Υπάρχει μία πλευρά της υπόθεσης της Ιεράς Μονής Αγίας Αικατερίνης του Σινά που στην Ελλάδα έχει περάσει σχεδόν απαρατήρητη και αφορά αυτό που βρίσκεται κάτω από τη γη: Χαλκός. Χρυσός. Θειούχα μεταλλεύματα. Μολυβδαίνιο. Ουράνιο. Θόριο. Και, σύμφωνα με τις νεότερες γεωφυσικές έρευνες, ζώνες που παρουσιάζουν ενδιαφέρον ακόμα και για σπάνιες γαίες.
- Γράφει Ειδικός Συνεργάτης
Η πρώτη μεγάλη αποκάλυψη είναι ότι όλα αυτά δεν ανακαλύφθηκαν τώρα. Η περιοχή της Αγίας Αικατερίνης και συνολικά το Νότιο Σινά βρίσκονται στο μικροσκόπιο της αιγυπτιακής γεωλογικής κοινότητας εδώ και τουλάχιστον τέσσερις δεκαετίες. Αυτό αλλάζει δραματικά την εικόνα, διότι, ενώ στην Ελλάδα η υπόθεση παρουσιάζεται κυρίως ως μία περίπλοκη διαφορά περί ιδιοκτησίας, αρχαιολογικών χώρων και «θρησκευτικής κατοχής», η αιγυπτιακή επιστημονική και κρατική γεωλογική κοινότητα γνωρίζει από τη δεκαετία του 1980 ότι το υπέδαφος της περιοχής παρουσιάζει σοβαρό μεταλλευτικό ενδιαφέρον.
ΑΠΟ ΤΟ 1984
Η γεωλογική αξία της περιοχής ήταν γνωστή πολύ πριν κορυφωθεί η ιδιοκτησιακή σύγκρουση. Ηδη από το 1984 ο Αιγύπτιος γεωλόγος El-Ghawaby είχε ασχοληθεί με την αναζήτηση χαλκού στο Νότιο Σινά. Μεταγενέστερη επιστημονική βιβλιογραφία αναφέρει ότι στην περιοχή Wadi Umm Qeisum, κοντά στην Αγία Αικατερίνη, είχαν καταγραφεί επιφανειακές εμφανίσεις πυρίτη, χαλκοπυρίτη και μολυβδαινίτη. Το 1989 οι El-Ghawaby, Helmy, El-Kaliuby και Shendy δημοσίευσαν εργασία με τον απολύτως χαρακτηριστικό τίτλο «Possibilities for porphyry copper mineralization in South Sinai».
Το Umm Qeisum είχε ήδη μπει στον επιστημονικό χάρτη ως πιθανή περιοχή πορφυριτικού χαλκού. Μεταγενέστερη γεωφυσική έρευνα καταγράφει ρητά ότι εκεί είχαν εντοπιστεί λεπτοδιασπαρμένα θειούχα μεταλλεύματα σε χαλαζιακό μονζονίτη, ενώ γεωχημικές αναλύσεις είχαν δείξει ανώμαλες συγκεντρώσεις χαλκού και μολυβδαινίου. Το 2000 πραγματοποιήθηκε ειδική έρευνα με τίτλο «Minerals Reconnaissance at Saint Catherine Area, Southern Central Sinai, Egypt» από γεωλόγους του Πανεπιστημίου του Καΐρου.
Το abstract της εργασίας είναι αποκαλυπτικό για τη μακρά μεταλλευτική ιστορία του Σινά. Αναφέρει ότι στην περιοχή υπάρχουν πολυάριθμες φλέβες οι οποίες είχαν αποτελέσει αντικείμενο εκμετάλλευσης ήδη από τους φαραωνικούς έως τους ρωμαϊκούς χρόνους για χαλκό ή και χρυσό, ενώ επισημαίνεται ότι η πιθανότητα πορφυριτικού τύπου μεταλλοφορίας χαλκού στην περιοχή της Αγίας Αικατερίνης είχε ήδη διατυπωθεί από το 1989.
