Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ερευνητικού προγράμματος Varieties of Democracy (V-Dem) του Πανεπιστημίου του Gothenburg, σε επεξεργασία του ΚΕΦΙΜ, η Ελλάδα καταλαμβάνει πλέον την 52η θέση μεταξύ 179 χωρών στον Δείκτη Φιλελεύθερης Δημοκρατίας για το 2025. Η χώρα μας παρουσιάζει υποχώρηση τριών θέσεων σε σχέση με την περσινή κατάταξη, γεγονός που την τοποθετεί στην 24η θέση ανάμεσα στις 27 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπερέχοντας οριακά μόνο της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και της Ουγγαρίας.
Η υποχώρηση αυτή αναδεικνύει επίμονες αδυναμίες στον έλεγχο της εξουσίας και στη λειτουργία των θεσμών, καθώς η Ελλάδα εξακολουθεί να μην κατατάσσεται, ως προς τα τυπικά της χαρακτηριστικά, ως μια πλήρης Φιλελεύθερη Δημοκρατία. Οι σημαντικότερες προκλήσεις εντοπίζονται στη λειτουργία των θεσμικών αντιβάρων, καθώς και στον κοινοβουλευτικό και δικαστικό έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας.
Τα βασικά στοιχεία του Δείκτη Φιλελεύθερης Δημοκρατίας για την Ελλάδα
- Στην συνολική αξιολόγηση του Δείκτη Φιλελεύθερης Δημοκρατίας για το 2025 η Ελλάδα κατατάσσεται στην 52η θέση μεταξύ 179 χωρών παγκοσμίως, ανάμεσα σε ΗΠΑ (51η θέση) και Κολομβία (53η θέση), 3 θέσεις χαμηλότερα σε σχέση με το 2024.
- Στο πεδίο του Δημοκρατικού Πυλώνα της Δημοκρατίας, ο οποίος αφορά τις ελεύθερες και αδιάβλητες εκλογές η Ελλάδα κατατάσσεται στην 43η θέση ανάμεσα σε 179 χώρες.
- Στο πεδίο του Φιλελεύθερου Πυλώνα της Δημοκρατίας, ο οποίος αφορά τον βαθμό που η συνταγματική προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και της ατομικής ελευθερίας, του ισχυρού κράτους δικαίου, και των ελεγκτικών μηχανισμών (θεσμικών αντιβάρων) μεταξύ των λειτουργιών του κράτους, η Ελλάδα κατατάσσεται στην 75η θέση ανάμεσα σε 179 χώρες.
- Οι μεγαλύτερες αδυναμίες για την Ελλάδα εντοπίζονται στις επιμέρους κατηγορίες του Δείκτη του Φιλελεύθερου Πυλώνα της Δημοκρατίας:
- Ο κοινοβουλευτικός έλεγχος της νομοθετικής εξουσίας στην κυβέρνηση εμφανίζεται σταθερά αποδυναμωμένος από το 2019, με την βαθμολογία του το 2025 να φτάνει το 59,4 στα 100.
- Ο έλεγχος της Δικαστικής εξουσίας στην κυβέρνηση εμφανίζεται επίσης αποδυναμωμένος ιδιαίτερα τα έτη 2024-2025, με την βαθμολογία του το 2025 να φτάνει το 74,6 στα 100.
- Οριακή βελτίωση καταγράφεται από το 2024 στο 2025 στην κατηγορία ισονομίας και ατομικής ελευθερίας, με την βαθμολογία του το 2025 να φτάνει το 90,5 στα 100 (+1,3 μονάδες).
- Η Ελλάδα καταλαμβάνει την 24η θέση ανάμεσα στις 27 χώρες της ΕΕ στον Δείκτη Φιλελεύθερης Δημοκρατίας για το 2025, πάνω μόνο από Βουλγαρία, Ρουμανία, και Ουγγαρία.
Όπως επισημαίνει ο Επικεφαλής Ερευνών του ΚΕΦΙΜ και ειδικός εμπειρογνώμονας στην αξιολόγηση του Πανεπιστημίου του Gothenburg, Κωνσταντίνος Σαραβάκος:«Οι προκλήσεις που εντοπίζονται στον φιλελεύθερο – ελεγκτικό πυλώνα της δημοκρατίας αφορούν κυρίως την αδυναμία ουσιαστικού ελέγχου της κυβέρνησης από τη Βουλή και τη Δικαιοσύνη. Μια σειρά από γεγονότα καταδεικνύουν ότι οι αδυναμίες αυτές επιμένουν, αποδυναμώνοντας τη λειτουργία των θεσμικών αντιβάρων. Ενδεικτικά, η μη συμμόρφωση της κυβέρνησης σε αποφάσεις εθνικών και διεθνών δικαστηρίων – όπως η απόφαση 465/2024 της Ολομέλειας του ΣτΕ για την ενημέρωση των θιγόμενων στην υπόθεση των υποκλοπών – η απόφαση της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής για τον διορισμό νέων μελών στο ΕΣΡ και την ΑΔΑΕ με πλειοψηφία μικρότερη των 3/5, η παρεμπόδιση στο έργο της συνταγματικά κατοχυρωμένης ΑΔΑΕ στο ζήτημα των παρακολουθήσεων, καθώς και η γνωμοδότηση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου (αρ. 1/2023), αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα. Σε αυτά προστίθενται οι προβληματικές συνθήκες διερεύνησης της υπόθεσης του ναυαγίου της Πύλου, η απροθυμία βουλευτών να ασκήσουν ουσιαστικό κοινοβουλευτικό έλεγχο, καθώς και η συστηματική παραβίαση των διατάξεων του Συντάγματος για την καλή νομοθέτηση».
Στην κορυφή της παγκόσμιας κατάταξης βρίσκονται η Δανία, η Σουηδία, η Νορβηγία, η Ελβετία και η Εσθονία. Αξιοσημείωτη είναι η περίπτωση των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίες δεν κατατάσσονται πλέον ως πλήρης Φιλελεύθερη Δημοκρατία για πρώτη φορά μετά από 50 χρόνια, σημειώνοντας πτώση 28 θέσεων. Συνολικά, το επίπεδο δημοκρατίας παγκοσμίως βρίσκεται σε υποχώρηση, με το 74% του παγκόσμιου πληθυσμού να ζει πλέον σε αυταρχικά καθεστώτα και μόλις το 7% σε φιλελεύθερες δημοκρατίες.
Ο Δείκτης Φιλελεύθερης Δημοκρατίας (Liberal Democracy Index) αποτελεί μια από τις πιο αναγνωρισμένες βάσεις δεδομένων παγκοσμίως, βασιζόμενος σε αξιολογήσεις περισσότερων από 4.000 ειδικών, και μετρά τον βαθμό προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων απέναντι στην κρατική εξουσία και την τυραννία της πλειοψηφίας.
Πηγή: Varieties of Democracy, Πανεπιστήμιο του Gothenburg. Επεξεργασία: ΚΕΦΙΜ.