Τους τελευταίους 4 μήνες έχουν πραγματοποιηθεί δύο πολύ σημαντικές επισκέψεις Τούρκων υπουργών στον Καναδά, οι οποίες έχουν σχέση με το πυρηνικό πρόγραμμα της Αγκυρας, και συγκεκριμένα με την κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων στο πλαίσιο της κατασκευής νέων πυρηνικών εργοστασίων στην Τουρκία.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν πραγματοποίησε προχθές επίσημη επίσκεψη στον Καναδά όπου συζήτησε με την Καναδή ομόλογό του Ανίτα Ανάντ θέματα άμυνας, ασφάλειας, εμπορίου, επενδύσεων, ενέργειας και πυρηνικής τεχνολογίας. Οι δύο υπουργοί μίλησαν για μια συμφωνία ελεύθερου εμπορίου Καναδά – Τουρκία, αλλά και για περαιτέρω συνεργασία στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας.
Σημειώνεται ότι ο Καναδάς είχε επιβάλει στο παρελθόν εμπάργκο εξαγωγής οπλικών συστημάτων και απαρτίων κατασκευής οπλικών μέσων στην Τουρκία, το οποίο άρθηκε το 2024. Πολλά τουρκικά Μη Επανδρωμένα Αεροχήματα (ΜΕΑ) – drones χρησιμοποιούσαν κάμερες επιτήρησης από καναδική εταιρία.
Εντύπωση προκάλεσε η επίσκεψη του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών στο πλαίσιο του ταξιδιού του στον Καναδά, στο πυρηνικό εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας Darlington το οποίο χρησιμοποιεί τον καινοτόμο πυρηνικό αντιδραστήρα Candu της καναδικής εταιρίας Candu Energy. Η καινοτομία του αντιδραστήρα αυτού έγκειται στο γεγονός ότι αυτός δεν χρησιμοποιεί εμπλουτισμένο ουράνιο αλλά φυσικό ουράνιο και βαρύ ύδωρ.
Η Καναδή υπουργός παρέδωσε στον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών επιστολή με αποδέκτη το υπουργείο Ενέργειας της Τουρκίας στην οποία δηλώνεται η σταθερή δέσμευση της καναδικής κυβέρνησης για περαιτέρω προώθηση της συνεργασίας των δύο χωρών στον τομέα της πυρηνικής τεχνολογίας.
Δεν θα πρέπει να περάσει απαρατήρητο το γεγονός ότι η καναδική εταιρία Candu Energy, η οποία παράγει τους πυρηνικούς αντιδραστήρες Candu, τον περασμένο Μάρτιο υπέγραψε Μνημόνιο Συνεργασίας με την τουρκική Ανώνυμη Εταιρία Πυρηνικής Ενέργειας (TÜNAŞ). Πρόκειται για μια κρατικά υποστηριζόμενη εταιρία ενέργειας που πρωτοστατεί στη μετάβαση της Τουρκίας στην πυρηνική ενέργεια και έχει ως στόχο την κατασκευή και λειτουργία νέων πυρηνικών σταθμών μέσω διεθνών συνεργασιών. Η εταιρία αυτή, η οποία ιδρύθηκε αρχικά το 2015 στο εξωτερικό, υιοθέτησε το 2022 την επωνυμία EUAS International A.Ş. στην Τουρκία και λίγο αργότερα μετονομάστηκε σε Ανώνυμη Εταιρία Πυρηνικής Ενέργειας Τουρκίας (TÜNAŞ).
Επενδύσεις 20 δισ. δολ.
Τον περασμένο Μάρτιο, ο Τούρκος υπουργός Φυσικών Πόρων και Ενέργειας Α. Μπαϊρακτάρ πραγματοποίησε επίσκεψη στον Καναδά, όπου επισήμανε ότι τα επόμενα 7 χρόνια η Aγκυρα θα πραγματοποιήσει επενδύσεις ύψους 20 δισ. δολ. στον τομέα της ενέργειας, προκειμένου να μειωθεί η πρωτογενής κατανάλωση ενέργειας κατά 15%. Ο Τούρκος υπουργός Μπαϊρακτάρ, κατά τη δεύτερη ημέρα των επαφών του στον Καναδά, μίλησε στο συνέδριο PDAC – 2026, το οποίο διοργανώθηκε από την Ενωση Ερευνητών και Αναπτυξιακών Εταιριών Ορυκτών του Καναδά (PDAC) (θεωρείται η μεγαλύτερη και πιο έγκριτη διεθνής διοργάνωση στον τομέα της εξερεύνησης ορυκτών και της εξόρυξης).
