Ο καλλιτέχνης Ανδρέας Τέφος (από την Κόνιτσα) κατασκευάζει με το χέρι σπίτια, γεφύρια, αλώνια, εκκλησάκια σε μικρογραφίες
{Από το περιοδικό «δ» που κυκλοφορεί με την «κυριακάτικη δημοκρατία»}
Στα 13 του ακολουθούσε τον πρωτομάστορα πατέρα του και τα μπουλούκια των μαστόρων στα ορεινά χωριά της Ελλάδας, από την Ηπειρο έως την Πελοπόννησο. Εμαθε να σκαλίζει την πέτρα, να δένει τα υλικά με τσιμέντο και λάσπη, είδε να χτίζουν δεκάδες σπίτια, τοξωτά γεφύρια, βρύσες, εκκλησίες και μοναστήρια. Και σήμερα, 54 ετών πια, προσπαθεί να κρατήσει ζωντανές τις παιδικές αναμνήσεις του, να διασώσει και να αναδείξει τη μοναδική ηπειρώτικη αρχιτεκτονική, δημιουργώντας… πετραδάκι πετραδάκι μινιατούρες παραδοσιακών κτιρίων. «Κατάγομαι από την Πηγή της Κόνιτσας, από οικογένεια μαστόρων. Δίπλα στον πατέρα μου έμαθα πολλά για την τέχνη της πέτρας, δέθηκα μαζί της και μεγαλώνοντας, ήθελα να κάνω κάτι σχετικό και πρωτότυπο μαζί, για να γνωρίσω καλύτερα αυτή τη διαδικασία» λέει ο καλλιτέχνης Ανδρέας Τέφος, εργαζόμενος σε Κέντρο Παιδικής Μέριμνας εδώ και περίπου 30 χρόνια.
Τα πρώτα έργα του γεννήθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1990. «Ξεκίνησα με τα παλιά χαρακτηριστικά σπίτια της Ηπείρου, συνέχισα με γεφύρια, αλώνια και εκκλησάκια. Μέχρι τώρα έχω φτιάξει 15 μικρογραφίες. Κτίσματα πραγματικά, όχι όμως πιστά αντίγραφα. Βάζω και τη δική μου εικαστική… πινελιά».
Βήμα-βήμα
Η κατασκευή μιας μινιατούρας διαρκεί από τρεις έως 12 μήνες. «Εξαρτάται από το σχέδιο, το μέγεθος, τον βαθμό δυσκολίας και τον… ελεύθερο χρόνο μου»! Οι διαστάσεις των έργων «παίζουν» από 30 εκατοστά έως ενάμισι μέτρο. «Το μεγαλύτερο, το γεφύρι της Κόνιτσας, έχει πλάτος 150 εκατοστά και ύψος 70». Και οι πέτρες που χρησιμοποιεί μπορεί να φθάσουν ακόμα και τις 7.000! «Σε κάποια έργα μπαίνουν 2.000 πετραδάκια, σε άλλα 3.500, στα πιο δύσκολα πάνω από 6.500. Πέρα από τις γνώσεις, χρειάζεται να έχει κανείς μεγάλη υπομονή, επιμονή και μεράκι».
Οι πέτρινες μινιατούρες κατασκευάζονται βήμα βήμα, όπως ακριβώς θα χτιζόταν ένα παραδοσιακό κτίριο, με την ηπειρώτικη αρχιτεκτονική. «Ενα από τα σημαντικότερα στοιχεία είναι η επιλογή της πέτρας, που προέρχεται πάντα από το σημείο όπου βρίσκεται το πραγματικό κτίσμα. Για παράδειγμα, για να φτιάξεις ένα γεφύρι, θα διαλέξεις πέτρες από τη γύρω περιοχή. Τις όχθες του ποταμού ή το δάσος που το περιβάλλει. Με αυτόν τον τρόπο πετυχαίνεις τη σωστή αντιστοίχιση των χρωμάτων, ενώ δείχνεις και τον σεβασμό που απαιτείται στην ιστορία του, στην παράδοσή του». Οι… επισκέψεις στον χώρο του πρωτότυπου κτίσματος δεν σταματούν όμως εδώ. «Πρέπει να το δεις πολλές φορές από κοντά, να τραβήξεις φωτογραφίες, να μελετήσεις την τεχνική του και να σκεφτείς πώς θα το στήσεις».
Η βάση κάθε μινιατούρας φτιάχνεται πάντα από ξύλο ή πέτρα. «Με τα ίδια υλικά χτίζεται και ο κορμός. Τα πετραδάκια κολλάνε μεταξύ τους με τσιμέντο και ασβέστη ή, πιο σπάνια, με μια ειδική κόλλα, που μοιάζει με το τσιμέντο». Οσο για τον απαραίτητο εξοπλισμό; «Ενα τραπέζι, ένα σφυράκι και μια μικρή τανάλια. Ολη η δουλειά γίνεται στο χέρι. Δεν χρειάζεται να ξοδέψεις χρήματα για υλικά και εργαλεία. Μόνο χρόνο ξοδεύεις, είναι πολλές οι ώρες. Αν έχεις βέβαια και έναν δικό σου χώρο, για να μη λερώνεις και… γκρινιάζει η γυναίκα σου, ακόμα καλύτερα!» λέει γελώντας ο 54χρονος καλλιτέχνης.
