Σήμερα, 19 Φεβρουαρίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη της Αγίας Φιλοθέης της Αθηναίας, μιας από τις πλέον εμβληματικές μορφές της Τουρκοκρατίας, η οποία μετέτρεψε την προσωπική της δοκιμασία σε διακονία αγάπης και κοινωνικής προσφοράς. Η ζωή και το έργο της αποτελούν φωτεινό παράδειγμα φιλανθρωπίας, παιδείας και αντίστασης μέσα σε μια από τις πιο δύσκολες περιόδους της αθηναϊκής ιστορίας.
Η Αγία Φιλοθέη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1522 με το όνομα Ρεβούλα Μπενιζέλου, μέλος επιφανούς και εύπορης οικογένειας. Οι γονείς της, Συρίγος και Αγγελίνα Μπενιζέλου, διακρίνονταν για την κοινωνική τους θέση και την ευσέβειά τους.
Σε νεαρή ηλικία εξαναγκάστηκε σε γάμο, ο οποίος υπήρξε κακοποιητικός και σύντομος, καθώς σύντομα έμεινε χήρα. Αντί να επιλέξει έναν νέο γάμο ή μια ζωή κοσμικής άνεσης, αποφάσισε να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στον Θεό και στον συνάνθρωπο.
Το 1551 εκάρη μοναχή λαμβάνοντας το όνομα Φιλοθέη και ίδρυσε γυναικεία μονή στο πατρικό της σπίτι, στην περιοχή που σήμερα αντιστοιχεί στο κέντρο της Αθήνας, πλησίον της Μητρόπολης.
Έργο κοινωνικής αναγέννησης στην τουρκοκρατούμενη Αθήνα
Η δράση της υπήρξε πολυσχιδής και πρωτοποριακή για τα δεδομένα της εποχής. Ειδικότερα, ίδρυσε σχολείο για κορίτσια – μια ριζοσπαστική πρωτοβουλία σε μια περίοδο όπου η γυναικεία εκπαίδευση ήταν σχεδόν ανύπαρκτη. Δίδασκε γραφή, ανάγνωση, εκκλησιαστική παράδοση και πρακτικές δεξιότητες.
Παράλληλα, οργάνωσε ξενώνες, ορφανοτροφεία και χώρους φιλοξενίας για άπορες γυναίκες. Παρείχε καταφύγιο σε κακοποιημένες και εξαναγκασμένες σε εξισλαμισμό νέες, γεγονός που προκάλεσε την οργή των Οθωμανικών αρχών.
Ίδρυσε μετόχια και αγροκτήματα σε διάφορες περιοχές της Αττικής (Καλογρέζα, Ψυχικό, Πεντέλη), δημιουργώντας ένα δίκτυο οικονομικής αυτάρκειας που στήριζε το φιλανθρωπικό της έργο.
Η σημερινή περιοχή του Φιλοθέης στην Αθήνα φέρει το όνομά της, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη της προσφοράς της.
Το μαρτύριο
Η έντονη κοινωνική της δράση και κυρίως η προστασία Ελληνίδων από τα οθωμανικά χαρέμια προκάλεσαν σφοδρές αντιδράσεις.
Το 1588, κατά τη διάρκεια αγρυπνίας στο μετόχι του Αγίου Ανδρέα (στην περιοχή που σήμερα βρίσκεται πλησίον της Πλατείας Αμερικής), Τούρκοι εισέβαλαν, τη βασάνισαν άγρια και τη φυλάκισαν.
Υπέκυψε στα τραύματά της στις 19 Φεβρουαρίου 1589. Το μαρτύριό της την κατέταξε μεταξύ των νεομαρτύρων της περιόδου της Τουρκοκρατίας.
Η διαχρονική κληρονομιά
Η Αγία Φιλοθέη αναγνωρίζεται ως:
- Προστάτιδα των Αθηνών
- Σύμβολο γυναικείας ενδυνάμωσης στην ορθόδοξη παράδοση
- Πρότυπο κοινωνικής αλληλεγγύης και αντίστασης
Το λείψανό της φυλάσσεται στον Ιερός Μητροπολιτικός Ναός Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στην Αθήνα, όπου πλήθος πιστών προσέρχεται κάθε χρόνο για να τιμήσει τη μνήμη της.
