Στην αρχή της τρίτης δεκαετίας σε υπηρεσία με την Πολεμική Αεροπορία (ΠΑ) το αμερικανικής προέλευσης σύστημα αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας Patriot εξελίσσεται σε μείζον σύμβολο της αξιοπιστίας της χώρας τόσο στη Σαουδική Αραβία όσο και στα Ελληνοτουρκικά.
- Από τον Περικλή Ζορζοβίλη
Την υπογραφή της Συμφωνίας της Μέκκας μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Πακιστάν και Τουρκίας ακολούθησε η μέσω διαρροών δημοσιοποίηση της πρόθεσης για την αποχώρηση της πυροβολαρχίας Patriot από το Γιανμπού της Σαουδικής Αραβίας. Την ανακήρυξη δύο εθνικών θαλάσσιων πάρκων από την Τουρκία σε ΒΑ Αιγαίο (μεταξύ Λήμνου – Σαμοθράκης) και Ανατολική Μεσόγειο (που περικλείει το νησιωτικό σύμπλεγμα Μεγίστης) ακολούθησε η μεταστάθμευση της πυροβολαρχίας Patriot, που είχε αναπτυχθεί στην Κάρπαθο, στη Σούδα.
Η από τον Σεπτέμβριο του 2021 επιχειρησιακή ανάπτυξη της πυροβολαρχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία, που επί σχεδόν πέντε έτη λειτούργησε ως πάροχος ασφάλειας κρίσιμων ενεργειακών υποδομών, αποτέλεσε το «εργαλείο» επί του πεδίου της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής ώστε να καλλιεργηθεί και ενδυναμωθεί περαιτέρω η στρατηγική σχέση των δύο χωρών (δήλωση του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη σε συνέντευξή του την προηγούμενη Κυριακή).
Είναι όμως προφανές ότι η υπογραφείσα στις 7 Αυγούστου Συμφωνία της Μέκκας, παρά τον, κατά δήλωση των συμμετεχόντων, καθαρά αμυντικό χαρακτήρα της, συνεπάγεται μεταβολή των δεδομένων. Εκ των υστέρων, οι πληροφορίες που είχαν δει το φως της δημοσιότητας τον περασμένο Φεβρουάριο περί σαουδαραβικής απαίτησης για μεταβολή της όδευσης (εξαίρεση του Ισραήλ και αντικατάστασή του από τη Συρία) του Ψηφιακού Διάδρομου Ανατολικής Μεσογείου (EMC: East to Med Data Corridor) θα μπορούσαν να θεωρηθούν πρόδρομες ενδείξεις της μεταβολής. Ισως μάλιστα αυτές οι ενδείξεις να αποτέλεσαν την αιτία για την από τον περασμένο Μάρτιο μηνιαία αξιολόγηση από το Κυβερνητικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας (ΚΥΣΕΑ) της παρουσίας της πυροβολαρχίας στο Γιανμπού.
Στρατηγική «αυτονόμηση»
Επιπρόσθετα, η πρόσφατη δημοσιοποίηση της ύπαρξης ρηματικών διακοινώσεων του βασιλείου προς την Ελλάδα για τις εκκρεμείς άδειες του EMC ίσως αποτελούν δείγματα γραφής της στρατηγικής «αυτονόμησης» της Σαουδικής Αραβίας που επιτεύχθηκε με τη Συμφωνία της Μέκκας, σφραγίζοντας και την επαναπροσέγγισή της με την Τουρκία. Υπενθυμίζεται ότι το 2018 με τη δολοφονία του Σαουδάραβα δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι στο προξενείο του βασιλείου στην Κωνσταντινούπολη, ο Τούρκος πρόεδρος είχε εξαπολύσει σφοδρότατη δημόσια επίθεση κατά της ηγεσίας του βασιλείου.
Πάντως ισχυρές ενδείξεις για το εύρος της στρατηγικής «αυτονόμησης» της Σαουδικής Αραβίας εκτιμάται ότι θα διαπιστωθούν στην υλοποίηση του έργου IMEC (India-Middle East-Europe Economic Corridor: Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης), που υποστηρίζεται από την Ευρωπαϊκή Ενωση, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), τις ΗΠΑ, την Ινδία και τη Σαουδική Αραβία, και τον οποίο ανταγωνίζεται έντονα η Τουρκία που έχει αποκλειστεί. Ας σημειωθεί επίσης ότι η Ινδία εδώ και περίπου 80 χρόνια βρίσκεται σε αντιπαράθεση (που από το 1998 ανυψώθηκε σε πυρηνικό επίπεδο) με το Πακιστάν, που αποτελεί ένα από τα μέρη της Συμφωνίας της Μέκκας, και η οποία περιλαμβάνει ρήτρα αμυντικής συνδρομής.
Προς το παρόν η ελληνική κυβέρνηση δεν έχει ανακοινώσει επίσημα τις αποφάσεις της σχετικά με την τύχη της πυροβολαρχίας, αλλά η κοινή λογική υποδεικνύει ότι θα πρέπει να ληφθούν όχι με το θυμικό (π.χ. ικανοποίηση λαϊκού αισθήματος) αλλά στη βάση ψυχρής και υπολογιστικής λογικής. Ακόμη και στην περίπτωση που τελικά αποφασιστεί η αποχώρηση, η Ελλάδα οφείλει να διεκδικήσει το αντάλλαγμα που είχε συμφωνηθεί με Σαουδική Αραβία και ΗΠΑ για την ανάπτυξη πυροβολαρχίας στο Γιανμπού.