Επομένως, η μεταλλογενετική σημασία της περιοχής ήταν γνωστή και αποτελούσε αντικείμενο συστηματικής επιστημονικής έρευνας. Το 2000 δημοσιεύτηκε επίσης εργασία για την τεκτονική εξέλιξη και το «mineralization style» της ευρύτερης Αγίας Αικατερίνης, η οποία συνέδεε τους γρανίτες, τα ρήγματα και τις υδροθερμικές διεργασίες της περιοχής με εμφανίσεις χαλκού, θειούχων ορυκτών και ουρανίου. Η βιβλιογραφία αυτής της περιόδου παραπέμπει μάλιστα σε έρευνες για χαλκό και μεταλλοφορία ήδη από τις δεκαετίες του 1950, του 1960 και του 1970.
Δηλαδή το επιστημονικό ενδιαφέρον για το υπέδαφος του Σινά είναι πολύ παλαιότερο από τη σημερινή πολιτική και δικαστική κρίση. Το 2014 δημοσιεύτηκε στο «Arabian Journal for Science and Engineering» η εργασία «Copper-Gold-Sulphide Mineralization Associated with Late Precambrian Volcanic Ring Structures, Southern Sinai, Egypt». Οι επιστήμονες εξέτασαν τα μεγάλα γεωλογικά δακτυλιοειδή συστήματα του Νοτίου Σινά -μεταξύ αυτών το St. Katarina Ring Structure- σε σχέση με μεταλλοφορία χαλκού, χρυσού και θειούχων ορυκτών. Σε διαφορετικές θέσεις της ευρύτερης περιοχής καταγράφονται συνδυασμοί Au-Cu-Zn, Cu-Au και Zn-Pb-Cu-Au.
ΣΤΟ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟ
Το Umm Qeisum εμφανίζεται και εδώ στη βιβλιογραφία ως μία από τις γνωστές θέσεις πορφυριτικού χαλκού. Δεν μιλάμε λοιπόν για κάποιο τυχαίο σημείο της ερήμου, αλλά για ολόκληρη γεωλογική περιφέρεια, η οποία επί δεκαετίες βρίσκεται στο μικροσκόπιο γεωλόγων. Το 2026 εμφανίστηκε το νέο κομμάτι του παζλ. Σε επιστημονική εργασία για το Wadi Umm Qeisum ερευνητές χρησιμοποίησαν επίγειες μαγνητικές μετρήσεις, γ-φασματομετρία και self-potential ώστε να χαρτογραφήσουν πιθανούς στόχους μεταλλοφορίας.
Οι ερευνητές χαρακτηρίζουν το Saint Catherine Ring Complex ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα μεταλλοφόρο περιοχή και εντοπίζουν ζώνες με potential enrichment in rare earth elements. Δηλαδή πιθανό εμπλουτισμό σε στοιχεία σπάνιων γαιών. Και αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία σε μία εποχή κατά την οποία οι σπάνιες γαίες αποτελούν έναν από τους πλέον στρατηγικούς πόρους του πλανήτη. Χρησιμοποιούνται σε ηλεκτρονικά συστήματα, μόνιμους μαγνήτες, αμυντικές εφαρμογές, ηλεκτροκίνηση, ανεμογεννήτριες και τεχνολογίες αιχμής. Κάθε σοβαρό κράτος γνωρίζει την αξία τους.