Στην Αθήνα
Τα έργα του δεν τα ξεχωρίζει. «Είναι σαν τα παιδιά μου, έχει δίκιο όποιος το είπε πρώτος». Εμαθε όμως να τα κοστολογεί. «Τα απλά σχέδια αξίζουν 500-1.000 ευρώ. Τα πιο σύνθετα πλησιάζουν τα 15.000-20.000 ευρώ. Οχι ότι τα πουλάω, δεν ήταν άλλωστε αυτός ο στόχος μου. Αλλά πολλοί μπαίνουν στην σελίδα μου (www.erga-apo-petra.blogspot.gr – Η τέχνη της πέτρας σε άλλη διάσταση) και ρωτούν ή μου στέλνουν μηνύματα για να παραγγείλουν άλλα έργα, δικής τους έμπνευσης». Η απήχηση είναι μεγάλη και τα θετικά σχόλια πέφτουν «βροχή», από ανθρώπους κάθε ηλικίας. «Ακόμα και έτσι, προς το παρόν, δεν έχω μπει στη διαδικασία να βγάλω τα έργα μου στο… εμπόριο. Δεν βοηθάει και η εποχή. Η αξία τους είναι μεγάλη και, λόγω της κρίσης, λίγοι μπορούν να αγοράσουν. Ετοιμάζω όμως τις πρώτες μου εκθέσεις. Θα κατέβω και στην Αθήνα, για να παρουσιάσω την προσπάθειά μου σε μεγαλύτερο κοινό» καταλήγει ο ίδιος.
Οι τελευταίοι μάστορες της Ηπείρου
Η κατάρρευση του ιστορικού γεφυριού της Πλάκας πριν από μερικές εβδομάδες ήταν μαχαιριά στην καρδιά του. «Κάθε γεφύρι που πέφτει, κάθε παραδοσιακό κτίριο που γκρεμίζεται, είναι ένας κρίκος που σπάει. Ενα κομμάτι του εαυτού μας που χάνεται. Μας στοίχισε πολύ, εδώ στην Ηπειρο, αυτή η απώλεια. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν πια και πολλοί τεχνίτες για να διορθώνουν τέτοιες ζημιές». Οι τελευταίοι μάστορες της Ηπείρου βρίσκονται ένα βήμα πριν από τη… σύνταξη και τα νέα παιδιά διστάζουν να πάρουν τη σκυτάλη. «Ο πατέρας μου, για παράδειγμα, πέρασε τα 82 και σταμάτησε. Η οικοδομή βρίσκεται τα τελευταία χρόνια σε παρατεταμένη κρίση, σχολές για να διδαχθούν οι νεότεροι τα μυστικά της πέτρας δεν υπάρχουν και το… μαστοριλίκι, σαν επάγγελμα, είναι αρκετά υποτιμημένο. Και είναι άδικο αυτό για τους Ελληνες μάστορες, που έχουν ταξιδέψει ως τα βάθη της Περσίας για να μεταδώσουν τις γνώσεις τους, ενώ στο παρελθόν έκαναν τόσο τη δουλειά του αρχιτέκτονα όσο και εκείνη του εργάτη» αναφέρει ο 54χρονος.
Κάπως έτσι άρχισε να τριγυρίζει στο μυαλό του η σκέψη να δραστηριοποιηθεί και σαν δάσκαλος, αποκαλύπτοντας τα μυστικά του στην νέα γενιά. «Ξεκίνησα να φτιάχνω πέτρινες μινιατούρες για δική μου ευχαρίστηση. Στην πορεία όμως, προέκυψαν και άλλοι στόχοι. Θα ήθελα να βοηθήσω, όσο μπορώ, προκειμένου να σωθεί αυτή η τέχνη. Να μη σβήσει η παράδοση της Ηπείρου, να μη χαθούν, έτσι εύκολα, ο κόπος και οι ευαισθησίες των μαστόρων της. Ακόμα δεν υπάρχει κάτι χειροπιαστό. Εχω μιλήσει όμως με ανθρώπους που μοιράζονται τις ίδιες αγωνίες με εμένα και είναι πιθανό το επόμενο διάστημα να γίνουν κάποιες κινήσεις προς αυτήν την κατεύθυνση. Δεν χρειάζεται άλλωστε να έχει ένας νέος πολλές γνώσεις για να ξεκινήσει. Και εγώ μια σχολή σχεδίου και ζωγραφικής έχω βγάλει μόνο πάνω στο αντικείμενο. Θέληση χρειάζεται, δίψα και αγάπη».
Γεράσιμος Κόντος
