Η εντεινόμενη έλλειψη γιατρών και νοσηλευτών, που βαθαίνει σαν ρωγμή που δεν κλείνει ποτέ, παραμένει «αγκάθι» για τα Εθνικά Συστήματα Υγείας και τις κοινωνίες που τα κρατούν όρθια.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κάπως ανήσυχη, ψάχνει τρόπους να δώσει ανάσα στο ανθρώπινο δυναμικό, να κάνει την αγορά πιο ζωντανή πιο λειτουργική. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε κάνει λόγο από το 2022 για 1,2 εκατομμύρια κενές θέσεις. Πλέον, τα εθνικά συστήματα πιέζονται, προσπαθούν να τα βγάλουν πέρα με λίγους πόρους και έναν πληθυσμό που γερνάει πιο γρήγορα απ’ όσο προλαβαίνουν να σχεδιάσουν πολιτικές.
Η Επιτροπή γυρνά το βλέμμα στην κινητικότητα, θέλει να διευκολύνει τη μετακίνηση γιατρών και νοσηλευτών μέσα στην Ένωση, να αξιοποιηθεί το ανθρώπινο απόθεμα. Όμως στην πράξη, τα πράγματα δεν κυλούν, αντίθετα μένουν στάσιμα. Οι διαδικασίες αναγνώρισης προσόντων είναι μπερδεμένες, αργές, κάθε χώρα έχει το δικό της σύστημα, τον δικό της τρόπο να διαχειρίζεται την υποστελέχωση. Έτσι οι γιατροί μένουν στα χαρτιά, και οι περιοχές με ελλείψεις περιμένουν, περιμένουν χωρίς αποτέλεσμα, σχεδόν με παραίτηση.
Μέσα σε αυτό το χάος γραφειοκρατίας, η Επιτροπή ζητά από τα κράτη-μέλη να κόψουν δρόμο, να μειώσουν τη χαρτούρα, να επιταχύνουν τις διαδικασίες, ειδικά για όσους έρχονται από τρίτες χώρες. Θέλει μια αγορά πιο ευέλικτη πιο λειτουργική. Και εδώ μπαίνει η ψηφιακή μετάβαση, που ακούγεται ωραία αλλά δεν είναι πάντα απλή, ούτε καθαρή. Η Κομισιόν ετοιμάζει ένα ενιαίο ψηφιακό σύστημα αναγνώρισης προσόντων, έναν ηλεκτρονικό φάκελο που θα κάνει τη διαδικασία πιο γρήγορη. Οι διαλειτουργικές βάσεις δεδομένων και η ηλεκτρονική πιστοποίηση υποτίθεται πως θα κόψουν τις καθυστερήσεις, αλλά κανείς δεν ξέρει αν θα δουλέψει στ’ αλήθεια ή θα γίνει άλλο ένα ωραίο σχέδιο στα χαρτιά, ένα ακόμα pdf που κανείς δεν ανοίγει.
Στον πυρήνα της στρατηγικής βρίσκεται η λεγόμενη «φορητότητα δεξιοτήτων», δηλαδή να μπορείς να «κουβαλάς» τα προσόντα σου από χώρα σε χώρα χωρίς να ξεκινάς από το μηδέν. Ωραία ιδέα, αλλά στην πράξη δύσκολη, σχεδόν κολλημένη. Οι κανόνες υπάρχουν, η εφαρμογή τους όμως είναι σαν να περπατάς μέσα σε λάσπη, κάθε βήμα βουλιάζει. Έτσι, η Επιτροπή σκέφτεται να ανοίξει κι άλλο τις πόρτες για επαγγελματίες από τρίτες χώρες, με πιο γρήγορες διαδικασίες και πιο καθαρό πλαίσιο απασχόλησης, ή τουλάχιστον πιο απλό στα χαρτιά.
Κι όμως, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει τα όριά της. Η υγεία είναι υπόθεση των κρατών-μελών, όχι των Βρυξελλών, οπότε η Επιτροπή δεν μπορεί να προσλάβει γιατρούς ούτε να οργανώσει νοσοκομεία, μόνο να συντονίσει, να δώσει κατεύθυνση.
Τι συμβαίνει στη Βρετανία
Και την ίδια ώρα, η Βρετανία, εκτός ΕΕ πια, κάνει κάτι πιο τολμηρό, σχεδόν απελπισμένο αλλά πρακτικό. Κατάργησε την απαγόρευση που εμπόδιζε γιατρούς αιτούντες άσυλο να δουλέψουν στο NHS, μετά από δικαστική απόφαση. Τώρα όσοι περιμένουν πάνω από έναν χρόνο μπορούν να εργαστούν, ειδικά όπου υπάρχουν ελλείψεις, μια κίνηση που ίσως εμπνεύσει κι άλλες χώρες να δράσουν πιο άμεσα, ή τουλάχιστον να το σκεφτούν. Παράλληλα, εξετάζεται μηχανισμός ταχείας αξιολόγησης των προσόντων τους, σε συνεργασία με το General Medical Council, ώστε να διασφαλιστεί η εγκυρότητα της εκπαίδευσής τους και να ενταχθούν στο σύστημα, έστω υπό εποπτεία, έστω προσωρινά.
Η Ευρώπη και η Βρετανία δείχνουν δύο δρόμους: ο ένας θεσμικός, αργός, με προοπτική μακρινή, ο άλλος πιο πρακτικός, πιο ανθρώπινος ίσως. Το μέλλον θα δείξει αν αυτοί οι δρόμοι θα συναντηθούν ή θα μείνουν παράλληλοι, ενώ τα νοσοκομεία συνεχίζουν να ψάχνουν ανθρώπους που δεν έρχονται ποτέ, ή που φτάνουν όταν πια είναι αργά.