Η Κοινή Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Πακιστάν και Τουρκίας, εκτός της ρήτρας αμυντικής συνδρομής, ανάλογη του Αρθρου 5 του Οργανισμού Βορειοατλαντικού Συμφώνου (NATO), εξ ου και ο διασταλτικός χαρακτηρισμός ως «ισλαμικό ΝΑΤΟ», εμπεριέχει μία συνιστώσα ανησυχητική για την ελληνική ασφάλεια.
Του Περικλή Ζορζοβίλη
Αποτελεί κοινή πεποίθηση ότι τα τρία ιδρυτικά μέλη της Συμφωνίας της Μέκκας που ασπάζονται το σουνιτικό δόγμα, τον μεγαλύτερο κλάδο του Ισλάμ παγκοσμίως, αλλά δεν έχουν κοινά σύνορα μεταξύ τους, αποπειρώνται να δημιουργήσουν έναν ισχυρό νέο γεωπολιτικό πόλο. Καταρχάς φιλοδοξούν να ελέγξουν τις υπό διαμόρφωση νέες ισορροπίες και να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στη Μέση Ανατολή, ιδιαίτερα στην περίπτωση που η στρατηγική οπισθοχώρηση των ΗΠΑ γίνει πραγματικότητα, και ιδιαίτερα εάν επιτύχουν να προσελκύσουν νέα μέλη, σε παγκόσμιο επίπεδο. Για αυτό τον σκοπό «συνένωσαν» συμπληρωματικές δυνατότητες:
>το Πακιστάν (ακαθάριστο εγχώριο προϊόν – ΑΕΠ: 353 δισ. ευρώ το 2025) με πληθυσμό περί τα 260 εκατ., διαθέτει ένοπλες δυνάμεις με ενεργή δύναμη 660.000 άτομα και εφεδρεία αντίστοιχου περίπου αριθμητικού μεγέθους, αστυνομικές – παραστρατιωτικές δυνάμεις με ενεργή δύναμη 291.000 άτομα, εξαιρετικά αποτελεσματικές υπηρεσίες πληροφοριών, αρκετά αναπτυγμένη αμυντική βιομηχανία και αυτονομία στην πυρηνική τεχνολογία (έχει κατασκευάσει περί τα 170 πυρηνικά όπλα) και πυραυλική τεχνολογία (βαλλιστικούς πυραύλους κυρίως μικρού και μέσου βεληνεκούς και πυραύλους πλεύσης-cruise).
>η Τουρκία (ΑΕΠ: 1,38 τρισ. ευρώ το 2025) με πληθυσμό περί τα 85 εκατ., διαθέτει ένοπλες δυνάμεις με ενεργή δύναμη 355.000 άτομα και εφεδρεία αντίστοιχου περίπου αριθμητικού μεγέθους, αστυνομικές δυνάμεις με ενεργή δύναμη περί τα 350.000 άτομα, παραστρατιωτικές (στρατοχωροφυλακή) με ενεργή δύναμη 170.000 άτομα, εξαιρετικά δραστήριες υπηρεσίες πληροφοριών, την πιο ανεπτυγμένη, μεταξύ των τριών εταίρων, και με τον υψηλότερο βαθμό αυτονομίας αμυντική βιομηχανία, αρκετά αναπτυγμένη εγχώρια πυραυλική τεχνολογία και ιστορία επαφών με τον Αμπντούλ Καντίρ Χαν, τον αποκαλούμενο πατέρα της «ισλαμικής ατομικής βόμβας» και δημιουργό ενός τεράστιου δικτύου παράνομης διασποράς πυρηνικής τεχνολογίας.
