Οι παρενέργειες του δημοψηφίσματος για Brexit (στις 23 Ιουνίου) στην παγκόσμια οικονομία! Οι αλλαγές που θα γίνουν σε διπλωματικό επίπεδο και στις σχέσεις κρατών
Από τη Δήμητρα Αθανασοπούλου
Στην πατρίδα των σονέτων του Σαίξπηρ και των best-sellers του «Χάρι Πότερ», στη γη των fish and chips και του Σέρλοκ Χολμς, κυριαρχεί ένα δίλημμα -στα χνάρια του αμλετικού υπαρξιακού διλήμματος «to be or not to be» (να ζει κανείς ή να μη ζει)-, ένα δίλημμα του οποίου η απάντηση θεωρείται ικανή να αλλάξει τον ρου της ευρωπαϊκής Ιστορίας. Αν όχι, να προσυπογράψει το τέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Η σύγχρονη πολιτικοοικονομική εκδοχή του; To Brexit or not to Brexit. Στις βρετανικές παμπ το ερώτημα μονοπωλεί νηφάλιες και μεθυσμένες κουβέντες. «Μπήκαμε σε λάθος οικογένεια». Η φράση έχει γίνει ατάκα σε χείλη ειδημόνων και αδαών. Τα επιχειρήματα πνίγονται μέσα στην αγγλική μπίρα, «σκοντάφτουν» στον βρετανικό λόξιγκα, «ανακατώνονται» με το φλεγματικό αγγλοσαξονικό χιούμορ και την ελλιπή γνώση της παγκόσμιας Ιστορίας. Αρκετοί θαμώνες δικαιώνουν τον Ντε Γκολ, που κάποτε είχε απορρίψει τη βρετανική υποψηφιότητα για την ΕΟΚ, λέγοντας πως η «Ευρώπη δεν ήταν για εκείνους».
Θα έπρεπε, άραγε, να είχαν προτιμήσει τους Αμερικανούς; Η απάντηση είναι συχνά πυκνά θετική. Και το «διαζύγιο» μοιάζει αναπόφευκτο για ολοένα και περισσότερους Βρετανούς. Μόνο που κάθε διαζύγιο έχει οδυνηρές συνέπειες για όλα τα μέλη μιας οικογένειας. Για εκείνους που μένουν αλλά και για εκείνον που φεύγει. Οπως και για εκείνους που υφίστανται τις «παρενέργειες». Από την άλλη, και η παραμονή σε ένα «ξένο σώμα» -που όσα χρόνια και αν πέρασαν δεν έγινε «ποθητά οικείο»- έχει το δικό της κόστος.
Η βρετανική αμφιθυμία απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ενωση θα μετουσιωθεί σε ψήφους και οι ψήφοι σε «ετυμηγορία». Το αποτέλεσμα του καθοριστικής σημασίας δημοψηφίσματος της 23ης Ιουνίου αναμένεται να κρίνει το μέλλον της ευρωζώνης αλλά και εκείνο των παγκόσμιων αγορών. Προβλέπεται όμως να ορίσει τον τρόπο ύπαρξης της αυριανής Ευρώπης.
Η ευρωπαϊκή ήπειρος διατρέχει σοβαρό κίνδυνο να συμπαρασυρθεί στη δίνη της βρετανικής ανάγκης για απομόνωση, για αναδίπλωση στον φλεγματικό εαυτό της. Και το ήδη εύθραυστο -αν όχι ραγισμένο- ευρωπαϊκό όραμα αναμένεται να κατακερματιστεί. Στον βωμό του ευρωσκεπτικισμού, της ξενοφοβίας ή της αλλαγής; Ή μήπως εντάσσεται στο πλαίσιο της αναδόμησης της περίφημης βρετανικής ταυτότητας; Πάει καιρός που η νησιωτική χώρα ταλαντεύεται ανάμεσα σε μια κατάφαση και μια άρνηση, ανάμεσα στο μη διαπραγματεύσιμο αγγλικό πρωτόκολλο και στον εκτροχιασμό των μεθυσμένων αναπνοών.
