Η φιλέλλην Φινλανδή Πία Χούνι, διάσημη συγγραφέας που έχει τατουάζ το «Πάτερ Ημών» και την Αθηνά «Παλλάδα», προτρέπει τους πολίτες να επενδύσουν στην Παιδεία
Από τον
Παναγιώτη Λιάκο
Στο χέρι της έχει «χτυπήσει» με ανεξίτηλη μελάνη την αγαπημένη της προσευχή, το «Πάτερ Ημών». Λίγο πιο πάνω διακρίνονται η Παλλάδα Αθηνά και η αθηναϊκή γλαύκα. Η πλούσια ακαδημαϊκή πορεία αυτής της γυναίκας πέρασε, σχεδόν ολόκληρη, από τόπους γνώριμους σε εμάς. Βάδισε στα χνάρια των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων και χρησιμοποιεί τη σκέψη τους για να βοηθάει άτομα και ομάδες να επουλώνουν τις ψυχικές πληγές που ανοίγει ο ανθρώπινος βίος στο πέρασμα του χρόνου.
Η Πία Χούνι γεννήθηκε στην Ανατολική Φινλανδία, αλλά το μεγαλύτερο μέρος του ενήλικου βίου της το πέρασε στο Ελσίνκι. Εχει ζήσει στο Μάντσεστερ της Βρετανίας αλλά και στην Αθήνα, στην οποία περνάει πια αρκετά μεγάλο μέρος του χρόνου της. Μεταξύ πολλών άλλων τίτλων και διακρίσεων έχει διδακτορικό στο Δράμα και στις Θεατρικές Σπουδές και είναι επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Τάμπερε. Επίσης δραστηριοποιείται σ’ αυτόν τον τομέα ως ερευνήτρια. Είναι συγγραφέας και φιλοσοφική σύμβουλος. Η αγάπη της για τη χώρα μας και τις πολιτισμικές παρακαταθήκες της αρχαίας Ελλάδας και της Ορθοδοξίας ξεπερνά κατά πολύ αυτό που έχουμε συνηθίσει. Βρέθηκε στην Αθήνα για να λάβει μέρος σ’ ένα φιλοσοφικό φόρουμ και στη συνέντευξη που ακολουθεί δεν δίστασε να απαντήσει σε όλα: από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις της, το ζήτημα του Θεού, την Ε.Ε., τον χαρακτήρα των Ελλήνων κ.ά.
Πώς ήλθατε σε επαφή με την αρχαία ελληνική φιλοσοφία και το Δράμα; Αυτός ο τρόπος σκέψης πώς επηρέασε τη δική σας κοσμοθέαση και τη στάση σας απέναντι στα μεγάλα ζητήματα της ζωής, όπως η θνητότητα, ο έρωτας κ.ά.;
Ασχολούμαι με την αρχαία ελληνική φιλοσοφία και το Δράμα εδώ και πολύ καιρό. Οπως είναι φυσικό, όταν αρχίζεις και μελετάς αυτά τα γνωστικά αντικείμενα στο πανεπιστήμιο θα οξύνεται ανάλογα και ο νους σου. Για εμένα, όμως, είναι πάθος. Αποτελούν τα χρώματα στη ζωή μου. Δύσκολη υπόθεση να σας περιγράψω το νόημα αυτών των ζητημάτων εν συντομία, αλλά θα το έθετα ως εξής: Ολοι επιζητούν νόημα στη ζωή τους, ευτυχία, έρωτα κ.λπ. Διαπιστώνω ότι η φιλοσοφία μπορεί να αποτελέσει μια μέθοδο βαθύτερης κατανόησης της ζωής και της ανθρώπινης ύπαρξης, όπως επέβαλε το Μαντείο των Δελφών, «Γνώθι σ’ αυτόν»: Να γνωρίζεις τον εαυτό σου. Αυτός είναι ο μοναδικός δρόμος που οδηγεί τη ζωή σου μπροστά. Για όσο διάστημα δεν είσαι πρόθυμος να αφιερώσεις χρόνο και προσπάθεια στην αποστολή της αυτογνωσίας δεν θα βρίσκεις νόημα στη ζωή σου. Τι μπορεί να προσφέρει η φιλοσοφία σε τούτη τη διαδικασία; Ερωτήσεις! Ναι, η φιλοσοφία είναι η τέχνη της έρευνας, η τέχνη των ερωτήσεων. Η αρχαία φιλοσοφία επηρέασε δραστικά την κοσμοθέασή μου. Το ίδιο και το Δράμα. Αγαπώ τις αρχαίες τραγωδίες. Μέσα τους εγκλείουν έναν ολόκληρο κόσμο από πρόσωπα και σχέσεις. Οπως παρατήρησε ο Αριστοτέλης, η τραγωδία αναπαριστά τον θεσμό της οικογένειας, δηλαδή την αντίληψη για την ισχύ, τα συναισθήματα, τις σχέσεις, τα ζητήματα της ισότητας κ.ά. Το Δράμα δεν είναι απλά ο καθρέφτης της ζωής μας. Είναι το επίκεντρο του θεάτρου, πάντα πολιτικό, πάντοτε παρόν.
