Σύμφωνα με την επικεφαλής της ανασκαφικής έρευνας το ταφικό μνημείο κατασκευάστηκε με εντολή του Μεγάλου Αλεξάνδρου
Από τη
Γιώτα Βαζούρα
Το μονόγραμμα του Ηφαιστίωνα -του αδερφικού φίλου του Μεγάλου Αλεξάνδρου- που εντοπίστηκε σε επιγραφές στον Τύμβο της Αμφίπολης φαίνεται ότι είναι εκείνο που ρίχνει φως στο μυστήριο που κρύβει ο λόφος Καστά. Και αυτό αφού, σύμφωνα με όσα αποκάλυψε σε πρόσφατη ομιλία της η επικεφαλής της ανασκαφικής έρευνας Κατερίνα Περιστέρη, ο τύμβος της Αμφίπολης φαίνεται ότι ήταν ένα ταφικό μνημείο- ηρώο προς τιμήν του Ηφαιστίωνα, που κατασκευάστηκε κατ’ εντολήν του μεγάλου Ελληνα στρατηλάτη!
Μάλιστα, κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε στην κατάμεστη αίθουσα τελετών του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης την περασμένη Τετάρτη η κυρία Περιστέρη δεν μπορούσε να κρύψει τη συγκίνησή της για τα νέα δεδομένα που παρουσίασε. Χαρακτηριστικό είναι δε πολλοί ήταν εκείνοι που αδημονούσαν να ακούσουν την ανασκαφέα να παρουσιάζει τα στοιχεία της μετά τις επιθέσεις που δέχθηκε τόσο από την ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού όσο και από συναδέλφους της αρχαιολόγους, οι οποίοι αμφισβητούν την αξιοπιστία των στοιχείων της.
Στη νέα θεωρία που παρουσίασε η κυρία Περιστέρη αναφέρεται ότι το μνημείο (μαζί με την περίβολο και το λιοντάρι) συγκροτεί ένα ενιαίο σύνολο και αποτελεί δημιούργημα του φημισμένου αρχιτέκτονα της εποχής Δεινοκράτη.
Σημαντικές ενδείξεις για την προέλευση του μνημείου δίνουν επίσης οι τρεις επιγραφές που εντοπίστηκαν τόσο μέσα στον περίβολο όσο και εντός του ταφικού μνημείου. Μάλιστα, η μια εξ αυτών γράφει «Παρέλαβον Ηφαιστίωνος ηρώον», γεγονός που αποκαλύπτει ότι το έργο ήταν στην ουσία ένα γραπτό οικοδομικό συμβόλαιο, μια πλούσια εργολαβία. Κατασκευάστηκε προς τιμήν του στρατηγού και αγαπημένου φίλου του Αλεξάνδρου, χωρίς αυτό όμως να σημαίνει ότι εκεί βρίσκεται θαμμένος ο Ηφαιστίωνας.
Σε άλλο μαρμάρινο θραύσμα βρέθηκε το μονόγραμμα ΑΝΤ, το οποίο κατά τους ανασκαφείς θεωρήθηκε ότι αφορά τον Αντίγονο τον Μονόφθαλμο. Αυτό το εγχάρακτο μονόγραμμα αποδεικνύει ότι εκείνος ανέλαβε να παραλάβει από τον Δεινοκράτη το έργο μετά την αποπεράτωσή του.
Χαρακτηριστικό είναι δε ότι το μονόγραμμα αυτό βρέθηκε και σε τουλάχιστον δύο μαρμάρινα μέλη σε απόσταση αναπνοής από τον Λέοντα της Αμφίπολης, για τον οποίον υποστηρίχθηκε ότι βρισκόταν στην κορυφή του τύμβου. Το «παρών» στην εκδήλωση έδωσε και ο υπεύθυνος αρχιτέκτονας Μιχάλης Λεφαντζής, ο οποίος στην εισήγησή του υποστήριξε μετά βεβαιότητας ότι το ταφικό μνημείο χρονολογείται στο τελευταίο τέταρτο του 4ου αιώνα π.Χ.
