Ο Ράμα χάρισε στον γαμπρό του Τραμπ το ελληνικό νησί, που το 1914 ο Ελευθέριος Βενιζέλος με μια αντεθνική πράξη παραχώρησε στην Αλβανία
- Του Ανδρέα Καψαμπέλη
Ιστορικές μνήμες που, αν μη τι άλλο, γεννούν πικρία ενεργοποίησαν οι εικόνες του Ράμα σε δείπνο εργασίας με εναγκαλισμούς στην αλβανική πόλη Βλόρα με την Ιβάνκα Τραμπ, καταστρώνοντας μαζί με αρχιτέκτονες από διάφορες χώρες του κόσμου σχέδια για την αξιοποίηση του νησιού Σαζάν. Τα αισθήματα αυτά δεν έχουν να κάνουν μόνο με τη γεωπολιτική σημασία του νησιού, αλλά και με τον στρατηγικό ρόλο του στο παγκόσμιο ενεργειακό παιχνίδι, που έχει μπει σε άλλη φάση τον τελευταίο χρόνο ύστερα από την εκλογή Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ.
Ελληνικό νησί από την αρχαιότητα η Σάσων, που πήρε την αλβανική ονομασία Sazan ή Sazani, έχει καταγραφεί ως μέλος του συμπλέγματος των Διαποντίων σε όλες τις διεθνείς Συνθήκες και παραχωρήθηκε μαζί με τα Επτάνησα το 1864. Με μια αμφισβητούμενη -ακόμα και από νομικής και όχι μόνο εθνικής πλευράς- ενέργεια του Ελευθερίου Βενιζέλου το 1914, όμως, δόθηκε στην Αλβανία.
Το ενδιαφέρον του Τζάρεντ Κούσνερ και της Ιβάνκα Τραμπ άρχισε πριν από τέσσερα χρόνια, κατά τη διάρκεια διακοπών τους και κρουαζιέρας στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη «Le Point», αλλά μόλις τον Δεκέμβριο του 2024 -έναν μήνα μετά την επανεκλογή του Τραμπ- η κυβέρνηση του Ράμα προχώρησε στην υπογραφή της προκαταρκτικής συμφωνίας,
επιλέγοντας να παραχωρήσει το νησί, με τη μορφή της μίσθωσης 99 ετών και υπό καθεστώς «στρατηγικής επένδυσης», στην οικογένεια του νέου προέδρου των ΗΠΑ…
Το ορατό σκέλος της υπόθεσης έχει να κάνει με την τουριστική επένδυση την οποία θα κάνει ο γαμπρός του Τραμπ, δεσμεύοντας μαζί με την Ιβάνκα 1,4 δισεκατομμύρια δολάρια για να το μετατρέψουν σε υπερπολυτελές θέρετρο. Ομως το πιο σημαντικό είναι ότι η περιοχή είναι πάρα πολύ πλούσια σε υδρογονάνθρακες. Ηδη στο χερσαίο κομμάτι της Αλβανίας υπάρχει το κοίτασμα Patos-Marinza. Και τουλάχιστον ισοδύναμο με αυτό, με βάση τις επιστημονικές μελέτες που έχουν γίνει και τις γεωλογικές λεκάνες που έχουν υπολογιστεί, είναι και το ανεξερεύνητο ακόμη κοίτασμα στη θαλάσσια πλευρά που περιβάλλει το Σαζάν. Πρόκειται για κοιτάσματα που καταγράφονται ως τα μεγαλύτερα στην Ευρώπη και εκτιμώνται το καθένα σε πέντε δισεκατομμύρια βαρέλια, αν όχι και παραπάνω. Είναι ένα εντυπωσιακό νούμερο που, όπως λένε οι ειδικοί, συγκρίνεται ακόμα και με χώρες όπως η Βενεζουέλα.