ΤΑ 71 ΤΕΜΑΧΙΑ
Την ίδια στιγμή, η δικαστική διαμάχη με τη μονή δεν αφορά μόνο τα κτίρια πίσω από τα βυζαντινά τείχη. Αφορά 71 συγκεκριμένα τεμάχια γης. Η αρχική αγωγή αφορούσε 29 εκτάσεις. Αργότερα προστέθηκαν άλλες 42. Συνολικά 71. Και το 2020 -διόλου τυχαία προφανώς- η αιγυπτιακή πλευρά προχώρησε ακόμη περισσότερο, ενσωματώνοντας στη δικαστική διαδικασία συγκεκριμένα όρια και χαρακτηριστικά των επίμαχων γαιών. Δεν μιλάμε πλέον για μία αόριστη ζώνη γύρω από το μοναστήρι, αλλά για συγκεκριμένη γη.
Και εδώ αρχίζει το πραγματικό ενδιαφέρον. Η απόφαση του Εφετείου Ισμαηλίας της 28ης Μαΐου 2025 δεν αναγνώρισε στη μονή την κυριότητα των επίμαχων εκτάσεων. Για ορισμένα θρησκευτικά σημεία δέχτηκε καθεστώς που περιγράφεται ως «θρησκευτική κατοχή», ενώ για άλλες εκτάσεις διέταξε απόδοση στο κράτος ή αναγνώρισε διαφορετικά καθεστώτα χρήσης. Αρα η διαφορά δεν αφορά ένα παλιό κλειδί ή μία τυπική διοικητική λεπτομέρεια. Αφορά ποιος ελέγχει τη γη.
Από το δικαστικό υλικό που έχει δημοσιοποιηθεί προκύπτει ότι συγκεκριμένα επίμαχα τεμάχια βρίσκονται σε wadis γύρω από την Αγία Αικατερίνη. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το Wadi Itlah. Τα τεμάχια 14, 15 και 23 τοποθετούνται από τα δικαστικά στοιχεία σε αυτή την περιοχή. Μάλιστα, η αρχική καταγραφή τους είχε εμφανίσει διαφορετικό τοπωνύμιο και στη συνέχεια διορθώθηκε επισήμως σε Wadi Itlah. Αλλο ακίνητο που εμφανίζεται στα προκαταρκτικά συμβόλαια τοποθετείται στο Wadi Qweiz/Kuweiz.
Και εδώ το γεωλογικό παζλ αρχίζει να αποκτά πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Το Wadi Qweiz είναι πραγματικό τοπωνύμιο της περιοχής και συνδέεται στο τοπικό υδρογραφικό δίκτυο με τα Wadi Talaa και Itlah. Ακριβώς ανατολικότερα βρίσκεται το Wadi Umm Qeisum, η περιοχή όπου η μελέτη του 2026 πραγματοποίησε τη λεπτομερή επίγεια γεωφυσική έρευνα. Οι περιοχές αυτές δεν είναι όλες το ίδιο wadi. Ομως γειτνιάζουν μέσα στο ίδιο εξαιρετικά περιορισμένο ορεινό και γεωλογικό σύστημα. Το Wadi Itlah βρίσκεται αμέσως δυτικά της περιοχής λεπτομερούς μελέτης του Umm Qeisum. Αυτή η γειτνίαση είναι πραγματική.
ΤΙ ΕΔΕΙΞΑΝ ΟΙ ΧΑΡΤΕΣ
Η αναλυτική εξέταση των χαρτών της εργασίας του 2026 είναι αποκαλυπτική. Οι υψηλές ανωμαλίες που η μελέτη συνδέει με μεταλλευτικό ενδιαφέρον και πιθανό REE enrichment βρίσκονται μέσα στη μικρή περιοχή επίγειας έρευνας του Wadi Umm Qeisum. Αν και δεν αποδεικνύεται από τον δημοσιευμένο χάρτη ότι οι συγκεκριμένες υψηλές ανωμαλίες φτάνουν μέσα στο Wadi Itlah, δεν μπορούμε να πούμε ότι το Itlah είναι γεωλογικά αδιάφορο.
