Οι εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή και κυρίως οι εξελίξεις στη Συρία, όπου οι Κούρδοι διεκδικούν συνταγματικά κατοχυρωμένη αυτονομία, έχουν υποχρεώσει τη γείτονα να δει τον εαυτό της στον καθρέφτη
Ενώ κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας η έννοια του τουρκικού έθνους ήταν ανύπαρκτη, οι λαοί διακρίνονταν με βάση τη θρησκευτική τους ταυτότητα, ενώ ακόμα και στο Sύνταγμα του 1921 δεν υπήρχε αναφορά σε «τουρκικό έθνος», μετά τη Συνθήκη της Λωζάνης, που αποτελεί τη «συμβολαιογραφική πράξη» γέννησης της Τουρκίας, έχουμε ταυτόχρονα και τη γέννηση του «τουρκικού έθνους».
- Του Σάββα Καλεντερίδη
Το θέμα είναι τεράστιο και έχει απασχολήσει πολλούς πολιτικούς επιστήμονες στην Τουρκία και διεθνώς, δεδομένου ότι οι τουρκικής καταγωγής (Τουρκομάνοι, Τάταροι, Κιπτσάκοι, Τσεπνήδες κ.ά.) κάτοικοι της Τουρκίας αποτελούν μειονότητα, με τους Κούρδους να διεκδικούν όχι μόνο τα πρωτεία, αλλά και τη συνιδιοκτησία της Ανατολίας.
Από πλευράς τουρκικού κράτους, απέναντι στις εθνικές διεκδικήσεις των Κούρδων οργανώνεται μια άμυνα, με επιχειρήματα του τύπου «η αναφορά σε τουρκικό έθνος αφορά μια ανώτερη πολιτισμική ταυτότητα, που “σκεπάζει” όλους τους λαούς της Ανατολίας και δεν αναφέρεται στενά σε τουρκικό έθνος». Οι συζητήσεις για το θέμα έχουν πυκνώσει το τελευταίο διάστημα, που είναι σε εξέλιξη διαδικασίες πολιτικής επίλυσης του Κουρδικού, στο πλαίσιο της τουρκικής εθνοσυνέλευσης, όπου έχει συγκροτηθεί ανάλογη διακομματική επιτροπή.
Εξαιρετικά διαφωτιστικά είναι όσα ανέφερε για το θέμα ο βουλευτής του κουρδικού κόμματος DEM, Σινάν Τσίφτγιουρεκ (Sinan Ciftyürek), ο οποίος αναφέρθηκε στον παραλογισμό του «τουρκικού εθνικιστικού» Συντάγματος και του «τουρκικού εθνικιστικού» κράτους από του βήματος του «τουρκικού εθνικιστικού» Κοινοβουλίου στην Αγκυρα! Η «τουρκικότητα» δεν είναι σε καμία περίπτωση μια «υπερταυτότητα» στην Ανατολία και στο Κουρδιστάν. Ακόμα και πριν από 100 χρόνια, κατά την οθωμανική περίοδο, η «τουρκικότητα» ήταν μια περιφρονημένη «υποταυτότητα».