Ποια είναι η άποψή σας για τη σύγχρονη Ελλάδα και τους Ελληνες; Ερχεστε τακτικά στη χώρα μας;
Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ξεχωριστή θέση στην καρδιά μου κι έχω πολλούς φίλους στη χώρα σας, κυρίως στην Αθήνα. Την επισκέπτομαι τακτικά επί πολλά χρόνια. Σπούδασα Νέα Ελληνικά στο πανεπιστήμιο και στην Αθήνα με υποτροφία του Ιδρύματος Ωνάση. Ο χαρακτήρας των Ελλήνων μου αρέσει. Είστε δυνατοί άνθρωποι. Οχι εύκολοι, αλλά σίγουρα ενδιαφέροντες.
Από τόπους έχω αγαπημένους αρκετούς· και στην Αθήνα και στην περιφέρεια. Ευτυχώς έχω την ευκαιρία να χρησιμοποιώ τις θαυμάσιες βιβλιοθήκες σας στην Αθήνα αλλά και να επισκέπτομαι κι άλλες γειτονιές της πρωτεύουσας, μουσεία και θέατρα.
Και η Πελοπόννησος είναι πανέμορφη, σαν νησί! Ο επόμενος στόχος μου είναι να επισκεφτώ τη Θεσσαλονίκη.
Θεωρείτε την ευρωπαϊκή ιδέα βιώσιμη; Ποιες είναι οι αξίες πάνω στις οποίες πρέπει να στηριχτεί η Ε.Ε.;
Οταν σχηματοποιούνταν η ιδέα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, πολλοί άνθρωποι είχαν αρνητική άποψη γι’ αυτήν. Για παράδειγμα, οι αγρότες εξαγριώνονταν με όλες τις ντιρεκτίβες και τις οδηγίες της Ενωσης. Τελευταία μεγάλη συζήτηση προκλήθηκε και με τους Ρομά. Αν ανοίξεις τα σύνορα, όπως έκανε η Ε.Ε., δεν θα υπάρχουν μόνο τα θετικά, όπως η ελεύθερη μετακίνηση από τη μια χώρα στην άλλη. Θα προκύψουν και θέματα με όσους δεν θεωρούνται και τόσο «δημοφιλείς ταξιδιώτες».
Τι σημαίνει τελικά να είσαι μέλος της Ε.Ε.; Τα οικονομικά ζητήματα είναι σημαντικά, αλλά τονίζω την άμεση, επιτακτική ανάγκη να αναζητηθούν άλλες αξίες, όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα δικαιώματα των ζώων και τα περιβαλλοντικά ζητήματα – δίχως αυτά δεν μπορούμε, στ’ αλήθεια, να μιλάμε για Ε.Ε. ή πολιτισμό.