Απλώς δεν χαρτογραφήθηκε με την ίδια λεπτομέρεια από τη συγκεκριμένη εργασία. Και το σημαντικότερο: Οι υψηλότερες ραδιομετρικές ανωμαλίες μέσα στο Umm Qeisum συγκεντρώνονται κυρίως προς τη δυτική και κεντροδυτική πλευρά της περιοχής έρευνας. Δηλαδή προς την πλευρά του Itlah. Αυτό καθιστά απολύτως εύλογο το ερώτημα αν η γεωλογική ζώνη έχει συνέχεια προς τα δυτικά.
Η ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΜΠΤΩΣΗ
Με βάση τα στοιχεία που υπάρχουν σήμερα, για να πούμε ότι «το μοναστηριακό τεμάχιο Χ βρίσκεται ακριβώς πάνω στο κοίτασμα Ψ» απαιτούνται δύο πράγματα: ο πλήρης γεωαναφερμένος χάρτης των 71 τεμαχίων και οι επίσημοι χάρτες μεταλλευτικών ερευνών, αδειών και παραχωρήσεων της Αιγύπτου.
Ομως ήδη γνωρίζουμε ότι οι επίμαχες μοναστηριακές εκτάσεις βρίσκονται μέσα και γύρω από τις ίδιες κοιλάδες όπου καταγράφεται μεταλλοφορία, η γεωλογική έρευνα στην περιοχή είναι δεκαετιών, το αιγυπτιακό κράτος γνώριζε αυτή την πραγματικότητα πολύ πριν κορυφωθεί η ιδιοκτησιακή διαμάχη και οι νεότερες έρευνες διευρύνουν το ενδιαφέρον από τον χαλκό και τον χρυσό ακόμη και στις σπάνιες γαίες.
Το γνωριζε
Γνώριζε το αιγυπτιακό κράτος την ορυκτή αξία αυτής της περιοχής όταν ξεκίνησε τη μακρόχρονη προσπάθεια να ξεκαθαρίσει υπέρ του το ιδιοκτησιακό καθεστώς; Στο πρώτο σκέλος η απάντηση είναι εύκολη: Ναι. Η επιστημονική γνώση για τη μεταλλοφορία υπήρχε. Οι έρευνες υπάρχουν από τη δεκαετία του 1980.
Υπήρχε κρατική και πανεπιστημιακή γεωλογική δραστηριότητα. Το Umm Qeisum βρισκόταν στη βιβλιογραφία πολύ πριν ξεκινήσει η σημερινή δικαστική σύγκρουση. Για το δεύτερο σκέλος υπάρχει μία απλή λογική παρατήρηση. Αν ένα κράτος επιθυμούσε τον έλεγχο μίας περιοχής για περισσότερους από έναν λόγους, θα περίμενε κανείς άραγε να γράψει σε δικαστικό δικόγραφο ότι ένας από αυτούς είναι ο ορυκτός πλούτος;
Ο ΕΤΕΡΟΒΑΡΗΣ ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟΣ
Η Egyptian Initiative for Personal Rights προειδοποίησε τον Αύγουστο του 2026 ότι υπάρχουν πιέσεις για συμφωνία η οποία θα παγιώνει νέο καθεστώς για τη μονή. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποίησε, υπήρχαν φόβοι ότι η αναγνώριση της μοναστηριακής διοίκησης και η πολιτική διευθέτηση μπορεί να συνδεθούν με αποδοχή ενός καθεστώτος «θρησκευτικής κατοχής» αντί πλήρους ιδιοκτησίας. Ενας συμβιβασμός μπορεί να παρουσιαστεί επικοινωνιακά ως «σωτηρία της μονής» και την ίδια στιγμή να συνιστά οριστική αποδοχή ότι όλα όσα βρίσκονται γύρω από αυτήν ανήκουν στο αιγυπτιακό δημόσιο.