«Τι είναι το Brexit και γιατί έχουμε E.E.; Τι συνέπειες θα έχει το Brexit στο Εθνικό Σύστημα Υγείας; Πώς θα επηρεάσει τη θέση της Βρετανίας στον κόσμο;» Τα ερωτήματα -μαζί με πολλά άλλα- έθεσε η βρετανική εφημερίδα «Independent».
Το βέβαιο είναι πως η Βρετανία είναι κομμένη στα δύο, ότι η στερλίνα βρίσκεται σε κάθετη πτώση και πως οι παγκόσμιες αγορές έχουν ήδη αναστατωθεί.
Το ενδεχόμενο εγγραφής της Βρετανίας στην παγκόσμια ιστορία ως η χώρα που θα έχει την ευθύνη της διάλυσης της Ε.Ε. φέρει κάτι από «καταστροφή» και κάτι από «μεγαλείο». Οπως κάθε αλλαγή.
Ποιες θα είναι όμως οι συνέπειες ενός Brexit στον υπόλοιπο κόσμο; Τι θα αλλάξει σε διπλωματικό επίπεδο; Μπορεί να σταθεί μόνη της η πέμπτη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου; Πώς θα αναδιαμορφωθούν οι σχέσεις Βρετανίας – ΗΠΑ; Τι θα συμβεί με τις βρετανικές ομάδες; Πώς θα επιδράσει το Brexit στον βρετανικό τουρισμό;
Το πιο πιθανό είναι πως, αν η Βρετανία αποχωρήσει από την Ε.Ε., δεν αποκλείεται να ακολουθήσουν και άλλες χώρες το (αντι)παράδειγμά της, ενώ το Γιβραλτάρ, που ανήκει στο Ηνωμένο Βασίλειο αλλά διεκδικείται από την Ισπανία, ενδέχεται στην Ισπανία.
Αν «οι Αγγλοι πιστεύουν πως, όταν επιβάλλουν στον εαυτό τους έλλειψη ανέσεων, ακολουθούν κάποιον ηθικό κανόνα», όπως έγραφε ο Μπέρναρ Σο, τι κανόνα νομίζουν πως ακολουθούν όταν επιβάλλουν τη «δική τους έλλειψη» στον «Ευρωπαίο άλλο»; Ούτε οι ίδιοι μοιάζουν να γνωρίζουν με βεβαιότητα, καθώς το προφίλ των υπερμάχων της εξόδου της Βρετανίας από την Ε.Ε. δεν είναι συμπαγές. Οι Βρετανοί βρίσκονται εξάλλου εδώ και καιρό σε αναζήτηση τόσο (διε)εξόδου όσο και ταυτότητας, σε μια σχεδόν αβάσταχτη προσπάθεια επανεφεύρεσης του εαυτού τους.
Υπέρμαχοι της εξόδου που δεν ανέχονται πλέον τους Γερμανούς
«Θέλουμε τη χώρα μας πίσω». Αυτή είναι η «βασική κραυγή» των υπερμάχων της εξόδου της Βρετανίας από την Ε.Ε. Αλλά ποια χώρα θέλουν πίσω και μέσα σε ποιον κόσμο; Το βέβαιο είναι πως θέλουν να πάρουν την εξουσία πίσω από τις Βρυξέλλες και ότι δεν ανέχονται πια τη Γερμανία να ορίζει τις τύχες τους.
Το όραμα της Βρετανίας για το μέλλον μπορεί να αφορά μονάχα την ίδια; Αν λάβουμε υπόψη πως οι βασικοί υποστηρικτές της εξόδου είναι τα ασθενέστερα οικονομικά στρώματα και οι ηλικιωμένοι, τότε μάλλον όχι.
