Τα τρία διαφορετικά νομικά κείμενα που αποκρούουν την αστήρικτη τουρκική αξίωση
Η μεταφορά συστοιχίας Patriot στην Κάρπαθο προκάλεσε με καθυστέρηση που σημειώθηκε την αντίδραση της παραζαλισμένης αυτές τις μέρες Τουρκίας. Οι αποκαλύψεις για την πιθανή εμπλοκή Κούρδων μαχητών σαν επίγεια εμπροσθοφυλακή του Τραμπ στο έδαφος του Ιράν έχουν ανακινήσει στην Αγκυρα φόβους διαμελισμού, προκαλώντας τρικυμία στο μυαλό του Ερντογάν.
- Από τον Γιώργο Χατζηδημητρίου
Ο εκπρόσωπος Τύπου του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών θέτει εκ νέου ζήτημα αποστρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών του Αιγαίου, με την Αθήνα να απαντά πως «η αμυντική διάταξη της Ελλάδας είναι αδιαπραγμάτευτη».
Η αστήρικτη τουρκική αξίωση δεν είναι πρωτοφανέρωτη. Τέθηκε από την Αγκυρα πρώτη φορά το 1964 και άρχισε να επανέρχεται συστηματικά από την άνοιξη του 1975 με αφορμή τις παράνομες τουρκικές έρευνες για υδρογονάνθρακες στο Αιγαίο που είχαν αρχίσει δύο χρόνια νωρίτερα, τον Νοέμβριο του 1973. Η συγκυρία δεν ήταν τυχαία. Ηταν ακριβώς μετά το Πολυτεχνείο, όταν στην προδοτική χούντα σημειωνόταν αλλαγή φρουράς και η «Αρσακειάδα», ο σκαιός Ιωαννίδης, διοικητής της διαβόητης ΕΣΑ, έθετε υπό περιορισμό τον δικτάτορα Γ. Παπαδόπουλο πριν οδηγηθούμε στην προδοσία της Κύπρου.
Προστέθηκε έκτοτε στο καλάθι των «διμερών διαφορών» που επικαλείται έωλα η Τουρκία, με τελικό σκοπό μια συνολική πολιτική διευθέτηση όπου η Ελλάδα θα βάλει στο τραπέζι εθνική κυριαρχία και η Τουρκία, που αντιλαμβάνεται καλά την αδιάσπαστη γεωγραφική ενότητα του Ελληνισμού από τη Θράκη μέχρι την Κύπρο, τις ανιστόρητες και νομικά απαράδεκτες αξιώσεις της.
Το καθεστώς που διέπει τα ελληνικά νησιά του Αιγαίου διαμορφώθηκε από τρία διαφορετικά νομικά κείμενα. Στη Συνθήκη της Λωζάννης το 1923, που επισφράγισε τη Μικρασιατική Καταστροφή, στο κεφάλαιο «Περί Στενών», συμφωνήθηκαν ολοκληρωτική αποστρατιωτικοποίηση, απαγόρευση οχυρωματικών έργων και παρουσία ενόπλων δυνάμεων στη ζώνη που περιέκλειε τον Βόσπορο, την Προποντίδα, τα Δαρδανέλια, τα ελληνικά νησιά Ιμβρο και Τένεδο που πέρασαν στην κυριαρχία της Τουρκίας με όρους σχετικής αυτονομίας που καταπατήθηκαν, καθώς και τις Λήμνο και Σαμοθράκη.
Στα υπόλοιπα ελληνικά νησιά του ανατολικού Αιγαίου, Λέσβο, Χίο, Σάμο και Ικαρία, αναγνωρίστηκε με τη «Συνθήκη Ειρήνης» της Λωζάννης το δικαίωμα στην άμυνα, αλλά μόνο από γηγενείς εφέδρους, και απαγορεύτηκαν η εγκατάσταση ναυτικών βάσεων και η εκτέλεση οχυρωματικών έργων. Και, τέλος, με την Ελληνο-Ιταλική Συνθήκη Ειρήνης το 1947, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα Δωδεκάνησα ενώθηκαν απολύτως φυσιολογικά με τον ηπειρωτικό κορμό, με την υποχρέωση αποστρατιωτικοποίησης, διατηρώντας ωστόσο το δικαίωμα να συντηρούν τις δυνάμεις που κρίνουν απαραίτητες για την τήρηση της δημόσιας τάξης.
Η Τουρκία, αν και δεν ήταν συμβαλλόμενο μέρος και ουδέποτε πολέμησε (θυμίζουμε ότι παζάρευε με τους «Συμμάχους» την εγκατάσταση τουρκικών φρουρών στα ελληνικά νησιά με τη χώρα μας υπό κατοχή, ενώ κήρυξε τον πόλεμο στον Αξονα… μία ημέρα πριν από τη λήξη των εχθροπραξιών, κερδίζοντας τον περιφρονητικό χαρακτηρισμό «Ο Επιτήδειος Ουδέτερος»…), επιδίωξε λυσσαλέα παρασκηνιακώς με τη βοήθεια της τότε Σοβιετικής Ενωσης την επιβολή καθεστώτος πλήρους αποστρατιωτικοποίησης. Είναι όμως προφανές ότι δεν δικαιούται να εγείρει αξιώσεις για το καθεστώς των Δωδεκανήσων, αφού η Ελληνο-Ιταλική Συνθήκη δεν την αφορά νομικά. Είναι σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο res inter alios acta (κατάσταση, δηλαδή, που συμβαίνει μεταξύ τρίτων συμβαλλομένων).