Ο Μπαϊρακτάρ υπογράμμισε την πρόθεση της Τουρκίας να εντάξει την πυρηνική ενέργεια στο ενεργειακό της μείγμα, τονίζοντας ότι στόχος της Αγκυρας είναι να διαθέτει έως το 2050 παραγωγική ικανότητα πυρηνικής ενέργειας τουλάχιστον 20 gigawatt. Ο ίδιος πρόσθεσε ότι η Τουρκία σκοπεύει να συμπεριλάβει σε αυτό το πυρηνικό πρόγραμμα τόσο τους μεγάλης κλίμακας συμβατικού τύπου μεγάλους πυρηνικούς σταθμούς όσο και τους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (SMR).
Τούρκοι ειδικοί, αναφερόμενοι στη συνεργασία της Τουρκίας με τον Καναδά, υπογράμμισαν ότι η Αγκυρα δεν σκοπεύει στην αγορά πυρηνικών αντιδραστήρων Candu αλλά στη συμπαραγωγή. Πρόκειται για έναν εθνικό στρατηγικό στόχο της Αγκυρας στον τομέα της βιομηχανίας, αφού αποφεύγεται η απευθείας προμήθεια συστημάτων από το εξωτερικό αλλά προκρίνεται η συμπαραγωγή και η απόκτηση τεχνολογίας με τελικό σκοπό την ολοκληρωτική παραγωγή από τουρκικές εταιρίες.
Από αυτή τη στήλη είχαμε αναφέρει στο παρελθόν τις προσπάθειες της Τουρκίας να αποκτήσει πυρηνικό όπλο στη βάση της συνεργασίας της με το Πακιστάν, καθώς και τη συμφωνία Τουρκίας – Νίγηρα για εξόρυξη ορυκτών με σκοπό την απόκτηση ουρανίου, μια και αυτή η αφρικανική χώρα διαθέτει και πραγματοποιεί εξαγωγές ουρανίου. Η εμπειρία της κατασκευής πυρηνικού εργοστασίου σε συνεργασία με τη Ρωσία στο Ακουγιου δεν απέφερε τα αναμενόμενα αποτελέσματα, καθώς το εργοστάσιο αυτό κατέστη εξ ολοκλήρου ρωσικό, καθιστώντας την Αγκυρα δέσμια των επιδιώξεων της Μόσχας.
Σοβαρή ανησυχία
Το ενδιαφέρον της Τουρκίας για μικρούς πυρηνικούς αντιδραστήρες δεν είναι κάτι καινούργιο. Ηδη τον περασμένο Σεπτέμβριο είχε κάνει λόγο για το θέμα αυτό ο Τούρκος υπουργός Α. Μπαϊρακτάρ, ο οποίος είχε αναφέρει ότι η ενεργειακή συνεργασία της Τουρκίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες επεκτείνεται όχι μόνο στην εισαγωγή αμερικανικού υγροποιημένου αερίου LNG αλλά και σε μικρούς πυρηνικούς αντιδραστήρες. Μιλάμε για τη συμφωνία ΗΠΑ – Τουρκίας, η οποία είχε υπογραφεί στο πλαίσιο της συνάντησης του Αμερικανού προέδρου Ντ. Τραμπ με τον Τούρκο πρόεδρο Ρ. Τ. Ερντογάν στον Λευκό Οίκο αμέσως μετά τη Γ.Σ. του ΟΗΕ. Ο Τούρκος υπουργός τότε είχε προαναγγείλει συνεργασίες με αμερικανικές εταιρίες για μικρούς αρθρωτούς πυρηνικούς αντιδραστήρες.
Οι προσπάθειες της Τουρκίας για απόκτηση πυρηνικής τεχνολογίας για ειρηνικούς αλλά και στρατιωτικούς σκοπούς έχουν προκαλέσει σοβαρή ανησυχία στο Ισραήλ, το οποίο βλέπει ως άμεση απειλή τη δυναμική απόκτησης τέτοιας τεχνολογίας από πλευράς Αγκυρας, και κυρίως το τουρκικό πρόγραμμα κατασκευής πυρηνικών υποβρυχίων. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η Τουρκία κάνει πολύ σημαντικές και μεθοδικές προσπάθειες για να αποκτήσει πρόσβαση στην πυρηνική τεχνολογία, η οποία θα τη φέρει πολύ κοντά και στη δυνατότητα ανάπτυξης πυρηνικού όπλου.
* Αντιστράτηγος ε.α., διδάκτορας Παντείου