Αν συμβεί αυτό, η ουσία είναι απλή. Η μονή θα κρατήσει το δικαίωμα να υπάρχει. Η Αίγυπτος θα κρατήσει τη γη. Και αυτό είναι το σημείο όπου το ερώτημα για τον ορυκτό πλούτο παύει να είναι μία θεωρητική συζήτηση. Αν οι γύρω εκτάσεις έχουν μόνο ιστορική και συμβολική αξία, ο συμβιβασμός μπορεί να παρουσιαστεί ως τεχνικός. Αφού όμως διαθέτουν και μελλοντική οικονομική ή στρατηγική αξία, τότε το περιεχόμενο της συμφωνίας αλλάζει εντελώς χαρακτήρα.
Υπάρχει ήδη ένας απολύτως τεκμηριωμένος οικονομικός λόγος για τον οποίο η Αίγυπτος θέλει πλήρη δυνατότητα σχεδιασμού και ελέγχου στην περιοχή: Το κολοσσιαίο αναπτυξιακό πρόγραμμα Great Transfiguration Project. Η γη γύρω από τη μονή έχει ήδη τεράστια οικονομική και αναπτυξιακή αξία για το αιγυπτιακό κράτος. Το εάν σε αυτή προστίθεται και ο ορυκτός της πλούτος είναι το ερώτημα που πρέπει να διερευνηθεί μέχρι τέλους.
ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ 23ης ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
Μετά την απόφαση του 2025 ασκήθηκαν δύο αναιρέσεις ενώπιον του αιγυπτιακού Court of Cassation. Η μία από το δημόσιο. Η άλλη από τη μονή. Οι αριθμοί τους έχουν δημοσιοποιηθεί: 24838/95 για την αιγυπτιακή πλευρά. 24962/95 για τη μονή. Αιγυπτιακές πηγές ήδη από τον Ιούλιο του 2026, οι οποίες γνώριζαν τους ακριβείς αριθμούς των υποθέσεων και είχαν πρόσβαση στις εισηγήσεις της Εισαγγελίας του Court of Cassation, έγραφαν ότι οι δύο αναιρέσεις επρόκειτο να εξεταστούν στις 23 Αυγούστου 2026. Αντίστοιχες πληροφορίες εμφανίστηκαν και στην Ελλάδα.
Η 23η Αυγούστου παρουσιάστηκε ως κρίσιμη ημερομηνία. Ακολούθησαν πληροφορίες ότι η διαδικασία αναβλήθηκε. Και τότε εμφανίστηκαν άλλες πλευρές που υποστήριξαν ότι ουδέποτε στην πραγματικότητα είχε οριστεί δικάσιμος για τις 23 Αυγούστου. Μέχρι σήμερα πάντως δεν έχει εντοπιστεί δημόσια το πρωτογενές ημερήσιο πινάκιο του Court of Cassation που θα έκλεινε οριστικά τη διαμάχη. Αρα το μυστήριο της 23ης Αυγούστου παραμένει.
Εδώ η χρονική συγκυρία αποκτά τεράστια σημασία καθώς το Court of Cassation μπορούσε να επικυρώσει, να ανατρέψει ή να τροποποιήσει το αποτέλεσμα του 2025, ενώ ταυτόχρονα βρίσκονται σε εξέλιξη πολιτικές διαπραγματεύσεις για συμβιβασμό. Το ερώτημα επομένως είναι αυτονόητο: Γιατί να δεχτεί η μοναστηριακή και ελληνική πλευρά μία συμφωνία πριν εξαντληθεί η δικαστική δυνατότητα ανατροπής της απόφασης;
Και ακόμη περισσότερο: Γιατί να αποδεχτεί μία συμφωνία που θα αφήνει τους μοναχούς μέσα στα τείχη, αλλά θα περιορίζει ή θα εξαφανίζει τα ιστορικά ιδιοκτησιακά δικαιώματα γύρω από αυτά; Εάν το Κάιρο είναι βέβαιο για τη νομική του θέση, γιατί υπάρχει ανάγκη πολιτικής διευθέτησης; Και εάν η Αθήνα θεωρεί ότι υπερασπίζεται τη μονή, γιατί θα πρέπει να αποδεχτεί μία λύση που μετατρέπει ιστορικό ιδιοκτησιακό δικαίωμα σε απλή ανοχή χρήσης;
ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙ Η ΑΘΗΝΑ
Η προσπάθεια της Αιγύπτου δεν ξεκίνησε τα τελευταία χρόνια. Ομως τα τελευταία χρόνια βρήκε πολύ πιο πρόσφορο έδαφος για να προωθήσει το σχέδιό της. Και αυτό είναι το πολιτικό ερώτημα που δεν μπορεί να αποφύγει η Αθήνα. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη παρέλαβε μία υπόθεση η οποία βρισκόταν σε εξέλιξη και την είδε να καταλήγει στην κρίσιμη απόφαση του 2025.