Συγκεκριμένα, στο σχέδιο της συμφωνίας που είχε εγκριθεί και από τα δύο μέρη, η Σαουδική Αραβία, πλέον της υποστήριξης σε ευρύ φάσμα θεμάτων διοικητικής μέριμνας, δεσμευόταν για:
α) την αναπλήρωση των πυραύλων που θα έβαλλε η ελληνική πυροβολαρχία, και
β) τη γενική επισκευή και εκσυγχρονισμό της (με τη συνδρομή των ΗΠΑ) στην υποδομή υποστήριξης και συντήρησης που λειτουργούν η Raytheon Saudi Arabia (τοπική θυγατρική της αμερικανικής RTX), ο στρατός των ΗΠΑ και υποκατασκευαστές του οπλικού συστήματος στο βασίλειο.
Προς το παρόν δεν υφίστανται επιβεβαιωμένες πληροφορίες για την εκπλήρωση των δύο δεσμεύσεων. Εξυπακούεται όμως ότι, σε περίπτωση που το ΚΥΣΕΑ λάβει απόφαση για την αποχώρηση της πυροβολαρχίας, ειδικά η υλοποίηση της δεύτερης δέσμευσης καθίσταται αντικειμενικά δυσχερής. Δυστυχώς, η ελληνική πλευρά δεν εκμεταλλεύτηκε στο έπακρο την πιεστική ανάγκη των ΗΠΑ να συγκεντρώσουν δυνάμεις από συμμαχικές χώρες στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας IAMD (Integrated Air and Missile Defense – ολοκληρωμένη αεροπορική και πυραυλική άμυνα) που αποσκοπούσε στην ενίσχυση της άμυνας του βασιλείου κατά εναέριων απειλών.
Το μόνο που εξασφαλίστηκε ήταν η αποστολή, σε συντομότατο χρονικό διάστημα, των απαραίτητων ανταλλακτικών για την αποκατάσταση της λειτουργικότητας της έκτης πυροβολαρχίας (μοίρας) Patriot της ΠΑ που λόγω της έλλειψής τους παρέμεινε ανενεργή επί χρόνια. Επίσης, δυστυχώς, δεν υιοθετήθηκαν οι προτάσεις των επιτελών του ΓΕΑ (Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας) για την εκ περιτροπής ανάπτυξη του συνόλου των έξι μοιρών Patriot στο Γιανμπού, ως οργανικών μονάδων με τον εξοπλισμό και το προσωπικό τους, ώστε καθεμία με τη λήξη της επιχειρησιακής ανάπτυξής της να εντάσσεται σε πρόγραμμα γενικής επισκευής και εκσυγχρονισμού.
Αντίθετα, επιλέχθηκε η ανάπτυξη του εξοπλισμού μίας μοίρας και η εκ περιτροπής ανάπτυξη μόνο του προσωπικού, με αποτέλεσμα το αντάλλαγμα, εφόσον εξασφαλιστεί, πιθανά θα περιοριστεί μόνο σε αυτή. Σε ό,τι αφορά τη μεταστάθμευση της μοίρας Patriot από την Κάρπαθο στη Σούδα, αποτελεί γεγονός ότι η αναστολή των επιχειρήσεων κατά του Ιράν σηματοδότησε την ολοκλήρωση της αποστολής της. Η μοίρα είχε αναπτυχθεί στην Κάρπαθο στις αρχές του περασμένου Μαρτίου, λίγες ημέρες μετά την έναρξη των αμερικανικών επιχειρήσεων κατά του Ιράν, και η αποστολή της ήταν η παροχή προστασίας σε περιοχή εναέριου ανεφοδιασμού που χρησιμοποιούσαν οι αμερικανικές δυνάμεις.
Στην περιοχή επιχειρούσαν αμερικανικά αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού που απογειώνονταν από το αεροδρόμιο της Σόφιας, γεγονός που εξηγεί τις πρόσφατες ιρανικές απειλές κατά της Βουλγαρίας, αλλά και την ανάπτυξη πυροβολαρχίας Patriot στο Διδυμότειχο. Η μεταστάθμευση στη Σούδα, όπου ήδη από τον περασμένο Μάρτιο έχει αναπτυχθεί μοίρα Patriot της ΠΑ, με επίκληση των ιρανικών απειλών κατά στόχων – υποστηρικτικών υποδομών των αμερικανικών δυνάμεων, δεν είναι πειστική, καθώς αποτελεί γενικά αποδεκτή εκτίμηση ότι το Ιράν συνεχίζει να διαθέτει ικανότητες πλήγματος σε μεγάλα βεληνεκή, αλλά σαφώς υποβαθμισμένες μετά τις επί 40 ημέρες υψηλής έντασης αμερικανο-ισραηλινές προσβολές.
Aκατάλληλη στιγμή
Το σημαντικότερο συνέβη σε ακατάλληλη χρονικά στιγμή, λίγα 24ωρα μετά την ανακήρυξη των δύο εθνικών θαλάσσιων πάρκων από την Τουρκία. Ανεξαρτήτως όποιων προθέσεων και σχεδιασμών της ελληνικής κυβέρνησης, η μεταστάθμευση τη δεδομένη χρονική στιγμή αποστέλλει εντελώς λανθασμένο -κατευναστικού περιεχομένου- μήνυμα στην Αγκυρα, που δυνητικά μπορεί να τροφοδοτήσει την επόμενη ελληνοτουρκική κρίση.
Για πρώτη φορά από το 1996, όταν υιοθετήθηκε η «διπλωματία των εξοπλισμών», που μέχρι και σήμερα περιορίζεται στη μέσω της προμήθειας οπλικών συστημάτων εκμαίευση ανταλλαγμάτων, αποδεικνύεται ότι ένα οπλικό σύστημα μπορεί να αποτελέσει «όπλο» στα χέρια της ελληνικής κυβέρνησης. Εάν φυσικά διαθέτει τη βούληση να το πράξει.