Η διακριτική φυσιογνωμία πίσω από έναν από τους ισχυρότερους βιομηχανικούς ομίλους, από την οδό Πειραιώς έως τη διεθνή «εκτόξευση»
Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 95 ετών ο Νικόλαος Στασινόπουλος, ο άνθρωπος που ταύτισε το όνομά του με την πολυεπίπεδη ανάπτυξη της Βιοχάλκο και άφησε ισχυρό αποτύπωμα στη βιομηχανική ιστορία της χώρας. Ακόμη και η σύντομη αναφορά στην εταιρική ιστοσελίδα, που περιορίζεται στο τυπικό βιογραφικό του ως «Πρόεδρος, μη εκτελεστικό μέλος», αποτυπώνει τη στάση του: λίγα λόγια, χαμηλό προφίλ, μεγάλη επιρροή.
Παρά την ισχύ που συγκέντρωσε, ο ίδιος παρέμεινε για δεκαετίες σχεδόν «αθέατος» από τα φώτα της δημοσιότητας, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, αποφεύγοντας τις κοινωνικές εμφανίσεις και κάθε επίδειξη πλούτου. Ανήκε σε μια γενιά βιομηχάνων που συνδύαζε την επιχειρηματική τόλμη με την προσωπική αυτοσυγκράτηση, σε εποχές όπου η ισχύς δεν διαφημιζόταν αλλά αποδεικνυόταν στην πράξη.
Από την Αρκαδία στην οδό Πειραιώς, εκεί όπου μπήκαν τα θεμέλια
Η ιστορία της οικογένειας ξεκινά από την Αρκαδία, από το χωριό Στάδιο της Τεγέας. Τα αδέλφια Μιχάλης, Γιάννης και Ηλίας Στασινόπουλος πήραν το 1920 την απόφαση να εγκατασταθούν στην Αθήνα, κυνηγώντας μια καλύτερη προοπτική. Το 1937 έγινε το καθοριστικό βήμα: ιδρύθηκε το πρώτο εργοστάσιο στην οδό Πειραιώς, στο 252, με την Ελληνική Εταιρεία Χαλκού Α.Ε. να αποτελεί την αρχική επιχειρηματική βάση ενός ομίλου που αργότερα θα γινόταν κολοσσός.
Η πρώτη παραγωγική δραστηριότητα αφορούσε σωλήνες, οικιακά σκεύη και υδραυλικά είδη. Στον πόλεμο, το εργοστάσιο προσαρμόστηκε και παρήγαγε πολεμικό υλικό. Στην Κατοχή, αλλά και για δύο χρόνια μετά την Απελευθέρωση, η λειτουργία του διακόπηκε, μέχρι την επανεκκίνηση του 1946 με μηχανήματα κατεργασίας αλουμινίου. Έναν χρόνο αργότερα ήρθε η εισαγωγή στο Χρηματιστήριο Αθηνών.
Η κρίση του 1953 και η στροφή που άλλαξε τα πάντα
Το 1949 αξιοποιήθηκαν πόροι του Σχεδίου Μάρσαλ, με δάνειο 600.000 δολαρίων, που επέτρεψε εκσυγχρονισμό και επέκταση των εγκαταστάσεων. Όμως το 1953 η υποτίμηση της δραχμής, που προχώρησε ο τότε υπουργός Συντονισμού Σπύρος Μαρκεζίνης, έφερε την εταιρεία σε ζημιογόνο τροχιά και δημιούργησε ασφυκτική πίεση στην αποπληρωμή των δανείων.
Σε εκείνη τη δυσμενή συγκυρία, ο Μιχάλης Στασινόπουλος εξαγόρασε τις μετοχές των αδελφών του και μετονόμασε την Ελληνική Βιομηχανία Χαλκού σε Ελληνική Βιομηχανία Χαλκού και Αλουμινίου Α.Ε. (Βιοχάλκο Α.Ε.), επιλέγοντας κατεύθυνση στην πρωτογενή επεξεργασία χαλκού. Την ίδια χρονιά ο Νικόλαος Στασινόπουλος άρχισε να αναλαμβάνει ευθύνες, σε μια περίοδο που έκρινε την πορεία της επιχείρησης ανάμεσα στη στασιμότητα και την εξέλιξη.