Πώς θα χαρακτηρίζατε τη συμπεριφορά των Γερμανών προς την Ελλάδα; Σας φαίνεται δίκαιη;
Μέγα το θέμα και είναι δύσκολο να το αξιολογήσει κάποιος «έξω από τον χορό». Σήμερα έλαβα μια πρόσκληση να ενταχθώ σε μια ομάδα του facebook από τη Φινλανδία. Διάφορα πρόσωπα οργανώνουν διαδήλωση για να υποστηριχθεί η Ελλάδα. Το βασικό μήνυμα εδώ είναι να ασκηθεί κριτική στις δηλώσεις των Γερμανών και των Φινλανδών αξιωματούχων για την κατάσταση της Ελλάδας.
Το τελευταίο διάστημα στην Ελλάδα υπάρχει ένα θέμα με τη στάση της Φινλανδίας απέναντι στο οικονομικό πρόβλημα της χώρας μας. Μερικοί Ελληνες θεωρούν αυτή τη στάση εχθρική. Αυτό ισχύει; Οι Φινλανδοί πείθονται από την ανθελληνική ρητορική που μπορεί να διαβάσει κάποιος σε έντυπα τύπου «Bild»;
Σας παραπέμπω στην προηγούμενη απάντησή μου. Η λέξη «εχθρική» μπορεί να είναι υπερβολικά ισχυρή για την περίπτωση. Αντιλαμβάνομαι ότι η Φινλανδία, όπως και άλλες χώρες, έχει απολέσει την εμπιστοσύνη της στον τρόπο που η Ελλάδα χειρίζεται τις πολιτικές και τις οικονομικές υποθέσεις της.
Επίσης φαίνεται ότι πολλές κυβερνήσεις επί δεκαετίες ασκούσαν με αμφιλεγόμενο τρόπο την πολιτική τους στην Ελλάδα. Αυτή η κατάσταση δεν προέκυψε ξαφνικά. Ολα τα… σημάδια φαίνονταν για πολύ καιρό. Ισως η στάση των Φινλανδών να φαίνεται εχθρική, αλλά οι άνθρωποι απλά ρωτούν ποιος είναι υπεύθυνος γι’ αυτήν την κατάσταση. Σε τέτοιου είδους καταστάσεις χρειαζόμαστε πολλή ανοχή για να καταλάβουμε ο ένας τον άλλον. Αυτή είναι μια δύσκολη υπόθεση. Γνωρίζουμε ότι η δημοκρατία δεν είναι εύκολο πολιτικό σύστημα. Κάθε κοινωνία που εφαρμόζει στην πράξη την αληθινή δημοκρατία δεν μπορεί να διαφθείρεται και να αποφεύγει την πληρωμή φόρων. Επίσης γνωρίζω ότι οι Φινλανδοί δεν διαβάζουν αβασάνιστα τις ειδήσεις στις εφημερίδες, λες και είναι η «ύστατη αλήθεια για τη ζωή». Είναι μάλλον κριτική η στάση τους απέναντι στα μίντια. Μην ξεχνάτε την αγάπη των Φινλανδών για την Ελλάδα. Είμαστε τακτικοί επισκέπτες της χώρας σας και πολλές οικογένειες είναι φινοελληνικές, μεικτές δηλαδή.
Τι θα συμβουλεύατε τους Ελληνες; Ποιες είναι οι σοφότερες φράσεις που έχετε διαβάσει σε ελληνικό κείμενο;
Να σέβεστε τη χώρα σας! Η Ελλάδα είναι απίστευτα όμορφη και η κληρονομιά της τόσο πλούσια. Η ανάληψη των ευθυνών για την πορεία της χώρας σας ξεκινά με μικρά βήματα. Τα περιβαλλοντικά ζητήματα έχουν τεράστια σημασία – ειδικά για την εκπαίδευση των παιδιών σας, για την Παιδεία των νέων γενεών. Η Ελλάδα πρέπει να καταβάλει προσπάθεια στα ζητήματα του περιβάλλοντος. Αυτό είναι το μέλλον και η Παιδεία. Να στηρίζετε με κάθε τρόπο την εκπαίδευση των νέων. Το καλό εκπαιδευτικό σύστημα είναι κοινωνικό κεφάλαιο.