Οι ριζοσπαστικοί
Αν στους υπερμάχους του Brexit συμπεριλάβουμε και τους πιο ριζοσπαστικούς, όλους εκείνους που επιδιώκουν το «γύρισμα της σελίδας στην Ιστορία», τότε το Brexit θα μπορούσε να είναι η αρχή του τέλους της «ευρωπαϊκής νοσηρότητας…
Πριν από λίγο καιρό ο Μπόρις Τζόνσον, επικεφαλής της εκστρατείας υπέρ της αποχώρησης της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ενωση, είχε υποστηρίξει ότι η Ε.Ε. ακολουθεί τον δρόμο του Αδόλφου Χίτλερ και του Ναπολέοντα, προσπαθώντας να δημιουργήσει ένα ευρωπαϊκό υπερκράτος, τονίζοντας ότι η Ε.Ε. πάσχει από έλλειμμα δημοκρατίας και από συγκεντρωτισμό, και είναι καταδικασμένη να αποτύχει. Στόχος του; Η ανάκτηση του ελέγχου των συνόρων από τη Βρετανία, έτσι ώστε να πάψουν οι μετανάστες να σπρώχνουν «τους μισθούς προς τα κάτω και να επιβαρύνουν το σύστημα Υγείας».
Αυτή είναι η βασική διαλεκτική των υπερμάχων του Brexit. Οπως και του ευρωσκεπτικιστή προέδρου του UKIP Νάιτζελ Φάρατζ, ο οποίος επισημαίνει: «Οι Βρετανοί έχουν κουραστεί από τις απειλές του πρωθυπουργού και του υπουργού Οικονομικών για τις οικονομικές συνέπειες της αποχώρησης και έχουν αρχίσει να βλέπουν τι παίζεται πίσω από τις “ιστορίες τρόμου” που διαδίδονται».
Τι θα συμβεί τελικά με το Μεταναστευτικό αν η Βρετανία αποχωρήσει από την Ε.Ε.; Προς το παρόν έχουν δαιμονοποιηθεί οι Τούρκοι από την καμπάνια υπέρ του Brexit με αφορμή το αμφιλεγόμενο ζήτημα της βίζας. Με τις δύο «μεγάλες οικογένειες του Brexit – Μπόρις και Φάρατζ» να διεκδικούν μια θέση στην παγκόσμια ιστορία. Δίχως ακόμα κανείς να μπορεί να πει με σιγουριά με τι χρώματα -πόσο μελανά και πόσο ανεξίτηλα- θα γραφτούν αυτά τα κεφάλαια…
Ασφάλεια, ευημερία στα επιχειρήματα των οπαδών του Bremain
«Δεν θα πάρετε πίσω τη χώρα σας αν ψηφίσετε υπέρ του Brexit». Είναι ένα από τα μηνύματα της καμπάνιας Bremain που προσπαθεί να αφυπνίσει τους Βρετανούς να μην «παραπλανηθούν» από τον εξωραϊσμό του Brexit
Οσο για τα βασικά επιχειρήματα της εκστρατείας υπέρ της παραμονής της Βρετανίας στην Ε.Ε.; Η χώρα είναι πιο ασφαλής, απολαύει μεγαλύτερης ευημερίας και έχει μεγαλύτερη επιρροή.
Μαύρη τρύπα
Αυτά υποστηρίζει ο Ντέιβιντ Κάμερον, ο βασικός υπέρμαχος της παραμονής της χώρας του στην Ε.Ε., εξηγώντας πως το Brexit θα δημιουργήσει μαύρη τρύπα στα δημόσια οικονομικά και ότι η κυβέρνηση δεν θα είναι σε θέση να εγγυηθεί τις δαπάνες για τις συντάξεις, τη λειτουργία του Συστήματος Υγείας και την άμυνα σε μακροπρόθεσμη βάση…
Αν ο βρετανικός λαός ψηφίσει Brexit, o Ντέιβιντ Κάμερον λένε πως θα πρέπει να παραιτηθεί. Τα ηνία της χώρας θα πρέπει τότε να αναλάβει ο Μπόρις Τζόνσον, ο οποίος χαίρει της στήριξης του Νάιτζελ Φάρατζ. Γι’ αυτό το στρατόπεδο η εκλογή του Πακιστανού Σαντί Καν στον δημαρχικό θώκο ήταν δίχως άλλο το βρετανικό άλλοθι για ό,τι θα ακολουθούσε…
Αξιοσημείωτη είναι και η θέση του αρχιεπισκόπου του Καντέρμπουρι Τζάστιν Ουέλμπ, πνευματικού ηγέτη της Αγγλικανικής Εκκλησίας, ο οποίος τάχθηκε υπέρ της παραμονής στην Ε.Ε., χαρακτηρίζοντάς τη «δύναμη ειρήνης και συμφιλίωσης».