>η Σαουδική Αραβία (ΑΕΠ: 1,11 τρισ. ευρώ το 2025) διαθέτει τους μικρότερους αριθμητικά ανθρώπινους πόρους (πληθυσμό περίπου 37 εκατ.), ένοπλες δυνάμεις με ενεργή δύναμη 257.000 άτομα (συμπεριλαμβανομένης της Εθνικής Φρουράς), αστυνομικές και παραστρατιωτικές δυνάμεις περί τα 150.000 άτομα, εξαιρετικά εξοπλισμένες υπηρεσίες πληροφοριών και αμυντική βιομηχανία με δυνατότητες σε κάποιους τομείς, αλλά προς το παρόν εξαρτημένη από ξένους προμηθευτές. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι με μεγάλη διαφορά η Σαουδική Αραβία διαθέτει τον κατά πολύ ισχυρότερο κρατικό μηχανισμό συσσώρευσης και επανεπένδυσης κεφαλαίου.
Στη βάση των ανωτέρω είναι εμφανής η συμπληρωματικότητα των δυνατοτήτων των τριών εταίρων και των ρόλων που αναλαμβάνουν. Το Πακιστάν συνεισφέρει τους ανθρώπινους πόρους του και την αυτονομία στην πυρηνική τεχνολογία, η Σαουδική Αραβία τις κρατικές επενδυτικές της δυνατότητες και η Τουρκία τις τεχνολογικές και παραγωγικές δυνατότητες της αμυντικής της βιομηχανίας. Ας τονιστεί ότι η συνεργασία των τριών χωρών δεν αρχίζει από μηδενική βάση. Για παράδειγμα, το Πακιστάν, στο πλαίσιο της διμερούς στρατηγικής συμφωνίας αμοιβαίας άμυνας που υπογράφηκε τον Σεπτέμβριο του 2025, έχει δεσμευτεί για την ανάπτυξη στρατιωτικής δύναμης έως 80.000 ατόμων για την άμυνα της επικράτειας της Σαουδικής Αραβίας. Παρότι τους περασμένους μήνες δημοσιοποιήθηκαν δηλώσεις αξιωματούχων που η διατύπωση τους επέτρεπε την ερμηνεία τους ως υπονοούμενα για παροχή από το Πακιστάν εγγύησης πυρηνικής ασφάλειας στη Σαουδική Αραβία, προς το παρόν επιβεβαίωση δεν υφίσταται. Σε κάθε περίπτωση πάντως η Συμφωνία της Μέκκας, ακόμη και αν δεν το προβλέπει, δημιουργεί για τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία προοπτικές πρόσβασης σε πυρηνικές τεχνολογίες χωρίς τους όρους και τις προϋποθέσεις που άλλων πιθανών παρόχων. Παραδείγματος χάριν, οι ΗΠΑ έθεσαν στη Σαουδική Αραβία ως προϋπόθεση για τη χορήγηση πρόσβασης σε πολιτικές πυρηνικές τεχνολογίες, την υπογραφή των «Συμφωνιών του Αβραάμ». Διευκρινίζεται πάντως ότι προς το παρόν η πυρηνικοποίηση Σαουδικής Αραβίας και Τουρκίας υφίσταται ως θεωρητική ή καλά συγκεκαλυμμένη πιθανότητα.
Αντίθετα, η σημαντική ενίσχυση της συνεργασίας των τριών εταίρων στην ανάπτυξη και την παραγωγή αμυντικού υλικού θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Η τουρκική αμυντική βιομηχανία έχει ήδη πραγματοποιήσει σημαντικές πωλήσεις αμυντικού υλικού σε Πακιστάν και Σαουδική Αραβία.