Στην ομιλία του στη Βουλή ο Τσίφτγιουρεκ υποστήριξε ότι η έννοια της «τουρκικότητας» χρησιμοποιείται ως εθνοτικός ορισμός, εφιστώντας την προσοχή στις αντιφάσεις της κουρδικής πολιτικής της κυβέρνησης. Δηλώνοντας ότι οι Κούρδοι απεικονίζονται επίμονα ως «συστατικό του τουρκικού έθνους», ο Τσίφτγιουρεκ είπε ότι αυτή η προσέγγιση αντιβαίνει στις κρατικές πολιτικές. Ως παράδειγμα ανέφερε τη σκληρή αντίδραση της Τουρκίας στο δημοψήφισμα ανεξαρτησίας της Ομοσπονδιακής Περιφέρειας του Κουρδιστάν το 2017: «Εάν οι Κούρδοι θεωρούνται μέρος αυτής της ανώτερης ταυτότητας, γιατί αντιταχθήκατε στο δημοψήφισμα ανεξαρτησίας; Γιατί είπατε ότι “το αποτρέψαμε συνεργαζόμενοι με το Ιράν και άλλα κράτη”;»
Ο Τσίφτγιουρεκ δήλωσε ότι η έμφαση της Τουρκίας στο «δικαίωμα στην ανεξαρτησία» της Βόρειας Κύπρου μετατρέπεται σε μια διαφορετική στάση όσον αφορά τους Κούρδους. Εθεσε, επίσης, τα ακόλουθα ερωτήματα σχετικά με την πολιτική Ροζάβα: «Υπερασπίζεστε το δικαίωμα στην ανεξαρτησία της Βόρειας Κύπρου. Γιατί, λοιπόν, αντιτίθεστε στο καθεστώς της Ροζάβα; Γιατί ακολουθείτε συνεχώς μια πολιτική απειλών;» Στην ομιλία του ο Κούρδος βουλευτής αναφέρθηκε επίσης στο Αρθρο 66 του Συντάγματος, υποστηρίζοντας ότι η φράση «όποιος συνδέεται με το τουρκικό κράτος με υπηκοότητα είναι Τούρκος» είναι ένας εθνοτικός ορισμός: «Πώς είναι αυτό πολιτιστική ταυτότητα; Αυτός ο ορισμός είναι σαφώς ένας εθνοτικός ορισμός».
Απευθυνόμενος στα έδρανα του Κόμματος AK και του MHP, ο Τσίφτγιουρεκ επανέλαβε την κριτική του για την κουρδική πολιτική του κράτους, λέγοντας: «Ενα έθνος δεν μπορεί να είναι συστατικό ενός άλλου έθνους. Δεν υπάρχει τέτοιο παράδειγμα στην Ιστορία». Επίσης, ο βουλευτής υπενθύμισε τα λόγια του πρώην προέδρου της Τουρκικής Ιστορικής Εταιρίας, του καθηγητή δρος Mehmet Metin Hülagü, «όταν ήρθαμε στην Ανατολία, υπήρχαν Κούρδοι», τονίζοντας ότι είναι πολύ σαφές ότι οι Κούρδοι είναι ένα ξεχωριστό έθνος.
Στο τέλος της ομιλίας του ο Ciftyürek, απευθυνόμενος στον πρόεδρο Ερντογάν και στον ηγέτη του MHP, Devlet Bahçeli, δήλωσε ότι, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι η διαδικασία επίλυσης έχει επιστρέψει στην ημερήσια διάταξη, το κουρδικό ζήτημα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως πολιτικό πρόβλημα: «Τώρα, που η διαδικασία επίλυσης έχει ξεκινήσει και τα όπλα έχουν σιωπήσει, το κουρδικό ζήτημα πρέπει να αντιμετωπιστεί και να επιλυθεί ανοιχτά, με το όνομά του. Αν επιμένετε στην έλλειψη λύσης, τότε προχωρήστε και δείτε μόνοι σας αν οι Κούρδοι αποτελούν “υπο-ταυτότητα” στο Χαλέπι, στη Μοσούλη και τη Ροζάβα. Πώς θα το λύσετε τότε;»
Οι εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή και κυρίως οι εξελίξεις στη Συρία, όπου οι Κούρδοι διεκδικούν συνταγματικά κατοχυρωμένη αυτονομία, έχουν υποχρεώσει την Τουρκία να δει τον εαυτό της στον καθρέφτη. Και το κυριότερο ζήτημα που καλείται να διαχειριστεί είναι το Κουρδικό, αλλά και η τουρκική εθνική ταυτότητα, που οικοδομήθηκε με την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης. Το θέμα της «τουρκικής εθνικής ταυτότητας», το πώς και γιατί εφευρέθηκε είναι τεράστιας σημασίας και είναι πλέον στο προσκήνιο. Ακριβώς λόγω αυτής της σημασίας, θα μας απασχολήσει στο άρθρο μας της Κυριακής.