Οπως αξιοσημείωτη είναι και η θέση του ηγέτη του Εργατικού Κόμματος Τζέρεμι Κόρμπιν, ο οποίος είναι υπέρ της παραμονής, καθώς έχει συνείδηση πως το Brexit θα σημάνει τη νίκη της Ακροδεξιάς – τόσο του Συντηρητικού Κόμματος όσο και του ξενοφοβικού UKIP. Γι’ αυτό ο Τζέρεμι Κόρμπιν -παρότι το 1993 είχε απορρίψει τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, διατυπώνοντας την πρόβλεψη ότι η Συνθήκη θα απαγόρευε στα εθνικά Κοινοβούλια «να ορίζουν τη δική τους οικονομική πολιτική, προς όφελος λίγων, μη εκλεγμένων, τραπεζιτών»- υποστηρίζει σήμερα την αλλαγή δίχως αποχώρηση, υπογραμμίζοντας ότι η παραμονή αποτελεί μέρος της στρατηγικής «οικοδόμησης του σοσιαλισμού μέσω ριζικής αλλαγής της Ε.Ε.».
Για το στρατόπεδο του Bremain η έξοδος δεν θα μπορούσε παρά να αποτελέσει βαρύ πλήγμα για τις ήδη ευαίσθητες παγκόσμιες ισορροπίες, με τους Βρετανούς αντί να κερδίζουν περισσότερα δικαιώματα να χάσουν…
Τουσκ: Καταστροφικές συνέπειες για επτά χρόνια
«Αντίο, εμείς οι Αγγλοι δεν σε αγαπήσαμε ποτέ». Με αυτόν τον τίτλο το ιταλικό περιοδικό «L’Espresso» επέλεξε να παρουσιάσει τον πιθανό «αποχαιρετισμό των Αγγλοσαξόνων στην Ευρώπη» κάνοντας λόγο για το τέλος της Ε.Ε. ως συνέπεια τoυ Brexit. Κι ενώ το δίλημμα μεγαλώνει στα βρετανικά κεφάλια, ο πρωθυπουργός Κάμερον κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για «χαμένη δεκαετία ανάπτυξης» στην περίπτωση αποχώρησης από την Ε.Ε. με φόντο τα σκαμπανεβάσματα στην ισοτιμία της στερλίνας…
Παράλληλα ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντόναλντ Τουσκ θίγει τις καταστροφικές συνέπειες, οι οποίες θα διαρκέσουν τουλάχιστον επτά χρόνια. «Ως ιστορικός, φοβάμαι πως το Brexit μπορεί να είναι η αρχή της καταστροφής όχι μόνο της Ε.Ε. αλλά και του δυτικού πολιτικού πολιτισμού στο σύνολό του (…) Αν οι Βρετανοί ψηφίσουν υπέρ της εξόδου της χώρας από την Ευρωπαϊκή Ενωση στο δημοψήφισμα της 23ης Ιουνίου, αυτό θα μπορούσε να είναι η αρχή του τέλους για την Ενωση των 28 κρατών-μελών και για τον δυτικό πολιτικό πολιτισμό γενικότερα» δήλωσε, ενώ υπογράμμισε πως θα χρειαστούν «επτά χρόνια για να οριστικοποιηθεί το διαζύγιο του Λονδίνου με τις Βρυξέλλες και πως μια ψήφος υπέρ του λεγόμενου Brexit θα δώσει μεγάλη ώθηση στις ακραίες αντιευρωπαϊκές δυνάμεις».
