Η αρχαιολογική σκαπάνη αποκάλυψε έναν ανδρικό κορμό που παραπέμπει στο «Παιδί του Κριτίου»
Εντυπωσιακός ακέφαλος ανδρικός κορμός του αυστηρού ρυθμού του οποίου η τεχνοτροπία παραπέμπει στο «Παιδί του Κριτίου» είναι μεταξύ των σημαντικών αρχαιολογικών ευρημάτων της φετινής ανασκαφής στη νησίδα του Δεσποτικού.
Ο κορμός μπορεί να χρονολογηθεί αμέσως μετά το 480 π.Χ. και είναι έργο εξαιρετικής ποιότητας από παριανό μάρμαρο με λεία και στιλπνή επιδερμίδα. Επίσης, η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως τμήματα αρχαϊκών κούρων εντοιχισμένα ως οικοδομικό υλικό.
Η συστηματική ανασκαφή στη Μάντρα, στη νησίδα του Δεσποτικού, που διενεργείται από το 2001 από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων υπό τη διεύθυνση του Γιάννου Κουράγιου, συνεχίστηκε φέτος για επτά εβδομάδες (22/5-14/7), εμπλουτίζοντας τα υπάρχοντα στοιχεία για την τοπογραφία της θέσης και την ιστορία της από την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου έως την Υστερη Αρχαιότητα. Από το 2020 ανασκάπτεται ένα πολύπλοκο σύστημα συλλογής και διαχείρισης υδάτων στις υπώρειες του λόφου νοτίως του ιερού, μεταξύ άλλων, διερευνήθηκαν δύο μεγάλες δεξαμενές, ενώ οι ανασκαφικές εργασίες πρόσθεσαν ακόμα ένα κτίριο στην τοπογραφία της θέσης, που αποτελείται από τέσσερα δωμάτια, ανά δύο σε παράταξη με κατεύθυνση Β-Ν. Η κεραμική η οποία συνελέγη από τα δωμάτια χρονολογείται στα μέσα περίπου του 6ου αιώνα π.Χ.
Τα σημαντικότερα ευρήματα της φετινής ανασκαφικής περιόδου προέκυψαν από τη συνέχιση της διερεύνησης της μεγάλης αρχαϊκής κατασκευής η οποία είχε εντοπιστεί το 2019 όχι πολύ μακριά από το λιμάνι και ορίζεται από δύο τοίχους.
Οχύρωμα
Πιθανότατα η κατασκευή είχε οχυρωματικό χαρακτήρα, ενδεχομένως κάποιο πρόπυλο με περίβολο. Ο ένας τοίχος, που έχει διεύθυνση Α-Δ, συνολικό μήκος 8,5 μ. και πλάτος 0,60-0,70 μ., είναι κατασκευασμένος από μεγάλους σχιστόλιθους και σώζει τρεις με τέσσερις σειρές δόμων, συνολικού ύψους έως 1 μέτρο. Το νοτιότερο και ανατολικό του τμήμα καταλαμβάνει έντονη κατάρρευση, κατά τη διερεύνηση της οποίας αποκαλύφθηκε ο ακέφαλος ανδρικός κορμός.
Ο δεύτερος τοίχος έχει συνολικό μήκος 26,30 μ. και πάχος 0,66 μ. και πρέπει να ήταν προσθήκη στην αρχαϊκή κατασκευή σε μεταγενέστερη περίοδο, ίσως κατά την Υστερη Αρχαιότητα, όταν έγιναν εκτεταμένες επεμβάσεις και στα κτίρια του πυρήνα του ιερού, που έως τότε είχε πάψει να λειτουργεί. Κατά τη διερεύνησή του βρέθηκαν εντοιχισμένα σε διάφορα τμήματα αρχαϊκών κούρων σε β΄ χρήση ως οικοδομικό υλικό.
Η συγκέντρωση μεγάλου αριθμού γλυπτών και βάσεων σε αυτή την περιοχή ίσως υποδηλώνει ότι αυτή ήταν και η αρχική θέση τους, γεγονός που κάνει εύλογη την υπόθεση ότι τα γλυπτά και οι κίονες θα ήταν τοποθετημένα σε περίοπτη θέση κοντά στο πρόπυλο, μέσα από το οποίο θα γινόταν η είσοδος στο ιερό και το τέμενος του θεού. Αυτά τα λαμπρά αφιερώματα προς τον θεό Απόλλωνα, μετά την παύση της λειτουργίας του ιερού, θα αποτέλεσαν χρήσιμο και ανθεκτικό οικοδομικό υλικό για τα μεταγενέστερα κτίρια. Αυτού του είδους η «ανακύκλωση» μαρτυράται και σε άλλα κτίρια του ιερού, στα οποία έχουν βρεθεί εντοιχισμένα σε β΄ χρήση δεκάδες θραύσματα αγαλμάτων.
Αποκατάσταση
Ηδη από το 2022, με άδεια του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, έχει αρχίσει η αποκατάσταση του Κτιρίου Δ που χρονολογείται στο γ΄ τέταρτο του 6ου αι. π.Χ., καταλαμβάνει τη ΒΑ γωνία του τεμένους και είχε λατρευτικό χαρακτήρα, όπως μαρτυρούν ο μαρμάρινος βωμός που βρέθηκε μπροστά του και οι πελεκημένοι δόμοι του. Πρόκειται για τετράστυλο πρόστυλο κτίριο με διμερή κάτοψη, αποτελούμενη από πρόδομο και σηκό, διαστάσεων 9,40 μ. επί 12,50 μ. Το κτίριο αυτό ήταν πολύ κατεστραμμένο, καθώς επάνω του είχε θεμελιωθεί το τυροκομείο του βοσκού που διατηρεί τη μάντρα του στη θέση έως σήμερα.
Μετά τη συμπλήρωση της υπόβασης και του στυλοβάτη από γνεύσιο, τοποθετήθηκαν το κατώφλι και οι παραστάδες του, αποκαταστάθηκαν οι βάσεις και τμήματα σπονδύλων από αρχαίο και νέο υλικό, αλλά και η πρόσοψη του κτιρίου από μαρμάρινους δόμους. Τέλος, αποκαταστάθηκε η ΒΔ γωνία της θεμελίωσης ώστε να τοποθετηθεί ο τοιχοβάτης από μαρμάρινους δόμους δουλεμένους με χοντρό βελόνι.