Μάλιστα, όσον αφορά το Patos-Marinza, τα στοιχεία αυτά έχουν ανακοινωθεί και επίσημα από το 2014, με αφορμή την τότε υπογραφή των συμβάσεων για τους υδρογονάνθρακες στη δυτική Ελλάδα. Χαρακτηριστικά εκ μέρους της αναδόχου Energean Oil and Gas, ο πρόεδρος Μ. Ρήγας, επικαλούμενος το κοίτασμα Patos-Marinza, «το οποίο έχει 5 δισεκατομμύρια βαρέλια in place», όπως τόνισε, και την ανακάλυψη 200 εκατομμυρίων βαρελιών από τη Shell εκείνο το διάστημα, είχε σημειώσει ότι «όπως ξέρουμε όλοι, η γεωλογία δεν γνωρίζει πολιτικά σύνορα. Επομένως, αυτή είναι μία πολύ σοβαρή ένδειξη ότι τα γεωλογικά συστήματα της Αλβανίας συνεχίζουν και μέσα στα Ιωάννινα».
Ενδιαφέρον έχει ότι σε αυτή την εκδήλωση συντονίστρια ήταν, ως διευθύντρια του γραφείου του τότε (προερχόμενου από το ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου) υπουργού Ενέργειας και Περιβάλλοντος Γιάννη Μανιάτη, η Αλεξάνδρα Σδούκου. Η ίδια μετά το 2019, έχοντας προσχωρήσει στην πολιτική της «πράσινης ενέργειας», διετέλεσε αρχικά γενική γραμματέας στο υπουργείο αυτό και στη συνέχεια υφυπουργός, ενώ σήμερα είναι εκπρόσωπος Τύπου της Ν.Δ.
Η περιοχή γύρω από τη Σάσωνα θεωρείται γεωλογικά συνέχεια των κοιτασμάτων της Αδριατικής και του Ιονίου και τα περισσότερα υπεράκτια blocks (offshore) παραμένουν προς το παρόν ανεκμετάλλευτα. Επίσης, σύμφωνα με πληροφορίες, καταλυτικά στοιχεία περιέχονται σε πολυσέλιδες εκθέσεις και υπομνήματα, μαζί με χάρτες, που έχουν συνταχθεί εδώ και χρόνια από το Πανεπιστήμιο Πατρών.
Ο καθηγητής Γεωλογίας Αβραάμ Ζεληλίδης, μιλώντας στην «κυριακάτικη δημοκρατία», επιβεβαιώνει την ακρίβειά τους. Οσον αφορά το χερσαίο κοίτασμα, το πετρέλαιο είναι «βαρύ», όπως της Βενεζουέλας, για τη διύλιση και την επεξεργασία του οποίου τα αμερικανικά διυλιστήρια έχουν αναπτύξει ειδική τεχνολογία, ενώ το θαλάσσιο είναι πιο ελαφρύ και καθαρό. Οπως μας αποκάλυψε ο κ. Ζεληλίδης, είχε παραδώσει εκ μέρους του Τμήματος Γεωλογίας του πανεπιστημίου όλο το σχετικό υλικό στην Τίνα Μπιρμπίλη, όταν ήταν υπουργός Ενέργειας στην κυβέρνηση του Γιώργου Παπανδρέου μετά το 2009, καθώς και στον μετέπειτα υπουργό κ. Μανιάτη, χωρίς όμως να υπάρξει από την πλευρά τους οποιαδήποτε θετική ανταπόκριση.
Ακόμα και τα τελευταία χρόνια, η εκκρεμότητα για τον καθορισμό ΑΟΖ ανάμεσα στην Ελλάδα και την Αλβανία προβάλλεται ως λόγος για τον οποίο η ελληνική πλευρά δεν κάνει γεωτρήσεις στην περιοχή, την ώρα, πάντως, που ο Ράμα φαίνεται ότι δεν αφήνει τον δικό του χρόνο να πηγαίνει χαμένος. Στην Αλβανία οι εξορύξεις, κυρίως πετρελαίου, άρχισαν αρχικά κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930, με ιταλικές εταιρίες να έχουν τον έλεγχο των πετρελαιοπηγών, καθώς και των ορυχείων, προετοιμάζοντας το έδαφος για την πλήρη προσάρτηση της χώρας το 1939. Επί Χότζα υπήρξε απομόνωση, ενώ το διεθνές ενδιαφέρον αναθερμάνθηκε μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος πριν από σαράντα χρόνια.
