Τι δείχνει η 22ετής ανάλυση αποζημιώσεων και γιατί η συνύπαρξη κρίνεται εφικτή
Ο πληθυσμός της καφέ αρκούδας στην Ελλάδα έχει αυξηθεί θεαματικά την τελευταία εξαετία, χωρίς όμως να συνοδευτεί από αντίστοιχη αύξηση των ζημιών σε κτηνοτροφία, μελισσοκομία και γεωργία. Αυτό προκύπτει από εκτενή έρευνα του Αρκτούρου, η οποία βασίστηκε σε επίσημα στοιχεία αιτήσεων αποζημίωσης προς τον ΕΛΓΑ για την περίοδο 1999–2020.
Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη εκτίμηση του 2025, ο πληθυσμός της καφέ αρκούδας υπολογίζεται πλέον σε περίπου 900 άτομα, έναντι 450–500 στην προηγούμενη εκτίμηση του 2019. Παρά τη σαφή ανάκαμψη και τη γεωγραφική επέκταση του είδους, οι συνολικές ζημιές δεν ακολούθησαν αυξητική πορεία.
Η μελέτη ανέλυσε 7.067 αιτήσεις αποζημίωσης, συνολικού ύψους περίπου 4,1 εκατ. ευρώ. Η κατανομή των ζημιών δείχνει ότι:
- το 59,4% αφορά την κτηνοτροφία,
- το 23% τη μελισσοκομία,
- και το 17,6% τη γεωργική παραγωγή.
Παρότι καταγράφηκε άνοδος των αιτήσεων έως το 2009, από το 2012 και μετά τα επίπεδα μειώθηκαν και σταθεροποιήθηκαν, φτάνοντας σε τιμές αντίστοιχες με εκείνες του 1999. Με άλλα λόγια, η αύξηση του πληθυσμού της αρκούδας δεν συνοδεύτηκε από διαρκή αύξηση συγκρούσεων ή αποζημιώσεων, διαψεύδοντας τη διαδεδομένη δημόσια αντίληψη περί γενικευμένης επιδείνωσης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η χωρική διαφοροποίηση των ζημιών. Στις περιοχές όπου η αρκούδα ζει εδώ και δεκαετίες και εφαρμόζονται συστηματικά προληπτικά μέτρα, τα επίπεδα ζημιών είναι σταθερά ή και μειούμενα. Αντίθετα, αυξητικές τάσεις εμφανίζονται κυρίως σε περιοχές πρόσφατης επανεγκατάστασης του είδους, όπου οι τοπικές κοινωνίες έχουν μικρότερη εμπειρία στη διαχείριση της συνύπαρξης και απουσιάζει η οργανωμένη πρόληψη.
Διαφοροποιήσεις καταγράφονται και ανά δραστηριότητα. Οι ζημιές σε γεωργία και μελισσοκομία εντοπίζονται κυρίως στα όρια της βασικής εξάπλωσης της αρκούδας, ενώ στην κτηνοτροφία εμφανίζονται κυρίως εντός των καθιερωμένων περιοχών παρουσίας της.
Η έρευνα αναδεικνύει επίσης σαφή εποχικά μοτίβα, που καθιστούν τις συγκρούσεις προβλέψιμες. Στην κτηνοτροφία και τη γεωργία οι ζημιές αυξάνονται προς το τέλος του καλοκαιριού και το φθινόπωρο, με κορύφωση τον Σεπτέμβριο. Στη μελισσοκομία, η μεγαλύτερη συχνότητα παρατηρείται την άνοιξη και στις αρχές του καλοκαιριού, με κορύφωση τον Ιούνιο. Η προβλεψιμότητα αυτή δείχνει ότι οι συγκρούσεις μπορούν να περιοριστούν ουσιαστικά με έγκαιρα και στοχευμένα μέτρα πρόληψης.
Όπως τονίζεται στην ανακοίνωση, το συνολικό μήνυμα της μελέτης είναι σαφές: η συνύπαρξη ανθρώπου και καφέ αρκούδας είναι εφικτή και ήδη αποτελεί πραγματικότητα στην Ελλάδα, όταν εφαρμόζονται σωστές πρακτικές διαχείρισης και πρόληψης.
