Οι «γκρίζες» ρυθμίσεις των Ειδικών Χωροταξικών Σχεδίων για τις ΑΠΕ και τον τουρισμό. Με υπογραφή Παπασταύρου και Τσάφου απαγορεύονται τα αιολικά πάρκα και η τουριστική ανάπτυξη σε χιλιάδες νησίδες, πλην 11.
Φθείρουν έτσι το δικαίωμά τους σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα λόγω έλλειψης οικονομικής δραστηριότητας – Πώς παραπλανήθηκε το Κοινοβούλιο – Την ώρα που η Τουρκία αναπτύσσει πλωτά αιολικά πάρκα στο Αιγαίο και καταγγέλλει, με αφορμή το Χωροταξικό μας, ότι τα νησιά δεν είναι δικά μας, εμείς απαγορεύουμε τα αιολικά και «ευνουχίζουμε» τις νησίδες και τα μικρονήσια από δικαιώματα – Ντοκουμέντο: Τι κατήγγειλε με χάρτες στον κ. Παπασταύρου, αλλά αγνοήθηκε, η Ελληνική Επιστημονική Ένωση Αιολικής Ενέργειας – «Απαιτείται ενεργός εμπλοκή των Υπουργείων Εξωτερικών και Άμυνας» – Στόχος της Άγκυρας με τα πάρκα της η Λήμνος, η Σαμοθράκη, η Ζουράφα και το Καστελλόριζο
Είναι πραγματικά εντυπωσιακό. Την ώρα που η Άγκυρα καταγγέλλει ότι τα Ειδικά Χωροταξικά Σχέδια της κυβέρνησης για τον τουρισμό και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) αφορούν νησιά και νησίδες που αποτελούν –κατά τη δική της πειρατική αντίληψη περί Διεθνούς Δικαίου– «γκρίζες ζώνες» και ότι δεν πρέπει να υπολογίζονται στον σχεδιασμό για τη μελλοντική οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, η ελληνική κυβέρνηση κάνει ό,τι περνά από το χέρι της για να βγάλει μόνη της τα μάτια της και να υπονομεύσει το εθνικό συμφέρον.
Όπως αποκαλύπτει σήμερα η «Εστία της Κυριακής» και το τεκμηριώνει με χάρτες, από την ανάγνωση των Ειδικών Χωροταξικών Σχεδίων για τον τουρισμό και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, με την αναφορά των νησίδων και των νησιών σε αυτά θεμελιώνεται πράγματι η κυριαρχία της Ελλάδας πάνω τους. Ωστόσο, με τους δραματικούς περιορισμούς που επιβάλλονται –μέχρι και την πλήρη εξαφάνιση της οικονομικής δραστηριότητας από αυτά– ακυρώνεται στην πράξη το δικαίωμά τους στην αποκλειστική οικονομική ζώνη και στην υφαλοκρηπίδα. Και μάλιστα σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία άρχισε να αναπτύσσει αιολικά πάρκα στο Αιγαίο. Αυτήν ακριβώς τη στιγμή βρήκαμε εμείς για να τα απαγορεύσουμε, ως Ελλάδα, σε 6.000 νησιά, μικρονήσια και βραχονησίδες.
Το θέμα ανέκυψε για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης για το χωροταξικό του τουρισμού, τον Σεπτέμβριο του 2024, σε συγκεκριμένα άρθρα του, και το ανέδειξε τότε η «Εστία» με πρωτοσέλιδο δημοσίευμά της, προκαλώντας θύελλα αντιδράσεων από τους βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, αλλά και από βουλευτές του ΠΑΣΟΚ και άλλων κομμάτων στο Κοινοβούλιο. Η θύελλα αυτή είχε ως αποτέλεσμα να αποσυρθεί η διάταξη του χωροταξικού που αναφερόταν σε ακατοίκητα νησιά και βραχονησίδες, με την οποία δεν επιτρέπονταν τουριστικές δραστηριότητες –με το ρήμα «απαγορεύεται» στην επίμαχη διάταξη– και έτσι η ένταση προσωρινά κόπασε. Αυτό έγινε τότε κατόπιν παρέμβασης του ΥΠΕΞ Γιώργου Γεραπετρίτη.
Με λύπη μας, διαπιστώνουμε ότι μάλλον το Κοινοβούλιο παραπλανήθηκε. Καθώς, παρά τις διαβεβαιώσεις της ηγεσίας του Υπουργείου Εξωτερικών, που παρενέβη για μία φορά προς τη θετική κατεύθυνση, από τη μελέτη των υπουργικών αποφάσεων που εξέδωσε ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, σε συνεργασία με τον αρμόδιο υφυπουργό Νικόλαο Τσάφο, σε εφαρμογή εξουσιοδοτικών διατάξεων του ψηφισμένου νόμου, προκύπτει ευθέως ότι οι επίμαχες διατάξεις επανήλθαν… καμουφλαρισμένες. Χωρίς τις λέξεις «βραχονησίδες», «απαγορεύεται» και «ακατοίκητα νησιά», που τραβούν την προσοχή, αλλά στην ουσία τους αναλλοίωτες.
