Δεκαετίες προετοιμασίας, συνεργασία φορέων και πλούσια φυσική και πολιτιστική κληρονομιά οδήγησαν στη διεθνή αναγνώριση
Επειτα από πολυετή προετοιμασία και εκτενή δημόσιο διάλογο, η περιοχή Ορος Πάρνων – Ακρωτήριο Μαλέας εντάχθηκε επίσημα στο δίκτυο Αποθεμάτων Βιόσφαιρας του προγράμματος «Ανθρωπος και βιόσφαιρα» της UNESCO, αποτελώντας το τέταρτο απόθεμα βιόσφαιρας της χώρας.
Η απόφαση ελήφθη κατά την 37η Σύνοδο του Διεθνούς Συντονιστικού Συμβουλίου του προγράμματος MaB στην πόλη Hangzhou της Κίνας, στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι από 150 χώρες τον περασμένο Σεπτέμβριο.
Η ένταξη αυτή σηματοδοτεί ένα νέο κεφάλαιο για την ανατολική Πελοπόννησο και την Ελλάδα, ενισχύοντας το διεθνές κύρος της χώρας στον τομέα της προστασίας της φύσης, της πολιτιστικής κληρονομιάς και της βιώσιμης ανάπτυξης. Σε μια περίοδο όπου η χώρα αναζητά τρόπους αναζωογόνησης της περιφέρειας και ενίσχυσης του πρωτογενούς τομέα, η αναγνώριση της περιοχής ως αποθέματος βιόσφαιρας αναδεικνύεται ως παράδειγμα ανάπτυξης με σεβασμό στο περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες.
Η μακρά πορεία προς την αναγνώριση
Η προσπάθεια άρχισε πριν από περίπου είκοσι χρόνια από την αναπτυξιακή εταιρία «Πάρνωνας ΑΟ» ΟΤΑ και την επιτροπή υποστήριξης της υποψηφιότητας, ενώ για μια δεκαετία πραγματοποιήθηκε ουσιαστικός δημόσιος διάλογος. Η πρόταση υιοθετήθηκε από επτά δημοτικά συμβούλια: Τρίπολης, Βόρειας και Νότιας Κυνουρίας, Σπάρτης, Ευρώτα, Μονεμβασιάς και Ελαφονήσου, καθώς και από την Περιφέρεια Πελοποννήσου. Την υποστήριξη της πρωτοβουλίας εξέφρασαν πέντε υπουργεία: Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Πολιτισμού, Παιδείας και Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, ενώ η πρόταση υποβλήθηκε μέσω του υπουργείου Εξωτερικών τον Σεπτέμβριο του 2024.
Ο διευθύνων σύμβουλος του Αναπτυξιακού Οργανισμού Πάρνωνας Α.Ε. Μαρίνης Μπερέτσος υπογράμμισε στη «δημοκρατία» ότι η ανακήρυξη αποτελεί αποτέλεσμα συστηματικής δουλειάς και συνεργασίας πολλών φορέων, ανοίγοντας «ένα νέο κεφάλαιο με διεθνή αναγνώριση για την ανατολική Πελοπόννησο». Στην υποψηφιότητα συμμετείχαν περισσότεροι από 50 φορείς της κοινωνίας των πολιτών και πραγματοποιήθηκαν πάνω από 70 συναντήσεις ενημέρωσης και κινητοποίησης της τοπικής κοινωνίας.
Μια εκτεταμένη και πολύμορφη περιοχή
Η περιοχή που εντάχθηκε στο διεθνές δίκτυο καλύπτει 516.412 εκτάρια και φιλοξενεί περίπου 80.000 κατοίκους. Περιλαμβάνει το οροπέδιο της Τεγέας, την κοιλάδα του Ευρώτα, την οροσειρά του Πάρνωνα έως το Ακρωτήριο Μαλέας, καθώς και τη θαλάσσια ζώνη της ανατολικής Πελοποννήσου. Από τη συνολική έκταση, το 77% αποτελεί χερσαία περιοχή και το 7% ζώνες πυρήνα, δηλαδή τις πιο ευαίσθητες οικολογικά περιοχές.
