθεί η απαιτούμενη πλειοψηφία των 2/3, η ρύθμιση δεν θα ισχύσει για τις εκλογές του 2027, αλλά για τις μεθεπόμενες, σύμφωνα με την παράγραφο 1 του άρθρου 54 του Συντάγματος.
Η κατανομή των συνολικών εδρών θα γίνεται με βάση το σύνολο των ψήφων κάθε συνδυασμού σε όλες τις εκλογικές περιφέρειες, συμπεριλαμβανομένης της περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού. Οι τρεις έδρες θα κατανέμονται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που ισχύει στις λοιπές τριεδρικές περιφέρειες, όπως η Αργολίδα, η Λακωνία, η Αρκαδία και η Βοιωτία.
Το νομοσχέδιο αποτελεί προϊόν διαλόγου με τα πολιτικά κόμματα και ακολούθησε τρεις συνεδριάσεις της άτυπης διακομματικής επιτροπής. Η πρώτη κοινή συνεδρίαση της Διαρκούς Επιτροπής Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης και της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Ελληνισμού της Διασποράς έχει προγραμματιστεί για την Πέμπτη 19 Φεβρουαρίου 2026 στις 13:00, ενώ η συζήτηση στην Ολομέλεια αναμένεται την πρώτη εβδομάδα του Μαρτίου.
Πώς θα ψηφίζουν οι εκλογείς του εξωτερικού
Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι οι εκλογείς εκτός επικράτειας θα μπορούν να ψηφίζουν είτε με αυτοπρόσωπη παρουσία σε ειδικά εκλογικά κέντρα του εξωτερικού είτε με επιστολική ψήφο, σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου 5083/2024.
Η ψηφοφορία θα ολοκληρώνεται σε μία ημέρα και θα διεξάγεται μεταξύ της τέταρτης και της προηγούμενης ημέρας από την ψηφοφορία εντός της ελληνικής επικράτειας. Ρητά ορίζεται ότι δεν μπορεί να συνεχίζεται η ψηφοφορία στο εξωτερικό αφού έχει ολοκληρωθεί η ψηφοφορία στην Ελλάδα.
Οι ενδιαφερόμενοι εκλογείς οφείλουν, με δική τους μέριμνα, να εγγράφονται στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους εξωτερικού. Η εγγραφή, η τροποποίηση στοιχείων ή η ακύρωση αίτησης πραγματοποιούνται μέσω της διαδικασίας που προβλέπεται στο άρθρο 4 του σχεδίου νόμου, με την αίτηση να καθίσταται άμεσα οριστική.
Κατά την υποβολή της αίτησης, ο εκλογέας καλείται να επιλέξει αποκλειστικά μία από τις εξής επιλογές:
- ψηφοφορία με αυτοπρόσωπη παρουσία,
- ψηφοφορία με επιστολική ψήφο,
- επιστολική ψήφο μόνο εφόσον δεν συσταθεί εκλογικό τμήμα στην επιθυμητή πόλη για φυσική παρουσία.
Για τη διευκόλυνση της διαδικασίας, το υπουργείο Εσωτερικών λειτουργεί ειδική ηλεκτρονική εφαρμογή, προσβάσιμη μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης (gov.gr), για εγγραφή, μεταβολή στοιχείων και διαγραφή από τον ειδικό εκλογικό κατάλογο εκλογέων εξωτερικού.
Η συζήτηση που ανοίγει αφορά όχι μόνο τεχνικά ζητήματα οργάνωσης της ψηφοφορίας, αλλά και τον τρόπο θεσμικής εκπροσώπησης των Ελλήνων του εξωτερικού, σε μια συγκυρία όπου η συμμετοχή τους στο πολιτικό γίγνεσθαι τίθεται σε νέα βάση.