Ο κ. Λεφαντζής ήταν εκείνος που είχε επιμεληθεί και την ανασύνθεση της παράστασης της ζωφόρου που παρουσιάστηκε κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης. Οι εντυπωσιακές παραστάσεις που ζωντάνεψαν χάρη στη φαντασία του εμπνευστή (αφού στο μνημείο ήταν εντελώς δυσδιάκριτες λόγω φθοράς) είχαν φτερωτές μορφές αλλά και τον «ένοικο» του μνημείου, ο οποίος παρουσιάστηκε έφιππος φορώντας μια λεοντοκεφαλή. Μάλιστα σε κάποιο άλλο σημείο της παράστασης εμφανίζονται Κένταυροι και άλλοι ιππείς, που ίσως -κατά την κυρία Περιστέρη- αφορούν έναν δεύτερο νεκρό.
Αλλωστε, αυτόν τον δυαδισμό εντόπισε η κυρία Περιστέρη και στις Σφίγγες αλλά και στις Καρυάτιδες που βρέθηκαν στο μνημείο, μια σκέψη που για κάποιους θα μπορούσε να εκληφθεί ως ένα σενάριο διπλού τάφου, δηλαδή του Ηφαιστίωνα και του Αλεξάνδρου.
Κακή εντύπωση πάντως προκάλεσε στους παρευρισκομένους το γεγονός ότι η κυρία Περιστέρη δεν έκανε καμία αναφορά στο σκελετικό υλικό που εντοπίστηκε στο μνημείο πριν από μερικούς μήνες, υποστηρίζοντας λακωνικά ότι «αναμένουμε τις πρώτες εκτιμήσεις».
Και εντονη αντίδραση (!) από την Αγγ. Κοτταρίδη: Δεν ισχύουν όσα ισχυρίζεται η Κατερίνα Περιστέρη
Οι προχθεσινές ανακοινώσεις της κυρίας Περιστέρη προκάλεσαν την έντονη αντίδραση της διακεκριμένης αρχαιολόγου και διευθύντριας της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας Αγγελικής Κοτταρίδη. Η μαθήτρια του σπουδαίου Μανόλη Ανδρόνικου, η οποία μίλησε σε ραδιοφωνική εκπομπή, αμφισβητεί τη χρονολόγηση του μνημείου αλλά και τις εκτιμήσεις για τα ιστορικά δεδομένα. «Αλλο πράγμα είναι τι υποθέτω και τι ερμηνεύω και άλλο τι στοιχεία έχω για να οδηγηθώ σε οποιαδήποτε ερμηνεία» ανέφερε η ίδια τονίζοντας ότι το μνημείο είναι όχι του τέλους του 4ου π.Χ. αι. αλλά του 2ου αιώνα π.Χ. Σύμφωνα με την κυρία Κοτταρίδη (η οποία έχει εργαστεί στις ανασκαφές των Αιγών στη Βεργίνα) το συγκεκριμένο μνημείο ως τυπολογία δεν θυμίζει μακεδονικό τάφο αλλά τα στοιχεία του παραπέμπουν στα ελληνιστικά χρόνια.
Ακόμη η διαπρεπής αρχαιολόγος αμφισβητεί ανοιχτά την ερμηνεία της επιγραφής, η οποία φαίνεται ότι αναφέρει τον Ηφαιστίωνα. «Είδαμε κάποια γράμματα που μπορεί να θυμίζουν τη λέξη έλαβον, όχι καθαρά και καλογραμμένα σε αδρά δουλεμένη επιφάνεια. Ηφαιστίωνας δεν γράφεται πουθενά ούτε παρέλαβον Ηφαιστίωνος» υποστηρίζει η ίδια αφήνοντας αιχμές για την επιλογή της ανασκαφικής ομάδας να δείξει φωτογραφίες που δεν είναι καθαρές. «Αυτό που παρουσίασε χθες η κυρία Περιστέρη είναι ένα σχέδιο του κ. Λεφαντζή. Να καθαριστεί ο χώρος για να δούμε ποιο από τα σχέδια αντιστοιχεί στην πραγματικότητα. Αυτό που συμβαίνει συνεχώς σε αυτήν την ανασκαφή είναι ότι τα σχέδια του κ. Λεφαντζή παρουσιάζονται ως δεδομένα» υπογράμμισε η ίδια.
Την έντονη αντίθεσή του με τα στοιχεία που παρουσίασε η κυρία Περιστέρη εξέφρασε και ο καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας Παναγιώτης Φάκλαρης, ο οποίος επεσήμανε ότι δεν υπάρχει κανένα στοιχείο ότι ο Μέγας Αλέξανδρος έδωσε εντολή να χτιστεί αυτό το μνημείο.