«Μάχη» στα στοιχήματα
Οι Αγγλοι σπάνια λένε ψέματα, αλλά με κανέναν τρόπο δεν σου λένε ευθέως την αλήθεια. Αυτό πίστευε ο Ουγγροβρετανός σατιρογράφος George Mikes. Και αυτή η πεποίθηση αντανακλάται στο θολό τοπίο των δημοσκοπήσεων, οι οποίες δέχονται πυρά για τουλάχιστον «σκόπιμη δημιουργία κλίματος»… Την ίδια στιγμή η ενισχυόμενη, σύμφωνα με τις τελευταίες μετρήσεις, δυναμική των Brexiters επηρεάζει τις αποδόσεις των στοιχημάτων. Σύμφωνα με τις αποδόσεις στοιχημάτων της Betfair η πιθανότητα βρετανικής ψήφου υπέρ της παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ενωση μειώθηκε στο 68,5% την εβδομάδα που πέρασε, πτώση περίπου 10 μονάδων σε σχέση με την προηγούμενη εβδομάδα.
Τι λένε οι δημοσκοπήσεις, οι οποίες δείχνουν να βρίσκονται σε πρωτοφανή διχασμό; Ενδεικτικά oi δημοσκοπήσεις για λογαριασμό του «Guardian» με την υπογραφή της ICM παρουσιάζουν τις μεγαλύτερες μετατοπίσεις. Συγκεκριμένα, στην τηλεφωνική δημοσκόπηση που έγινε 13-15 Μαΐου, το στρατόπεδο υπέρ της παραμονής βρισκόταν στο 47% έναντι 39% των υποστηρικτών της εξόδου, ενώ οι αναποφάσιστοι ήταν στο 14%. Στη νέα δημοσκόπηση (της ίδιας εταιρίας για την ίδια εφημερίδα) με εξαίρεση των αναποφάσιστων, το αποτέλεσμα διαμορφώνεται σε 53% υπέρ της εξόδου έναντι 47% υπέρ της παραμονής.
Αγριότητες στο ίντερνετ
«Be-leave in Britain» Με το λογοπαίγνιο στον τίτλο του πρωτοσέλιδού της, η «Sun» τάχθηκε υπέρ του Brexit. Η λέξη «Πιστεύω» αλλάζει γραφή και γίνεται «Φεύγω» για τη Βρετανία. Μόλις εννέα ημέρες πριν από το δημοψήφισμα, η εφημερίδα του Αυστραλού μεγιστάνα Ρούπερτ Μέρντοχ αφύπνισε τους αναγνώστες της πως «αυτή είναι η τελευταία μας ευκαιρία να αποχωρήσουμε από την αντιδημοκρατική μηχανή των Βρυξελλών». Ο ευρωσκεπτικισμός που εκφράζει η «Sun» δεν είναι κάτι το καινούργιο. Από το 1981 και μετά, η εφημερίδα τάσσεται κατά του ευρωπαϊκού οικοδομήματος με άρθρα που μάχονται υπέρ της αποχώρησης της Βρετανίας.
Στον αντίποδα, οι «Times» φιλοξενούν άρθρα γνώμης κατά του Brexit, πιστώνοντας το «βρετανικό success story» στην Ε.Ε.
Το γαλλικό «Nouvel Observateur» επέλεξε να μιλήσει για τη βρετανική εξαίρεση, όπως ευστόχως την αποκαλεί, με την εξής φράση συνοδευόμενη από το σύνηθες γαλατικό ερωτηματικό. «Goobye England?».
Το αμφίθυμο τοπίο όσον αφορά την έξοδο ή την παραμονή της Βρετανίας αποτυπώνεται με μεγαλύτερη αγριότητα στα social media. Με αποκορύφωμα το tweet που αναρτήθηκε στον επίσημο λογαριασμό της εκστρατείας του Brexit: «Να δράσουμε τώρα, πριν δούμε στην Ευρώπη μια θηριωδία όπως στο Ορλάντο»…