Για το δεύτερο σκέλος του ερωτήματός σας: υπάρχουν πάμπολλες σοφές φράσεις στα ελληνικά κείμενα. Επιλέγω δύο: Το ένα από τον Οιδίποδα, «Μην κρίνεις κάποιον πριν να φύγει από τη ζωή», και το άλλο είναι από τη χριστιανική παράδοση «Υπεραγία Θεοτόκε, σώσον ημάς». Ελλάδα, να είσαι δυνατή! Δούλεψε σκληρά και διεκδίκησε πάλι την ανεξαρτησία σου!
Είστε χριστιανή ορθόδοξη; Πώς σας ήλθε η έμπνευση να κάνετε τατουάζ με το «Πάτερ Ημών»;
Ναι, είμαι ορθόδοξη χριστιανή. Στη Φινλανδία υπάρχουν περίπου 67.000 ορθόδοξοι και η Εκκλησία μας υπάγεται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Η ιδέα για το τατουάζ μού ήλθε πριν από λίγα χρόνια. Είναι η ομορφότερη προσευχή και εξαιρετικά σημαντική για μένα. Γιατί προτίμησα το τατουάζ; Ηταν επιλογή υπαρξιακού τύπου, «αν τα χάσω όλα στη ζωή μου, δεν θα μπορέσει κανείς να πάρει το δέρμα μου κι αυτές τις λέξεις». Αυτές τις σκέψεις είναι δύσκολο να τις εξηγήσεις επαρκώς. Σε κάθε περίπτωση αγαπώ τα τατουάζ μου.
Ποια ήταν η εισήγησή σας στο πρόσφατο Φιλοσοφικό Φόρουμ στη Βουλιαγμένη;
Παρουσίασα το θέμα «Η φιλοσοφική ιδέα της κοινότητας. Από την πόλη στο σύγχρονο άστυ». Αυτό ήταν μέρος από ερευνητική εργασία που παρουσιάσαμε στο Ελσίνκι. Μίλησα για τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι δημιουργούν έναν νέον τύπο κοινότητας σε συνεργατικούς χώρους. Εδωσα κάποιες πληροφορίες για την ιστορία της ζωής στην πόλη κ.λπ.
Είναι δημοφιλής η ελληνική φιλοσοφία στη φινλανδική κοινωνία; Μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να γιατρέψει τις συναισθηματικές πληγές του;
Η ελληνική φιλοσοφία είναι δημοφιλής στη Φινλανδία. Μπορείς να σπουδάσεις φιλοσοφία στο πανεπιστήμιο, στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο και σε μερικές ανεξάρτητες ομάδες. Δημοφιλέστεροι όλων, πιστεύω, είναι ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης και οι Στωικοί. Επιπλέον, έχουν γίνει μερικές πολύ καλές μεταφράσεις των έργων τους τα τελευταία χρόνια. Η φιλοσοφία μπορεί να γιατρέψει και την ψυχή και την καρδιά σου. Μπορεί επίσης να βελτιώσει τον τρόπο της ζωής σου.
Κατάφερε να συνδιάσει δύο φαινομενικά αντίθετες σχολές σκέψης!
Στις απόψεις σας συνδυάζετε την ελληνική φιλοσοφία με τον χριστιανισμό. Εδώ στην Ελλάδα ορισμένοι ισχυρίζονται ότι είναι ανέφικτος ο συνδυασμός αυτών των δύο «σχολών» σκέψης.
Ναι, είναι εύκολο να καταλάβεις το πρόβλημα του συνταιριάσματος. Είναι δύο διαφορετικά πράγματα: Φιλοσοφία και θρησκεία. Βέβαια μπορούν να είναι και τα ίδια όσο είναι η ίδια η ζωή. Η φιλοσοφία και ο χριστιανισμός είναι αμφότερα ενδιαφέροντα κεφάλαια του ανθρώπινου βίου και και της ύπαρξης. Η φιλοσοφία βασίζεται στη λογική σκέψη και ο χριστιανισμός στην πίστη. Εύκολα μπορώ να βρω πολλούς καλούς συνδυασμούς αυτών των δύο! Αν γνωρίζετε την Καινή Διαθήκη, θα έχετε διαπιστώσει πόσο πολύ την επηρέασε η ελληνική φιλοσοφία. Ο Απόστολος Παύλος ήταν σοφός και γνώριζε καλά τη φιλοσοφική σκέψη.