Στρατηγός αλλά και αδερφικός φίλος του Ελληνα στρατηλάτη
Το «πρωτοπαλίκαρο» του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο στρατηγός και αδερφικός φίλος του σπουδαίου Ελληνα στρατηλάτη, γεννήθηκε στην Πέλλα. Ηταν γιος του Αμύντορα και σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές ο Ηφαιστίωνας ήταν ένας από τους λίγους και εκλεκτούς που παρακολούθησαν τις εμπνευσμένες διαλέξεις του Αριστοτέλη στη Μίεζα. Από νωρίς συνδέθηκε με στενή φιλία με τον Αλέξανδρο και γι’ αυτό έγινε μέλος της σωματοφυλακής του. Είχε συμμετάσχει στη μεγάλη εκστρατεία που είχε κάνει ο Μακεδόνας βασιλιάς στην Ασία. Μάλιστα ήταν τόσος ο θαυμασμός που έτρεφε ο Ηφαιστίωνας για τον Αλέξανδρο, που ο τελευταίος τον αποκαλούσε Φιλαλέξανδρο. Ανήκε στο σώμα των επιλέκτων του μακεδονικού στρατού, που ήταν ένα είδος σωματοφυλακής.
Ηγήθηκε του στόλου
Το 332 π.Χ. ο Ηφαιστίωνας ηγήθηκε στον στόλο που συνόδευε τον στρατό του Αλεξάνδρου στη Φοινίκη, ενώ κατά τη διάρκεια της μάχης στα Γαυγάμηλα τραυματίστηκε βαριά. Οπως αναφέρουν οι πηγές, στα Σούσα ήταν ένας από τους στρατηγούς του Αλεξάνδρου ο οποίος πήρε μέρος στον ομαδικό γάμο με γυναίκες από την Περσία, αφού παντρεύτηκε την αδελφή της γυναίκας του Αλεξάνδρου, της Στατείρας. Το 324 π.Χ. κατά τη διάρκεια αγώνων (και έπειτα από ολοήμερες γιορτές με άφθονο φαγητό και ποτό) στα Εκβάτανα της Μηδίας αρρώστησε βαριά. Εμφάνισε πυρετό και ύστερα από αρκετές ημέρες πέθανε σε ηλικία 31 ετών.
Σύμφωνα με τις καταγραφές, ο Αλέξανδρος πενθούσε τον φίλο του για τρεις ημέρες. Ηταν τόση η θλίψη του, που ούτε έφαγε ούτε περιποιήθηκε το σώμα του. Επιπλέον δεν τον αντικατέστησε στη διοίκηση της χιλιαρχίας του εταιρικού ιππικού, διότι ήθελε να διατηρηθεί το όνομα του νεκρού φίλου του. Εν συνεχεία ανέθεσε στον Περδίκκα να μεταφέρει το σώμα στη Βαβυλώνα, για να ταφεί με μεγαλοπρέπεια, και κήρυξε πένθος σε όλη την επικράτεια.
Αιχμές για τη στήριξη από το υπ. Πολιτισμού
Από την ομιλία της την περασμένη Τετάρτη η κυρία Περιστέρη δεν παρέλειψε να αφήσει αιχμές για τη στήριξη του υπουργείου Πολιτισμού, υποστηρίζοντας μάλιστα ότι παρά την «έλλειψη πόρων, υποστήριξης και βοήθειας» η «δουλειά συνεχίζεται στο Μουσείο Αμφίπολης». Τι συμβαίνει όμως σήμερα σε επίπεδο ανασκαφής στο ταφικό μνημείο; Οι αρχαιολόγοι βρίσκονταν για αρκετούς μήνες σε κατάσταση αναμονής, προκειμένου να οριστικοποιηθούν οι μελέτες συντήρησης και στερέωσης -που εκπονεί το υπουργείο Πολιτισμού- έτσι ώστε να προχωρήσουν οι αναγκαίες εργασίες.
Οι μελέτες πέρασαν από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο στις αρχές του περασμένου Σεπτεμβρίου και σύντομα υπολογίζεται να ξεκινήσουν οι εργασίες αλλά και να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα προστασίας, προκειμένου να διασφαλιστεί το μνημείο. Το συνολικό έργο αποκατάστασης του λόφου Καστά έχει προϋπολογισμό 800.000 ευρώ και θα υλοποιηθεί σταδιακά σε βάθος χρόνου. Οπως έχει γίνει γνωστό, το υπουργείο έχει ήδη εξασφαλίσει 260.000 ευρώ για τα έργα.
