Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι η τέταρτη πιο κοινή μορφή καρκίνου και η τέταρτη πιο κοινή αιτία θανάτου από καρκίνο στις γυναίκες. Το 2012 υπολογίστηκε ότι υπήρχαν 528.000 περιστατικά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και 266.000 θάνατοι. Αυτό είναι περίπου το 8% των συνολικών θανάτων από καρκίνο.
- Από τον
Βασίλη Γαλούπη
Περίπου 70% των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας συμβαίνουν στις αναπτυσσόμενες χώρες. Στις χώρες με χαμηλό εισόδημα είναι η πιο κοινή αιτία θανάτου από καρκίνο, όταν στις ανεπτυγμένες χώρες η ευρεία χρήση προληπτικών δοκιμασιών ελέγχου έχει μειώσει τις περιπτώσεις των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας.
Στην ιατρική έρευνα η πιο διάσημη κυτταρική σειρά, γνωστή ως HeLa, αναπτύχθηκε από κύτταρα του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας μιας γυναίκας που ονομαζόταν Ενριέτα Λακς. Η λοίμωξη από ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) φαίνεται ότι σχετίζεται με την ανάπτυξη περισσότερων από το 90% των περιπτώσεων. Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας συνήθως αναπτύσσεται μέσα σε 10 με 20 χρόνια.
Είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι τα εμβόλια έναντι του HPV προλαμβάνουν μέχρι το 65%-75% των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας, ενώ οι κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν την τακτική λήψη επιχρισμάτων Παπ. Είναι γνωστή η συμβολή του Γεωργίου Παπανικολάου για τον πρώιμο εντοπισμό του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Είναι περισσότερο γνωστός ως ο άνθρωπος που ανακάλυψε την πρωτοποριακή κυτταροδιαγνωστική μέθοδο γνωστή ως «Τεστ Παπ», που χάρισε ζωή στις γυναίκες όλου του κόσμου, όπως αναφέρει η αναμνηστική πλάκα στο Ερευνητικό Καρκινολογικό Ινστιτούτο «Γ. Παπανικολάου».
Η μεγάλη μάχη που δίνεται εδώ και δεκαετίες έχει πλέον χειροπιαστά αποτελέσματα που μπορούν να χαρακτηριστούν εντυπωσιακά. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα, οι θάνατοι από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας έχουν ουσιαστικά μηδενιστεί στις νεαρές γυναίκες που εμβολιάστηκαν κατά του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV).
Η έρευνα, που είναι η πρώτη του είδους της, εξετάζοντας άμεσα τη θνησιμότητα από τη νόσο μετά την εισαγωγή του εμβολιασμού, δείχνει ότι το διάστημα 2020-2024 δεν καταγράφηκε ούτε ένας θάνατος από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας σε γυναίκες ηλικίας 20-24 ετών στην Αγγλία.
«Είναι απίστευτο αν σκεφτεί κανείς ότι μία και μόνο ένεση μπορεί σχεδόν να εξαλείψει έναν συγκεκριμένο τύπο καρκίνου» δήλωσε ο καθηγητής Πίτερ Σασιένι, επικεφαλής ερευνητής στο πανεπιστήμιο Queen Mary. Το εμβόλιο κατά του HPV προσφέρεται σε μαθήτριες σχολικής ηλικίας στην Αγγλία από το 2008.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, τα κορίτσια που εμβολιάστηκαν σε ηλικία 12 ή 13 ετών έχουν πλέον σχεδόν μηδενικό κίνδυνο να πεθάνουν από τη συγκεκριμένη μορφή καρκίνου πριν από την ηλικία των 30 ετών. Πριν από την εκστρατεία εμβολιασμού κατά του HPV, καταγράφονταν τουλάχιστον 20 θάνατοι κάθε χρόνο σε αυτήν την ηλικιακή ομάδα. Συνολικά οι επιστήμονες υπολογίζουν ότι περίπου 200 ζωές έχουν ήδη σωθεί στην Αγγλία χάρη στον εμβολιασμό, ενώ εκτιμούν ότι ο αριθμός αυτός θα αυξάνεται καθώς οι εμβολιασμένες γενιές μεγαλώνουν.