Ενεργειακός κόμβος και μοχλός γεωστρατηγικής επιρροής στην Αδριατική
Με αφορμή την τουριστική επένδυση, η πλευρά Τραμπ, όπως σημειώνουν χαρακτηριστικά όσοι παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, θέλει να αξιοποιήσει τη Σάσωνα ως στρατηγείο της γενικότερης παρουσίας της στην περιοχή, εν όψει της ανάδειξής της σε ενεργειακό κόμβο και με στόχο την προσέλκυση των πετρελαϊκών κολοσσών για την εκμετάλλευση παλιών και νέων κοιτασμάτων. Τόσο ενεργειακά όσο και γεωστρατηγικά το νησί έχει θέση-κλειδί και είναι χαρακτηριστικό ότι βρίσκεται ακριβώς πάνω στον άξονα που συνδέει τις δύο όχθες της Αδριατικής. Και από το σημείο αυτό είναι εφικτός ο έλεγχος τόσο των χερσαίων όσο και των θαλάσσιων κοιτασμάτων και διαδρομών.
Οπως φαίνεται μάλιστα και στον σχετικό χάρτη, δυτικά της νήσου -προς την πλευρά της Αδριατικής- δεν έχουν γίνει ακόμη γεωτρήσεις και ως εκ τούτου επιβεβαιώνεται ότι οι περιοχές αυτές είναι παρθένες. Τούτων δοθέντων, είναι προφανές ότι, αν η Σάσων δεν είχε παραδοθεί στους Αλβανούς και είχε παραμείνει ελληνική, αυτή η οριοθέτηση ισχύος θα είχε άλλη μορφή προς όφελος της χώρας μας και των συμφερόντων της, σε πιο διαχρονική μάλιστα βάση. Και αντί της Αλβανίας και του Ράμα, η Ελλάδα θα είχε αυτή σήμερα, μέσω της Σάσωνος, αυξημένη διαπραγματευτική παρουσία έναντι των ΗΠΑ και του επελαύνοντος προέδρου τους…
Το τεκτονικό όριο της Απουλικής Πλατφόρμας
Η λεγόμενη Απουλική Πλατφόρμα αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς γεωλογικούς σχηματισμούς στην περιοχή της Αδριατικής και του Ιονίου, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για τα ενεργειακά δεδομένα. Πρόκειται για μια εκτεταμένη, σταθερή ανθρακική πλατφόρμα που εκτείνεται από τη νότια Ιταλία, κάτω από την Αδριατική, έως τις ακτές της Αλβανίας και της δυτικής Ελλάδας.
Στους σχετικούς γεωλογικούς χάρτες, η κόκκινη γραμμή αποτυπώνει το τεκτονικό όριο και τη ζώνη επαφής της πλατφόρμας με τις παραμορφωμένες ζώνες των Βαλκανίων. Δηλαδή μια γραμμή που δεν είναι απλώς επιστημονική, αλλά αποκτά σαφή στρατηγική διάσταση. Πάνω σε αυτή τη γραμμή, όπως δείχνει και ο σχετικός χάρτης, εντοπίζεται και η νήσος Σάσων (Sazan) στο στόμιο της Αδριατικής, ελέγχοντας τη φυσική πύλη μεταξύ Αδριατικής και Ιονίου, γεγονός που της προσδίδει αυξημένη γεωστρατηγική και γεωλογική σημασία, καθώς βρίσκεται ακριβώς σε ένα κρίσιμο σημείο σύγκλισης γεωλογικών και ενεργειακών συστημάτων.