Ακολούθησαν νέες επενδύσεις, με το 1958 να ξεχωρίζει για την εγκατάσταση προηγμένου ελάστρου παραγωγής προϊόντων αλουμινίου, που άνοιξε τον δρόμο για τη μετέπειτα ηγετική ΕΛΒΑΛ.
Η δεκαετία του 1960, το holding και η ανάληψη των ηνίων
Στη δεκαετία του 1960, υπό την καθοδήγηση του Ν. Στασινόπουλου, ήρθε σημαντική επέκταση με κλάδους χάλυβα, καλωδίων, ειδών υγιεινής και πλακιδίων. Παράλληλα, άλλαξε και η εταιρική δομή, με μετατροπή σε holding ώστε οι θυγατρικές να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία και ευελιξία, μια επιλογή που αποδείχθηκε ανθεκτική στον χρόνο.
Την ίδια περίοδο εισήλθε ως μέτοχος με 33% η βελγική κοινοπραξία χάλυβα Socobelge. Το 1965, με συμμετοχή του αμερικανικού Phelps Dodge, ιδρύθηκε η Βιοχάλκο Καλώδια που αργότερα μετονομάστηκε σε Ελληνικά Καλώδια. Εκείνη τη χρονιά, ενώ κατασκευαζόταν το εργοστάσιο της Θεσσαλονίκης, πέθανε ο Μιχάλης Στασινόπουλος και ο Νικόλαος Στασινόπουλος ανέλαβε πλήρως τα ηνία. Το 1966 δημιουργήθηκε στα Οινόφυτα το πρώτο εργοστάσιο της Βιοχάλκο Καλώδια.
Από τις νέες εταιρείες στην αναδιάρθρωση και τη διεθνή παρουσία
Από τη δεκαετία του 1970 ξεκίνησε η ίδρυση νέων εταιρειών, όπως η Ετέμ Α.Ε., και ακολούθησαν αποσχίσεις, αναδιαρθρώσεις, εισαγωγές θυγατρικών στο Χρηματιστήριο και αυξήσεις κεφαλαίου, ώστε να χρηματοδοτηθεί η γρήγορη επέκταση στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Το 2002 ο όμιλος είχε ήδη χτίσει ένα χαρτοφυλάκιο διεθνών συμμετοχών και επενδύσεων, μεταξύ άλλων σε Bridgnorth Aluminium στο Ηνωμένο Βασίλειο, Stomana Industry και Sofia Med στη Βουλγαρία, Icme Ecab στη Ρουμανία και τη Σωληνουργεία Κορίνθου στην Ελλάδα. Εκείνη τη χρονιά καταγράφηκε και μία από τις σπάνιες δημόσιες εμφανίσεις του, στα εγκαίνια της ΣΟΒΕΛ στον Βόλο, παρουσία του τότε πρωθυπουργού Κ. Σημίτη. Στον χαιρετισμό του είχε μιλήσει για επενδύσεις άνω των 100 εκατ. ευρώ, για αύξηση παραγωγικής δυναμικότητας και εξαγωγικής δραστηριότητας, με στόχο δυναμικότητα που θα πλησίαζε το 1 εκατ. τόνους από 600.000 τόνους ετησίως.
Τα επόμενα χρόνια σημαδεύτηκαν από κινήσεις που ενίσχυσαν τη δομή και τη διεθνή εικόνα του ομίλου. Το 2011 η Ελληνικά Καλώδια εξαγόρασε τη Fulgor. Το 2013 ολοκληρώθηκε η εταιρική αναδιάρθρωση με απορρόφηση της ελληνικής Βιοχάλκο και της βελγικής Cofidin από τη βελγική Viohalco S.A. και την εισαγωγή της στο Euronext Βρυξελλών, ενώ το 2014 ακολούθησε δευτερογενής εισαγωγή στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Το 2018 ξεχώρισε η έναρξη διαπραγμάτευσης των μετοχών της Ελβαλχαλκόρ, ενώ το 2019 ιδρύθηκε η Noval Property ΑΕΕΑΠ, σηματοδοτώντας επέκταση και στο εμπορικό real estate. Τον Δεκέμβριο του 2016, μέσω της Cenergy Holdings, ολοκληρώθηκε διασυνοριακή συγχώνευση που αφορούσε τις Σωληνουργεία Κορίνθου και Ελληνικά Καλώδια.