Οπως είπε ο Πίτερ Σασιένι, πρόκειται για την «κορυφή του παγόβουνου». «Καθώς οι εμβολιασμένες γενιές μεγαλώνουν, θα δούμε πολύ περισσότερες ζωές να σώζονται από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας» υποστήριξε και συνέχισε: «Νέα έρευνα δείχνει πόσο ζωτικής σημασίας είναι να διατηρούνται υψηλά τα επίπεδα εμβολιασμού κατά του HPV, ώστε να προστατεύονται περισσότεροι άνθρωποι». Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας παραμένει η 14η συχνότερη μορφή καρκίνου στις γυναίκες στο Ηνωμένο Βασίλειο, με περίπου 3.300 νέες διαγνώσεις κάθε χρόνο.
Σύμφωνα με περσινή μελέτη στην Ελλάδα, μπορεί το 60,5% των θανάτων που σχετίζονται με τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) να αφορούν τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, όμως σημαντικό μερίδιο έχουν και άλλες μορφές καρκίνου, όπως αυτός του κόλπου, που αφορά το 13,2% των θανάτων, ή ο καρκίνος του πρωκτού, που αντιπροσωπεύει το 9,6% των θανάτων.
Η συχνότητα αυτή διαπιστώθηκε σε μελέτη που ανέλυσε 443 θανάτους από καρκίνους σχετιζόμενους με τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) το 2022. Η μελέτη αποτυπώνει για πρώτη φορά τον αριθμό των θανάτων που σχετίζονται με τον ιό HPV και τα χαμένα έτη παραγωγικής ζωής στην Ελλάδα.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, η θνησιμότητα που σχετίζεται με τον ιό HPV δεν αποτελεί μόνο πρόβλημα των γυναικών, όπως πιστεύεται σήμερα, αφού το 16,1% των θανάτων που σχετίζονται με τον HPV αφορά άνδρες. Μάλιστα, η θνησιμότητα σε αρκετούς καρκίνους που σχετίζονται με τον HPV, όπως του πρωκτού ή του ρινοφάρυγγα, είναι μεγαλύτερη στους άνδρες έναντι της αντίστοιχης των γυναικών.
Οι παραπάνω θάνατοι, που θα μπορούσαν να έχουν αποτραπεί με εμβολιασμό, είχαν σαν αποτέλεσμα 6.388 χαμένα έτη ζωής, από τα οποία το 11,2% αφορούσε άνδρες. Ο μέσος όρος χαμένων ετών ζωής λόγω πρόωρης θνησιμότητας στην Ελλάδα υπολογίζεται σε 14,4 έτη.
Η μελέτη έκανε ιδιαίτερη μνεία και στα χαμένα έτη παραγωγικής ζωής (δηλαδή τα έτη πριν από τη συνταξιοδότηση), όπου εκτίμησε ότι οι θάνατοι από HPV σχετιζόμενους καρκίνους οδήγησαν σε απώλεια 1.813 ετών δυνητικής παραγωγικότητας, με τους άνδρες να αντιπροσωπεύουν το 13% αυτών των θανάτων. Ο μέσος όρος χαμένων παραγωγικών ετών ζωής λόγω πρόωρης θνησιμότητας υπολογίζεται σε 4,1 έτη.
Η ελληνική μελέτη του 2025 καταλήγει ότι το παραπάνω επιδημιολογικό βάρος μπορεί να αποτραπεί σε συντριπτικό βαθμό με τον HPV εμβολιασμό και γι’ αυτό είναι σημαντικό να αυξηθεί η εμβολιαστική κάλυψη τόσο στα αγόρια όσο και στα κορίτσια.
Πίτερ Σασιένι – Καθηγητής Επιδημιολογίας Καρκίνου στο πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου
Είναι καθηγητής Επιδημιολογίας Καρκίνου στο πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου και επικεφαλής του Κέντρου για τον Προσυμπτωματικό Ελεγχο, την Πρόληψη και την Πρώιμη Διάγνωση του Καρκίνου. Είναι επίσης διευθυντής της βρετανικής Μονάδας Δοκιμών Πρόληψης Καρκίνου.
Εχει υπόβαθρο στη μαθηματική στατιστική και την επιδημιολογία και έχει διεξάγει έρευνα και κλινικές δοκιμές για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου για πολλά χρόνια. Είναι ερευνητής για το τεστ έγκαιρης ανίχνευσης πολλαπλών καρκίνων και μέλος της Ακαδημίας Ιατρικών Επιστημών. Το 2023 του απονεμήθηκε το βραβείο «Don Listwin» για την εξαιρετική συμβολή του στην έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου.