Και μερικοί φιλόσοφοι αναζήτησαν απαντήσεις στα ερωτήματα της αιωνιότητας, όπως ο Πλωτίνος έψαχνε την αλήθεια για την ομορφιά. Να θυμάστε επίσης ότι οι Πατέρες της Εκκλησίας ήταν σπουδαίοι φιλόσοφοι, όπως φαίνεται για παράδειγμα στη Φιλοκαλία. Φυσικά, κανείς άνθρωπος δεν γνωρίζει τα πάντα και δεν υπάρχει ούτε υπήρξε φιλόσοφος που να δίνει όλες τις απαντήσεις για όλα. Ισως γι’ αυτόν τον λόγο είναι καλό να στρέφεις την καρδιά σου στον Θεό. Οπως ήδη θα γνωρίζετε, δεν υπάρχει κάποια συμπαγής επιχειρηματολογία εναντίον της ύπαρξης του Θεού. Σε θεωρητικό επίπεδο κανείς δεν μπορεί να σας δώσει «απόλυτες» αλήθειες γι’ αυτά τα ζητήματα.
Το πρωτοπόρο κίνημα του Εντουαρντ Νέλσον
Ασχολείστε με τη Φιλοσοφική Πρακτική. Μπορείτε να μας εξηγήσετε σε τι ακριβώς συνίσταται; Τι κερδίζει όποιος αποφασίσει να ξεκινήσει συνεδρίες Φιλοσοφικής Πρακτικής;
Η Φιλοσοφική Πρακτική είναι διεθνές κίνημα, που ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του ’80. Το κίνημα αυτό πήρε έμπνευση από την περίφημη διάλεξη που έδωσε ο Λέοναρντ Νέλσον στη Γερμανία για τη σωκρατική 
μέθοδο και η οποία δημοσιεύτηκε το 1929. Ομως, όλα τα υπόλοιπα βασίστηκαν κυρίως στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία καθώς και στους σύγχρονους φιλοσόφους.
Μπορείτε, για παράδειγμα, να συμμετέχετε σε μια ομάδα σωκρατικού διαλόγου. Συνήθως αυτή η ομάδα εξετάζει μια λέξη ή ένα ερώτημα. Μπορούμε να ρωτήσουμε τι είναι η αγάπη. Ο συντονιστής (φιλόσοφος) φροντίζει για τη ροή της συζήτησης και βοηθά τους συμμετέχοντες να διατυπώσουν τις σκέψεις τους. Επειτα από ένα εύλογο χρονικό διάστημα, μερικές ώρες συζήτησης, η ομάδα καταλήγει σε ένα συμπέρασμα για τη λέξη ή το ερώτημα. Οι φιλόσοφοι επίσης μπορούν να κάνουν συμβουλευτική όχι μόνο σε ομάδες αλλά και σε μεμονωμένα πρόσωπα. Οποιος το χρειάζεται μπορεί να έρθει στον φιλόσοφο για να λύσει μια απορία του ή για να συζητήσει ένα θέμα. Αυτό έχει επεκταθεί και στις παιδικές ηλικίες. Είναι ένα σπουδαίο κίνημα! Εχω διαπιστώσει με τα ίδια μου τα μάτια πόσο πολύ μπορούν ν’ αλλάξουν οι ζωές των ανθρώπων με τη φιλοσοφία. Η Φιλοσοφική Πρακτική απευθύνεται σε όλους και σε εκείνους που δεν έχουν ακαδημαϊκές γνώσεις. Δεν είναι απλά ένας διάλογος διανοουμένων.