Οι κλάδοι σωλήνων και καλωδίων ενέργειας και τηλεπικοινωνιών ενίσχυσαν τη διεθνή θέση τους, με χαρακτηριστικό έργο τη διασύνδεση Κρήτης και Πελοποννήσου το 2021, μήκους 178 χλμ και βάθους 1.000 μ., ένα από τα πιο απαιτητικά έργα που έχουν υλοποιηθεί. Παράλληλα, έγινε γνωστό ότι μέσω της Hellenic Cables Americas σχεδιάζεται νέα μονάδα παραγωγής στη Βαλτιμόρη, στην Πολιτεία του Μέριλαντ.
Στον πυρήνα της βιομηχανικής ανάπτυξης, καταγράφηκαν μεγάλες επενδύσεις το 2020 και το 2022 με τη λειτουργία νέου τετραπλού θερμού ελάστρου αλουμινίου Tandem και νέου ψυχρού ελάστρου στο εργοστάσιο της Elval στα Οινόφυτα.
Σήμερα ο όμιλος Viohalco αποτυπώνεται ως μια ευρεία βιομηχανικήύπλωση με κύκλο εργασιών 7 δισ. ευρώ με στοιχεία 2022, κύριες παραγωγικές εγκαταστάσεις σε 8 χώρες και πωλήσεις σε 95 χώρες.
Ο «κύριος Νίκος» και η επιλογή της αθόρυβης ισχύος
Πέρα από τους αριθμούς και τα ορόσημα, η προσωπική του εικόνα περιγράφεται σταθερά ως ήπιων τόνων, μειλίχιος και γλυκός, αλλά ικανός να παίρνει γρήγορες και δύσκολες αποφάσεις όταν χρειάστηκε. Τίποτα κραυγαλέο δεν χαρακτήριζε τον τρόπο ζωής του, από τη μονοκατοικία στο Παλαιό Ψυχικό και το γραφείο στα βόρεια προάστια, μέχρι τα εξοχικά σε Ερέτρια και Πάτμο και τις λιτές μετακινήσεις που του απέδιδαν όσοι τον γνώριζαν.
Το 1992, υπό τη βαριά σκιά της δολοφονικής δράσης της «17 Νοέμβρη», μετά την υπόθεση της Λουίζης Ριανκούρ, ήρθε μια μεγάλη ανατροπή στην καθημερινότητά του. Η απειλή οδήγησε αρχικά τον αδελφό του Ευάγγελο και στη συνέχεια και τον ίδιο να περνά μεγάλο μέρος του χρόνου τουλάχιστον στην Ελβετία, ενώ συνοδευόταν από προσωπική φρουρά.
Καθοριστική αναφέρεται και η συμμετοχή του στο αποκαλούμενο «ιερατείο» του ΣΕΒ, το εξωθεσμικό κέντρο όπου διαμορφώνονταν κρίσιμες ισορροπίες για την πορεία του Συνδέσμου και την επιλογή προέδρων. Ακόμη κι εκεί, όμως, το αποτύπωμά του περιγράφεται ως ισχυρό αλλά διακριτικό, μια στάση που μεταφέρθηκε και στην επόμενη γενιά.
Ο Νικόλαος Στασινόπουλος παρέμεινε ενεργός μέχρι το τέλος, παρακολουθώντας από απόσταση την πορεία του επιχειρηματικού του έργου, με τα ηνία να έχουν περάσει εδώ και χρόνια στους γιους του, Γιάννη και Μιχάλη Στασινόπουλο. Με τον θάνατό του κλείνει ένα κεφάλαιο για μια μορφή που σφράγισε την ελληνική μεταλλουργία και τη βαριά βιομηχανία, χωρίς ποτέ να επιδιώξει να σφραγίσει τη δημόσια εικόνα του με θόρυβο.
