Οι ζυμώσεις στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου και ιδιαίτερα το νέο σχέδιο των ΗΠΑ δίνουν έναν προνομιακό ρόλο στην Τουρκία και τη Συρία και φαίνεται ότι επηρεάζουν αρνητικά την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ. Οταν ο Αμερικανός πρέσβης στην Αγκυρα και απεσταλμένος του Ντόναλντ Τραμπ για τη Συρία και το Ιράκ Τομ Μπάρακ μιλούσε πριν από μερικούς μήνες με θαυμασμό για την Οθωμανική Αυτοκρατορία έδινε το στίγμα όχι μιας απλής ιστορικής παραπομπής, αλλά την κατεύθυνση των εξελίξεων στην περιοχή, οι οποίες όμως δίνουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην Τουρκία και τη Συρία.
Στη συνέχεια ακολούθησαν και άλλες δηλώσεις του Τομ Μπάρακ προς την ίδια κατεύθυνση. Ο ίδιος ακολούθως μίλησε για έναν ενιαίο γεωγραφικό χώρο, ο οποίος θα εκτείνεται από τον Καύκασο και την Κασπία μέχρι την ανατολική Μεσόγειο μέσω της Συρίας. Από αυτή τη στήλη είχαμε αναφέρει σε σχετικό άρθρο το τουρκικό «Στρατηγικό όραμα των τεσσάρων θαλασσών», το οποίο βασίζεται σε συγκεκριμένο σχέδιο που παρουσίασε ο Αμερικανός πρέσβης στην Αγκυρα Τομ Μπάρακ. Συγκεκριμένα, σε ομιλία του ο Τομ Μπάρακ στο Ενεργειακό Συμπόσιο ΗΠΑ – Συρίας, στις 26 Μαρτίου, υπό την αιγίδα του Atlantic Council (Ατλαντικό Συμβούλιο), είχε αναφερθεί στο «Σχέδιο των τεσσάρων θαλασσών», το οποίο μέσω ενός δικτύου αγωγών θα ενώνει τη Μαύρη Θάλασσα, την Κασπία, τη Μεσόγειο και την Ερυθρά Θάλασσα.
Ο ίδιος μάλιστα είχε παρουσιάσει και σχετικό διάγραμμα όπου συνδέονται ενεργειακά το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, η Ιορδανία, η Συρία και η Τουρκία, με κατάληξη την Ευρώπη. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι αμέσως μετά ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χ. Φιντάν αποκάλυπτε σε συνέντευξη Τύπου, έπειτα από τη συνάντησή του με τον Σύρο υπουργό Εξωτερικών, το νέο τουρκικό «Στρατηγικό όραμα των τεσσάρων θαλασσών», το οποίο ο ίδιος το χαρακτήρισε ευκαιρία για την Τουρκία, τη Συρία και άλλες χώρες της περιοχής. Αυτός, κατονομάζοντας τις θάλασσες τις οποίες αφορά το σχέδιο, ανέφερε την Κασπία, τον Περσικό Κόλπο, τη Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο.
Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του Γάλλου προέδρου Εμ. Μακρόν στη Δαμασκό, στις 6 Ιουλίου, ο μεταβατικός πρόεδρος Αλ-Σάρα έδειξε ότι ενστερνίζεται τον νέο ρόλο της Συρίας όπως τον καθόρισε ο Τομ Μπάρακ. Αυτός τόνισε στον Γάλλο πρόεδρο ότι η «Μεγάλη Συρία» κατέχει στρατηγική θέση που συνδέει τη Μεσόγειο Θάλασσα με τα κράτη του Κόλπου και το Ιράκ, επισημαίνοντας παράλληλα ότι η Συρία αποτελεί μια γεωγραφική ζώνη σύνδεσης που είναι απαραίτητη για τους παγκόσμιους διαμετακομιστικούς διαδρόμους. Το τελευταίο διάστημα υπάρχουν συγκεκριμένες κινήσεις του αμερικανικού παράγοντα αλλά και της Τουρκίας οι οποίες αποκαλύπτουν τις προσπάθειες υλοποίησης του σχεδίου αυτού, προκαλώντας ανησυχία στο Ισραήλ, αλλά παράλληλα επηρεάζουν αρνητικά την Ελλάδα και την Κύπρο.
