Πώς φρόντιζαν τη διατροφή και το σώμα τους οι αρχαίοι Ελληνες; Υπήρχαν χειρουργικά εργαλεία τότε; Πώς χρησιμοποιούσαν το όπιο και τα βότανα; Απαντήσεις στα παραπάνω και σε πολλά ακόμη ερωτήματα επιχειρεί να δώσει η έκθεση «Ιασις. Υγεία, Νόσος, Θεραπεία από τον Ομηρο στον Γαληνό», που ανοίγει σήμερα τις πύλες της για το κοινό στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης (ΜΚΤ), το οποίο έγινε ένα «κατάλευκο σπα», όπως επεσήμανε η πρόεδρος του ιδρύματος Σάντρα Μαρινοπούλου, προκειμένου να τη φιλοξενήσει.
Η έκθεση, που εστιάζει στην υγεία, το πολυτιμότερο αγαθό που υπάρχει, παρουσιάζει την εξέλιξη των αρχαίων θεραπευτικών πρακτικών, εξετάζοντας τη μετάβαση από τη μαγικο-θρησκευτική θεραπεία στην ορθολογική, επιστημονική ιατρική. Περιλαμβάνει σχεδόν 300 αρχαία αντικείμενα από 41 μουσεία της Ελλάδας και του εξωτερικού, όπως το Λούβρο, της Φλωρεντίας, ακόμη και το Βρετανικό. Μάλιστα, μερικά εκθέματα προκαλούν έκπληξη, όπως π.χ. οι γυάλινες βεντούζες, οι θερμοφόρες χεριών, οι μηλωτρίδες για τον καθαρισμό των αυτιών, καθώς και το κρανίο μιας γυναίκας που αποδεικνύει ότι ακόμη και στην αρχαιότητα φορούσαν σιδεράκια!
Στην είσοδο του μουσείου, ο επισκέπτης συναντά το μαρμάρινο άγαλμα της Υγιείας, το οποίο -όπως εξηγεί ο διευθυντής του ιδρύματος, καθηγητής Νίκος Σταμπολίδης- μεταφέρθηκε εκεί από το υπό ανακαίνιση μουσείο της Κω. Την πλαισιώνουν το άγαλμα του Ασκληπιού, το οποίο προέρχεται από τα Μουσεία Καπιτωλίου στη Ρώμη, και μια προτομή του Ιπποκράτη. Η έκθεση χωρίζεται σε τρεις ενότητες: «Υγεία», «Νόσος» και «Θεραπεία». Καλύπτει δε το χρονικό διάστημα περίπου από το 1.200 π.Χ. έως τον 3ο αιώνα μ.Χ.
Στην αίθουσα της πρώτης ενότητας εκτίθενται αντικείμενα που εικονογραφούν τους τρόπους υγιεινής διαβίωσης και άλλα τα οποία σχετίζονται τόσο με την ατομική υγιεινή όσο και με τη δημόσια, όπως αγγεία νυκτός και αρωματούχα δοχεία. Στη δεύτερη ενότητα εξετάζονται παράγοντες οι οποίοι διαταράσσουν την ισορροπία του οργανισμού και οδηγούν στη νόσο. Ενα τέτοιο παράδειγμα είναι η αναφορά του Θουκυδίδη στον λοιμό που ξέσπασε στην Αθήνα το 430 π.Χ. Η «Θεραπεία», τέλος, χωρίζεται σε τρεις υποενότητες: την ομηρική, τη θεουργική και την επιστημονική ιατρική.
Η «Ιασις» αποτελεί το δεύτερο μέρος της τριλογίας των μεγάλων αρχαιολογικών εκθέσεων του ΜΚΤ, που εστιάζει σε θέματα τα οποία απασχολούν τον άνθρωπο από την αρχαιότητα έως σήμερα, και η οποία ξεκίνησε το 2009 με τον «Ερωτα» και ολοκληρώνεται τον Δεκέμβριο με την έκθεση «Επέκεινα», που αφορά τον θάνατο.
Ελληνικά θεραπευτικά μυστικά από την εποχή του Ομήρου
Οι πρωιμότερες γραπτές μαρτυρίες που αφορούν την ελληνική θεραπευτική προέρχονται από τα ομηρικά έπη, από τα οποία προκύπτει ότι οι ασθένειες θεωρούνταν σημάδια θεϊκής οργής. Για τον εξευμενισμό των θεών οι άνθρωποι κατέφευγαν σε προσευχές και θυσίες. Ωστόσο, ήδη από τα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ., η φιλοσοφία άρχισε να ασκεί επιρροή στην εξέλιξη της ιατρικής. Οι αρχαίοι Ελληνες ήταν οι πρώτοι που αντιλήφθηκαν ότι η διατήρηση της υγείας και η καταπολέμηση της ασθένειας εξαρτώνται από φυσικά αίτια.
Την έκθεση επιμελήθηκαν ο κ. Σταμπολίδης και ο επιμελητής αρχαιοτήτων του μουσείου Γιώργος Τασούλας. Κατά τη χθεσινή συνέντευξη Τύπου, η πρόεδρος του ιδρύματος Σάντρα Μαρινοπούλου δήλωσε οπαδός του υγιεινού τρόπου ζωής και παρατήρησε ότι «οι αρχαίοι Ελληνες τον ακολουθούσαν καλύτερα απ’ ό,τι εμείς». Εκεί ήταν και η γενική γραμματέας του υπουργείου Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, η οποία δήλωσε ότι η εν λόγω έκθεση «αποπνέει μια ατμόσφαιρα υγιούς αισιοδοξίας και ευεξίας».
Ηλίας Μαραβέγιας