Η αμυντική συνεργασία Τουρκίας – Πακιστάν είναι πολυετής και πολυεπίπεδη. Στις 7 Απριλίου 2026 πραγματοποιήθηκε στο υπουργείο Αμυνας του Πακιστάν, στο Ραβαλπίντι, ο 20ός γύρος συναντήσεων της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου Στρατιωτικού Διαλόγου Πακιστάν – Τουρκίας (HLMDG), η οποία περιλαμβάνει δύο υποομάδες, την πολιτικοστρατιωτικής συνεργασίας και την αμυντικής βιομηχανίας, αδιάψευστη απόδειξη της μεγάλης σημασίας που οι δύο χώρες αποδίδουν στον συγκεκριμένο τομέα. Επισημαίνεται ότι η συνεργασία δεν περιορίζεται στην πώληση οπλικών συστημάτων αλλά και στη χορήγηση από την Τουρκία αδειών για την παραγωγή τους στο Πακιστάν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το ύψους περίπου 1,3 δισ. ευρώ πρόγραμμα προμήθειας, μέσω διακρατικής συμφωνίας τεσσάρων κορβετών τύπου MILGEM επ’ ωφελεία του Ναυτικού του Πακιστάν, εκ των οποίων οι πρώτες δύο ναυπηγήθηκαν στην Τουρκία και οι υπόλοιπες δύο στα ναυπηγεία του Καράτσι. Περιλαμβάνει επίσης την κοινή έρευνα και την ανάπτυξη αμυντικού εξοπλισμού, τη δημιουργία κοινής εφοδιαστικής αλυσίδας, όπως και τη συντήρηση, την επισκευή και την αναβάθμιση καθ’ όλη τη διάρκεια του επιχειρησιακού τους βίου. Σύμφωνα με ανοιχτές πηγές, μέχρι σήμερα το Πακιστάν έχει συνάψει με την Τουρκία συμβάσεις ύψους περίπου 3 δισ. ευρώ για την προμήθεια αμυντικού εξοπλισμού (πλοία επιφανείας, αναβάθμιση υποβρυχίων, μη επανδρωμένα αεροχήματα – ΜΕΑ, ηλεκτρονικά συστήματα, οπλισμός και πυρομαχικά), ενώ διαπραγματεύεται τη συμμετοχή του στο πρόγραμμα του τουρκικής σχεδίασης και παραγωγής μαχητικού KAAN που σύμφωνα με ανοικτές πηγές θα αφορά την προμήθεια 65 μαχητικών συνολικού κόστους περί τα 13 δισ. ευρώ.
Το ύψος των τουρκικών πωλήσεων οπλικών συστημάτων στη Σαουδική Αραβία ανέρχεται σε περίπου 2,7 δισ. ευρώ. Σχεδόν εξ ολοκλήρου αφορά την πώληση ΜΕΑ Akinci κατασκευής της Baykar Tech για το ναυτικό και την αεροπορία της Σαουδικής Αραβίας, στο πλαίσιο συμφωνίας που προβλέπει μεταφορά τεχνολογίας και εγχώρια παραγωγή σε ποσοστό 75%.
Οι παράμετροι μιας επικίνδυνης δυναμικής
Πλέον στο πλαίσιο της Συμφωνίας της Μέκκας:
>ο δυναμισμός της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας που περιλαμβάνει πλέον των 3.500 εταιριών που απασχολούν περισσότερους από 90.000 εργαζομένους και οι οποίες το 2024 δαπάνησαν 2,25 δισ. ευρώ για έρευνα και ανάπτυξη και εξήγαγαν 300 διαφορετικά αμυντικά προϊόντα σε 180 χώρες σε όλο τον κόσμο, με ετήσια έσοδα άνω των 13 δις ευρώ (συμπεριλαμβανομένων εξαγωγών 6,2 ευρώ).
>η διακηρυγμένη πολιτική «Οραμα 2030» της Σαουδικής Αραβίας, η οποία μέχρι το τέλος της δεκαετίας προβλέπει την εγχώρια παραγωγή του 50% των συνολικών δαπανών του βασιλείου για στρατιωτικό εξοπλισμό και υπηρεσίες,
>οι μεγάλες χρηματοδοτικές δυνατότητες της Σαουδικής Αραβίας, και
>οι υφιστάμενες συνεργασίες μεταξύ των τριών εταίρων,
δημιουργούν ένα εξαιρετικής δυναμικής «οικοσύστημα» που θα αυξήσει δραματικά τις δυνατότητες ανάπτυξης και παραγωγής της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας, ενσωματώνοντας και τεχνολογίες που έχουν αναπτύξει οι εταίροι της, θα μειώσει τα κόστη έρευνας, ανάπτυξης και παραγωγής στο πλαίσιο συνεργατικών προμηθειών και τελικά θα επηρεάσει προς το δυσμενέστερο τον ελληνοτουρκικό συσχετισμό στρατιωτικής ισχύος.