Το απόθεμα βιόσφαιρας καταλαμβάνει το νοτιοανατολικό τμήμα της Πελοποννήσου και συνδυάζει πλούσια φυσικά οικοσυστήματα με έντονη ανθρώπινη παρουσία και ιστορική συνέχεια. Η οροσειρά του Πάρνωνα, με μέγιστο ύψος 1.937 μέτρα, εκτείνεται σε μήκος άνω των 50 χιλιομέτρων και καταλήγει στον Κάβο Μαλέα. Στην περιοχή υπάρχουν σημαντικά δάση μαύρης πεύκης, κεφαλληνιακής ελάτης, βελανιδιάς και καστανιάς, καθώς και υδάτινα οικοσυστήματα, όπως ο υγρότοπος του Μούστου, το Δέλτα του Ευρώτα, η λιμνοθάλασσα Στρογγυλής και η λίμνη Τάκα.
Στους βιοτόπους της περιοχής καταγράφονται περισσότερα από 800 είδη φυτών, εκ των οποίων 75 είναι ενδημικά της Ελλάδας και 14 απαντώνται μόνο στον Πάρνωνα. Σημαντικό είδος αποτελεί ο δενδρόκεδρος, του οποίου οι μοναδικοί φυσικοί πληθυσμοί στην Ευρώπη βρίσκονται στην περιοχή. Η πανίδα περιλαμβάνει πλήθος πτηνών, ερπετών και θηλαστικών, μεταξύ των οποίων και το τσακάλι.
Πολιτισμός, ιστορία και πρωτογενής παραγωγή
Η υποψηφιότητα στηρίχθηκε, επίσης, στον πολιτιστικό πλούτο της περιοχής. Στην ευρύτερη ζώνη βρίσκονται ιστορικά μνημεία, όπως η Μονεμβασιά, ο Μυστράς, το Γεράκι και το Αστρος, αρχαιολογικοί χώροι, όπως οι βυθισμένες πολιτείες της Πλύτρας και του Παυλοπετρίου, αλλά και πολυάριθμα μοναστήρια, παραδοσιακά γεφύρια και νερόμυλοι. Η περιοχή φιλοξενεί δεκαπέντε παραδοσιακούς οικισμούς, όπως η Καστάνιτσα και ο Πραστός.
Ιδιαίτερο στοιχείο αποτελεί η τσακώνικη διάλεκτος, που περιλαμβάνεται στον κατάλογο απειλούμενων γλωσσών της UNESCO και θεωρείται επιβίωση της αρχαίας δωρικής. Παράλληλα, ο πρωτογενής τομέας παραμένει βασικός πυλώνας της τοπικής οικονομίας, με προϊόντα ΠΟΠ και ΠΓΕ, όπως η φέτα, η σφέλα, το ελαιόλαδο Λακωνίας, τα μήλα Τεγέας – Πιλαφά και η τσακώνικη μελιτζάνα.
Μιλώντας στη «δημοκρατία» ο επιχειρησιακός συντονιστής του αποθέματος βιόσφαιρας «Ορος Πάρνωνας – Ακρωτήριο Μαλέα» της UNESCO Κοσμάς Σιδηρόπουλος επισήμανε: «Τώρα έχουμε μπροστά μας το έργο της μόχλευσης πόρων, δημόσιων και ιδιωτικών, προκειμένου να συμβάλλουμε στην επιτυχία τους οράματός μας, που δεν είναι άλλ ο από τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, την ενίσχυση των παραγωγικών δραστηριοτήτων και της τοπικής οικονομίας με αειφορία, την έρευνα και την εκπαίδευση, ιδίως των νέων».
Μετά την αναγνώριση, η Αναπτυξιακή Εταιρία Πάρνωνας Α.Ε. και η συντονιστική επιτροπή προχωρούν στην εκπόνηση πολυετούς σχεδίου διαχείρισης και στη διασφάλιση χρηματοδοτικών πόρων για δράσεις που θα συνδυάζουν τη διατήρηση της βιοποικιλότητας με τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη. Στόχος είναι η ενίσχυση της τοπικής οικονομίας, της έρευνας και της εκπαίδευσης, με ενεργή συμμετοχή των κατοίκων και των τοπικών φορέων.
Τα αποθέματα βιόσφαιρας αποτελούν πρότυπες περιοχές όπου συνδυάζονται η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και η κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη. Προωθούν τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, την αειφόρο ανάπτυξη και την εκπαίδευση, ενισχύοντας τη συνεργασία τοπικών κοινωνιών και επιστημονικών φορέων.
Η ανακήρυξη του Πάρνωνα και του ακρωτηρίου Μαλέα ως αποθέματος βιόσφαιρας δεν είναι μόνο μια διεθνής διάκριση. Είναι μια δέσμευση για προστασία της φύσης, ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και βιώσιμη ανάπτυξη της ανατολικής Πελοποννήσου, με επίκεντρο τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών και το μέλλον της περιοχής.
