Ενα εγχείρημα εθνικής σημασίας, το οποίο μπορεί να αναβαθμίσει τον γεωπολιτικό ρόλο της Ελλάδας και να την καταστήσει πύλη εισόδου του αμερικανικού LNG στην Ευρώπη, αποτελεί ο Κάθετος Διάδρομος, ένα έργο το οποίο υπερβαίνει πρόσωπα και πολιτικές σκοπιμότητες, αλλά ταυτόχρονα, όπως φαίνεται και από τις τελευταίες εξελίξεις, βρίσκεται στο επίκεντρο σκληρών ανταγωνιστικών ενεργειακών συμφερόντων.
Η καθοριστική αμερικανική ώθηση για τον Κάθετο Διάδρομο υπενθυμίζεται ότι δόθηκε με την επίσκεψη του υπουργού Εσωτερικών των ΗΠΑ και επικεφαλής του Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας, Doug Burgum, στις 11-12 Σεπτεμβρίου του 2025, όταν επισκέφθηκε τη Ρεβυθούσα. Ακολούθησε η συμφωνία του Ελληνα υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας με τον Αμερικανό ομόλογό του Κρις Ράιτ και στη συνέχεια το εγχείρημα βρέθηκε στο επίκεντρο της Διατλαντικής Ενεργειακής Συνεργασίας (P-TEC), τον Νοέμβριο του 2025, στην Αθήνα.
Οι αποφάσεις για το έργο αυτό είχαν ληφθεί πριν από την εγκατάσταση της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ στην Ελλάδα. Η Αμερικανίδα πρέσβειρα υποστήριξε στη συνέχεια τον σχεδιασμό στη βάση των δεδομένων που είχαν προηγηθεί της τοποθέτησής της, στην ελληνική πρωτεύουσα. Φυσικά, η ανάδειξη της Ελλάδας σε ενεργειακό κόμβο δεν θεωρείται αυτονόητα ευπρόσδεκτη από όλους.
Ο Νταγκ Μπέργκαμ, υπουργός Εσωτερικών των ΗΠΑ από τον Φεβρουάριο του 2025 και πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας (National Energy Dominance Council), ένας από τους βασικούς συντονιστές της ενεργειακής στρατηγικής Τραμπ, πρωταγωνιστεί στην προώθηση του Κάθετου Διαδρόμου. Από την πλευρά του, ο Tομ Μπάρακ, Αμερικανός επιχειρηματίας, επενδυτής, στενός συνεργάτης του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και από τον Μάιο του 2025 πρέσβης μοιάζει να προωθεί έναν διαφορετικό ενεργειακό σχεδιασμό, με επίκεντρο τον πετρελαιαγωγό Συρίας – Ιράκ.
Οι προτεραιότητες
Οι διαφορετικές αυτές προτεραιότητες αναδεικνύουν το σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο προωθείται το μεγάλο ελληνικό εγχείρημα. Το ενδεχόμενο ανταγωνιστικών κρατικών συμφερόντων, τα οποία ενδέχεται να προτιμούσαν μια άλλη χώρα ως αφετηρία, δεν μπορεί να αγνοηθεί. Ιδιαίτερη σημασία έχει σε κάθε περίπτωση, πάντως, η ισχυρή αμερικανική υποστήριξη την οποία εξέφρασε πρόσφατα και ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο.
Σημειώνεται ότι η ATLANTIC SEE LNG TRADE, με συμμετοχή του Ομίλου AKTOR κατά 60% και της ΔΕΠΑ Εμπορίας κατά 40%, προχώρησε πρώτη σε δεσμευτικές μακροχρόνιες συμφωνίες αγοράς LNG από τη Venture Global και πώλησής του. Η Αλβανία επαναβεβαίωσε τον δεσμευτικό χαρακτήρα της συμφωνίας της, ενώ στη Ρουμανία υπήρξε μόνο μνημόνιο κατανόησης, με την πολιτική αστάθεια να περιορίζει τις προσδοκίες.
Ωστόσο, οι σημερινές δυσκολίες δεν προδικάζουν την τελική έκβαση του εγχειρήματος, δεδομένου ότι ο χρονικός ορίζοντας των μακροχρόνιων σχεδιασμών εκτείνεται από το 2030 και μετά. Το διακύβευμα στην παρούσα φάση δεν είναι η επικράτηση συγκεκριμένων προσώπων, αλλά η κατοχύρωση ενός καθοριστικού στρατηγικού πλεονεκτήματος για την Ελλάδα, με σημαντικά οφέλη για την οικονομία και τους παραγωγικούς κλάδους.