Το 1936 η Σύμβαση του Μοντρέ τροποποίησε μερικώς τη Λωζάννη και η Τουρκία ανέλαβε τον έλεγχο των Στενών, που έπαψαν πια, συμπεριλαμβανομένων των Ιμβρου και Τενέδου, να είναι αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη. Το γεγονός ότι ρητή μνεία για επαναστρατιωτικοποίηση Σαμοθράκης και Λήμνου δεν γίνεται δεν σημαίνει ότι οι προηγούμενοι όροι καταργήθηκαν αποκλειστικώς για την Τουρκία και όχι αυτόχρημα και για την Ελλάδα.
Στις 31 Ιουλίου 1936 ο τότε υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Ρουστού Αράς δήλωνε στη Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση ότι «οι διατάξεις περί αποστρατιωτικοποίησης Λήμνου και Σαμοθράκης καταργούνται με τη νέα Σύμβαση του Μοντρέ και χαιρόμαστε πολύ γι’ αυτό». Λίγο νωρίτερα μάλιστα, στις 6 Μαΐου 1936, ο Τούρκος πρέσβης στην Αθήνα, λειτουργώντας κατ’ εντολή της κυβέρνησής του, αναγνώριζε με επίσημη επιστολή στον τότε Ελληνα πρωθυπουργό: «Είμαστε απολύτως σύμφωνοι όσον αφορά την επαναστρατιωτικοποίηση των δύο νησιών, ταυτόχρονα με την επαναστρατιωτικοποίηση των Στενών».
Η Ελλάδα, εκτός των άλλων στέρεων επιχειρημάτων, επικαλείται και αυτές τις δύο ερμηνευτικές δηλώσεις, γιατί ακριβώς έχουν αμετακίνητη νομική βαρύτητα. Για την περίπτωση της Λήμνου θυμίζουμε ότι η Τουρκία, αξιοποιώντας την επιζήμια, όπως αποφασίστηκε, έξοδό μας από το ΝΑΤΟ -για την ικανοποίηση του «κοινού αισθήματος» από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή- και με τη στήριξη της Ουάσινγκτον, επέτυχε τον αποκλεισμό του νησιού από τα αμυντικά σχέδια και τις πολεμικές ασκήσεις της «Συμμαχίας».
Στο στέρεο νομικό οπλοστάσιο της Ελλάδας περιλαμβάνεται και η κατηγορηματική δήλωση του αείμνηστου γ.γ. του ΝΑΤΟ λόρδου Κάρινγκτον: «Κανένας περιορισμός δεν υφίσταται στην ελληνική κυριαρχία επί της Λήμνου, την οποία μπορεί να χρησιμοποιήσει με όποιον τρόπο θεωρεί κατάλληλο».
Η εισβολή στην Κύπρο το 1974 ανέτρεψε τα δεδομένα
Στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου και στα Δωδεκάνησα η Ελλάδα τήρησε απολύτως τις υποχρεώσεις της, διατηρώντας τον προβλεπόμενο αριθμό δυνάμεων. Η τουρκική εισβολή ωστόσο του 1974 στην Κύπρο ανέτρεψε δραματικά τα δεδομένα.
Με προκλητικές επιδείξεις αδιαλλαξίας, απροκάλυπτες απειλές κορυφαίων κυβερνητικών αξιωματούχων (όπως «η Ρόδος θα είναι η επόμενη Κύπρος» ή «τα νησιά είναι φυσική προέκταση της Ανατολίας», ενώ οι Συνθήκες τής αναγνωρίζουν δικαιοδοσία μόνο σε νησίδες που απέχουν 3 ν.μ. από τις ακτές της), εμπρηστική αρθρογραφία και κυρίως έμπρακτη αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο, η Αγκυρα, μαζί με την υφαλοκρηπίδα, τον εναέριο χώρο, την επέκταση της αιγιαλίτιδος, τη θρησκευτική μειονότητα που θεωρεί στρατηγικό προγεφύρωμα και τις «γκρίζες ζώνες», λόγω Σημίτη, έχει εγγράψει το θέμα μονομερώς στη διμερή ατζέντα, κατηγορώντας την Ελλάδα για «παραβίαση των Συνθηκών»!
Και μην ξεχνάμε ότι από τον Απρίλιο του 1975 ανέπτυξε στη Σμύρνη την Δ΄ Στρατιά, τη λεγόμενη «Στρατιά του Αιγαίου», διαθέτοντας τον μεγαλύτερο αποβατικό στόλο του ΝΑΤΟ μετά τις ΗΠΑ. Αυτή η «θεμελιώδης αλλαγή των περιστάσεων» μεταξύ 1923 και 1974 την οποία αναγνωρίζει το Διεθνές Δίκαιοι δίνει στην Ελλάδα το δικαίωμα της αυτοάμυνας και δικαιολογεί απολύτως την οχύρωση των ελληνικών νησιών, τα οποία, διαφορετικά, θα περνούσαν στην απόλυτη διάκριση της Τουρκίας.
Το άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ για το «Δικαίωμα Νόμιμης Αμυνας» είναι από τα σπουδαιότερα της Διεθνούς Δικαιικής Τάξης και αποτελεί απαράβατο κανόνα του Αναγκαστικού Δικαίου (jus cogens) με αυξημένη τυπική ισχύ έναντι όλων των άλλων.