Εκτοτε η ελληνική στρατηγική φαίνεται να επικεντρώνεται κυρίως στη διατήρηση της λειτουργίας της μονής και στην αποφυγή μετωπικής σύγκρουσης με το Κάιρο. Αυτό μπορεί να έχει διπλωματική λογική. Μπορεί όμως ταυτόχρονα να οδηγήσει σε μόνιμη υποχώρηση επί του ιδιοκτησιακού. Και εάν αυτό συμβεί, το κόστος πέραν των άλλων θα αφορά και μία γη με τεράστια τουριστική, αναπτυξιακή, περιβαλλοντική και ενδεχομένως γεωλογική αξία. Αρα ένας τέτοιος «συμβιβασμός», όπως μεθοδεύεται στο παρασκήνιο, εκτός από ετεροβαρής καθίσταται και διπλά επικίνδυνος για τα δικά μας συμφέροντα.
Η ελληνική κυβέρνηση οφείλει να δώσει συγκεκριμένες απαντήσεις.
■ Εχει στα χέρια της τον πλήρη γεωαναφερμένο χάρτη των 71 τεμαχίων;
■ Εχει ζητήσει από το Κάιρο όλους τους επίσημους γεωλογικούς και μεταλλευτικούς χάρτες της περιοχής;
■ Εχει ελέγξει εάν υπήρξαν ή υπάρχουν άδειες γεωλογικής έρευνας σε Itlah, Qweiz, Umm Qeisum, El-Regeita ή σε άλλες γειτονικές ζώνες;
■ Εχει ζητήσει τους παλιούς χάρτες μεταλλευτικών παραχωρήσεων της Egyptian Mineral Resources Authority;
■ Γνωρίζει εάν οποιοδήποτε από τα επίμαχα τεμάχια συμπίπτει με ερευνητικό ή μεταλλευτικό στόχο;
■ Εχει αντιπαραβάλει τα ακριβή όρια των 71 εκτάσεων με τους επιστημονικούς γεωλογικούς χάρτες;
■ Τι ακριβώς προβλέπει η υπό διαπραγμάτευση συμφωνία για την κυριότητα;
■ Ποιος θα έχει τα δικαιώματα πάνω στη γη;
■ Ποιος θα έχει τον έλεγχο του υπεδάφους;
■ Τι θα μπορεί να κάνει αύριο το αιγυπτιακό κράτος στις εκτάσεις που σήμερα χρησιμοποιεί η μονή;
■ Και, τέλος, γιατί να κλείσει πολιτικά μία υπόθεση πριν κλείσει δικαστικά, εάν η πολιτική συμφωνία είναι χειρότερη από αυτό που θα μπορούσε να διεκδικήσει η μονή ενώπιον του ανώτατου δικαστηρίου;
Σε κάθε περίπτωση, πριν βάλει η Αθήνα την υπογραφή της κάτω από οποιαδήποτε «ιστορική συμφωνία», οφείλει να γνωρίζει -και να πει στους Ελληνες- τι ακριβώς υπάρχει στη γη που καλείται να αποδεχτεί ότι δεν ανήκει πλέον στη μονή.