Πώς χάθηκε από την Ελλάδα ο επίγειος παράδεισος
Η Σάσων, που σήμερα ανήκει στην Αλβανία -Sazan ή Sazani στα αλβανικά και Saseno στα ιταλικά-, έχει έκταση περίπου 6 τ.χλμ. και ούτως ή άλλως μεγάλη στρατηγική σημασία, καθώς βρίσκεται ανάμεσα στα Στενά του Οτράντο και στην είσοδο του Κόλπου του Αυλώνας. Λόγω της σημασίας αυτής, μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, άλλωστε, για αρκετά χρόνια αποτέλεσε σοβιετική στρατιωτική βάση στη Μεσόγειο, έπειτα από συμφωνία του Χότζα με τη Σοβιετική Ενωση.
Το Σαζάν μοιάζει με παράδεισο. Στην αλβανική γλώσσα ο «παράδεισος» λέγεται parajsa, αλλά τα τελευταία χρόνια πολλοί το αποκαλούν, για προφανείς λόγους, «το νησί του Τραμπ». Η Σάσων ή Σασώ είναι γνωστή ήδη από την αρχαιότητα από τον Στράβωνα και τον Πολύβιο, ο οποίος την αναφέρει και σε ένα «επεισόδιο» του πολέμου ανάμεσα στον Φίλιππο Ε’ της Μακεδονίας και τους Ρωμαίους από το 215 π.Χ. Με όλες τις διεθνείς Συνθήκες των προηγούμενων αιώνων -Καμποφόρμιο (1797), Κωνσταντινούπολης (1800), Αμιένης (1802), Παρισιού (1815)- η Σάσων ανήκε πάντοτε στα Επτάνησα. Και το 1864, με τη Συνθήκη παραχωρήσεως της «Ηνωμένης Πολιτείας των Ιονίων Νήσων», παραδόθηκε από την Αγγλία στο ελληνικό κράτος ως «εξάρτημα» της Κέρκυρας.
Το 1914, ωστόσο, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, υποκύπτοντας στις εξωφρενικές και αντεθνικές απαιτήσεις των Μεγάλων Δυνάμεων και κυρίως της Αυστρίας και της Ιταλίας, έφερε, εν μέσω έντονων αντιδράσεων και θυελλωδών συζητήσεων στη Βουλή, νόμο μόλις δύο άρθρων που όριζε ότι: «Επιτρέπεται εις την Κυβέρνησιν η εις την αλβανικήν επικράτειαν παραχώρησις της νησίδος Σάσωνος, ανηκούσης του Ελληνικού Βασιλείου». Ακόμα και το γεγονός ότι διεθνείς Συνθήκες καταργήθηκαν με έναν απλό νόμο έχει κατά καιρούς εγείρει πρόσθετα θέματα αμφισβήτησης αυτής της ενέργειας.
Στις 2 Ιουλίου του 1915 αποχώρησαν από τη Σάσωνα 25 Ελληνες στρατιώτες που είχαν επικεφαλής επιλοχία και οκτώ ναύτες με επικεφαλής υποκελευστή, χωρίς να την παραδώσουν σε εκπρόσωπο των Αλβανών. Στο νησί παρέμειναν 15 οικογένειες βλαχόφωνων Ελλήνων βοσκών, οι οποίοι, κλαίγοντας κατά την αποχώρηση των στρατιωτών μας, φιλούσαν την ελληνική σημαία και εκλιπαρούσαν τους στρατιώτες να μην τους εγκαταλείψουν. «Οι δυστυχείς αυτοί ομόφυλοί μας, στις 16 Ιουλίου 1914, δολοφονήθηκαν άγρια από άτακτα αλβανικά στίφη, που αποβιβάστηκαν για να εγκαθιδρύσουν στο νησί την “αλβανική διοίκηση”» γράφει ο Β. Γεωργίου στο βιβλίο του «Βόρειος Ηπειρος – Η συνεχιζόμενη εθνική τραγωδία».