Για να υλοποιηθεί το σχέδιο αυτό, θα πρέπει οι ΗΠΑ να θέσουν υπό τον έλεγχό τους τη γεωγραφία και τις κυβερνήσεις των χωρών που βρίσκονται στη γραμμή Καύκασος – Ιράκ – Συρία – ανατολική Μεσόγειος, αλλά και να εξαλειφθεί η επιρροή του Ιράν σε Ιράκ και Συρία. Οι ΗΠΑ, στη βάση του σχεδίου αυτού, «αγκάλιασαν την Αρμενία, αναλαμβάνοντας τον έλεγχο του στρατηγικής σημασίας διαδρόμου Ζανγκεζούρ, προκαλώντας την ανησυχία της Μόσχας. Στην ίδια γραμμή βρίσκονται και το γεγονός της εκλογής του αμερικανικής προτίμησης νέου πρωθυπουργού του Ιράκ Αλί Αλ Ζαΐντι, ο οποίος μάλιστα πραγματοποίησε την πρώτη του επίσκεψη ως πρωθυπουργός του Ιράκ στις ΗΠΑ, αλλά και η στήριξη των ΗΠΑ στον Αλ Σάρα της Δαμασκού. Ηδη την περασμένη εβδομάδα οι ΗΠΑ αφαίρεσαν τη Συρία από τον κατάλογο των κρατών που χαρακτηρίζονται χορηγοί της τρομοκρατίας για πρώτη φορά από το 1979.
Φυσικά το σχέδιο περιλαμβάνει και τον κουρδικό παράγοντα, ο οποίος θα πρέπει να συνταχθεί με αυτό. Για τον λόγο αυτό οι Κούρδοι της Συρίας YPG/SDF υποχρεώθηκαν τον περασμένο Ιανουάριο σε ήττα και δέχονται πιέσεις για την επιτάχυνση της ενσωμάτωσής τους στον κρατικό κορμό της Δαμασκού. Επίσης, δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι πολύ πρόσφατα ο Αμερικανός πρέσβης Τομ Μπάρακ, σε υλοποίηση του σχεδίου αυτού, πραγματοποίησε επισκέψεις στο Ιράκ, με σκοπό την επίλυση των διαφορών των κουρδικών φατριών της περιφερειακής διοίκησης των Κούρδων του Βορείου Ιράκ, καθώς και των διαφορών αυτής με την κεντρική κυβέρνηση της Βαγδάτης.
Για τον λόγο αυτό ζητείται από τη νέα κυβέρνηση της Βαγδάτης να εξουδετερώσει τις δυνατότητες των σιιτικών πολιτοφυλακών τις χώρας (PMF – Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης), οι οποίες βρίσκονται υπό τον έλεγχο και την καθοδήγηση της Τεχεράνης. Επίσης στη βάση του ίδιου σχεδίου, ο Αμερικανός πρόεδρος ζήτησε από τον Αλ Σάρα της Δαμασκού να αναλάβει την αντιμετώπιση της Χεζμπολάχ του Λιβάνου με παράλληλη απόσυρση των δυνάμεων του Ισραήλ, προκαλώντας ανησυχία στο Τελ Αβίβ.
Δείγμα γραφής
Οι κινήσεις αυτές των ΗΠΑ θα συνοδευτούν από αμερικανικές επενδύσεις στον τομέα των υδρογονανθράκων της Συρίας και του Ιράκ, οι οποίοι θα καταλήγουν στην ανατολική Μεσόγειο, συμπεριλαμβάνοντας και τουρκικά λιμάνια. Ενα καλό δείγμα γραφής για το θέμα αυτό αποτελεί το γεγονός ότι η Συρία υπέγραψε τον περασμένο Φεβρουάριο μνημόνιο συνεργασίας με την αμερικανική πετρελαϊκή εταιρία Chevron και την καταριανή Power International Holding, με σκοπό την εξερεύνηση κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου στα συριακά χωρικά ύδατα. Επίσης, το 2025 η Δαμασκός υπέγραψε ενεργειακή συμφωνία ύψους 7 δισ. δολ., με μια κοινοπραξία εταιριών από τις ΗΠΑ, το Κατάρ και την Τουρκία, για την αποκατάσταση του ηλεκτρικού τομέα της χώρας. Επίσης, σύμφωνα με το Middle East Eye, οι ΗΠΑ σε συνεργασία με το Ιράκ και τη Συρία εργάζονται για την αναβίωση του ιστορικού πετρελαιαγωγού Κιρκούκ – Μπάνιας, μήκους περίπου 800 χιλιομέτρων.
Οι εξελίξεις στο Κυπριακό και στα Κατεχόμενα θα πρέπει να εξετάζονται στη βάση της προοπτικής του σχεδίου αυτού. Το φημολογούμενο μοντέλο της χαλαρής ομοσπονδίας αλλά και η σχεδόν ταυτόχρονη ανακοίνωση από την Αγκυρα της κατασκευής αγωγού φυσικού αερίου διπλής κατεύθυνσης από την Τουρκία προς τα Κατεχόμενα μήκους 101 χιλιομέτρων θα πρέπει να συνεκτιμώνται στη βάση υλοποίησης του σχεδίου αυτού. Τούρκοι αξιωματούχοι δήλωσαν σχετικά με την κατασκευή του αγωγού αυτού ότι θα χρησιμοποιηθεί για τη μελλοντική προώθηση των υδρογονανθράκων της περιοχής προς την Ευρώπη μέσω της Τουρκίας.
*Αντιστράτηγος ε.α., διδάκτωρ Παντείου