Η τελευταία εξέλιξη, που θεωρείται μείζονος σημασίας τόσο από διπλωματικές πηγές όσο και από παράγοντες της αγοράς, αφορά το ειδικό χωροταξικό για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, το οποίο δόθηκε στη δημοσιότητα αμέσως μετά τη δημοσιοποίηση των θαλάσσιων πάρκων της Τουρκίας μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης. Τα πάρκα αυτά βρίσκονται μια ανάσα –αν δεν εφάπτονται– από τις επενδύσεις πλωτών αιολικών πάρκων που εξήγγειλε και άρχισε να θέτει σε εφαρμογή η Άγκυρα στην περιοχή αυτή, αρχικά εντός των χωρικών της υδάτων.
Με συνέπεια να γεννάται σε παράγοντες της αγοράς το ερώτημα αν η Τουρκία, βάσει του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνεται το Διεθνές Δίκαιο, θα επιχειρήσει στο μέλλον να στήσει εξέδρα για πλωτά αιολικά πάρκα και εκτός των χωρικών της υδάτων, σε διεθνή ύδατα, μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης, περιοχές οι οποίες θεωρούνται καρφί στο μάτι της, στην έξοδο των Στενών, λόγω της στρατιωτικοποίησής τους. Οι ίδιες πηγές –ίσως και με μια δόση υπερβολής, αλλά κανείς δεν ξέρει τι επιφυλάσσει το μέλλον– διερωτώνται τι θα συμβεί αν ο Ερντογάν αναπτύξει παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε διεθνή ύδατα, στην καρδιά του Αιγαίου, και θελήσει, ως επόμενο βήμα μετά την κατοχύρωση του δικαιώματος, να προχωρήσει και σε εξορύξεις υδρογονανθράκων.
Για την απαγόρευση παραγωγής αιολικής ενέργειας στα 6.000 ελληνικά νησιά του Αιγαίου, που είναι τα πλέον ανεμώδη και παραγωγικά, προειδοποίησε τον Ιούνιο με υπόμνημα, τμήμα του οποίου αποκαλύπτει σήμερα η «Εστία της Κυριακής», τον υπουργό κ. Παπασταύρου και τον υφυπουργό κ. Τσάφο η Ελληνική Επιστημονική Ένωση για την Αιολική Ενέργεια (ΕΛΕΤΑΕΝ). Στο υπόμνημα, που συνοδεύεται από χάρτη-σοκ με τις απαγορευμένες περιοχές στο Αιγαίο και στο οποίο τονίζεται ότι «η σημασία των θεμάτων επιβάλλει την ενεργό εμπλοκή των Υπουργείων Εξωτερικών και Άμυνας», παρατηρούνται, μεταξύ άλλων, τα εξής για τις αλλαγές και τις απαγορεύσεις που επέφερε το ειδικό χωροταξικό σχέδιο για τις ΑΠΕ και για τις περιοχές που εξαιρούνται:
«Παρ. 1.10 / Νησιά κάτω από 300 τ.χλμ.»
Πρόκειται για ένα ακόμη αυθαίρετο όριο, για το οποίο ούτε το ΥΠΕΝ ούτε η ΣΜΠΕ παρουσιάζουν κάποια εξήγηση ή αιτιολόγηση γιατί σε νησιά κάτω από τη συγκεκριμένη έκταση των 300 τ.χλμ. είναι απαγορευτική η εγκατάσταση αιολικών εγκαταστάσεων και μάλιστα οποιουδήποτε μεγέθους. Αν μάλιστα ληφθεί υπόψη και το ΕΧΠ Τουρισμού, απομένουν μόνο 11 νησιά (και η Κρήτη και η Εύβοια), όπου θα μπορεί να εξεταστούν νέα αιολικά πάρκα.
Προφανώς, δεν μπορεί να υποστηριχθεί σοβαρά ότι σε κανένα άλλο από τα χιλιάδες νησιά, νησίδες και βραχονησίδες της πατρίδας μας, μικρότερα των 300 τ.χλμ., δεν υπάρχουν θέσεις που να πληρούν τα περιβαλλοντικά και χωροταξικά κριτήρια για την υποδοχή νέων αιολικών πάρκων. Με δεδομένη την ιδιαίτερη εθνική σημασία αυτών των περιοχών, είναι ακόμη πιο εκκωφαντική η απουσία εκτίμησης των επιπτώσεων που θα έχει ο προτεινόμενος αποκλεισμός.
Επομένως, θα πρέπει να διαγραφεί η παρ. 1.10 ή να μειωθεί σημαντικά το όριο των 300 τ.χλμ., σαφώς κάτω από τα 100 τ.χλμ. Η έκκληση αυτή της Επιστημονικής Ένωσης για την Αιολική Ενέργεια ούτε εισακούστηκε, αλλά κυρίως ούτε απαντήθηκε από το δίδυμο των κ.κ. Παπασταύρου και Τσάφου.
Είναι προφανές ότι το ειδικό χωροταξικό για τις ΑΠΕ δόθηκε τώρα στη δημοσιότητα, μετά τις πυρκαγιές σε Πολύκαστρο και Βοιωτία, και για έναν επιπρόσθετο πολιτικό λόγο. Επειδή η κυβέρνηση πληρώνει βαρύ πολιτικό κόστος για το πρόγραμμα των ανεμογεννητριών που έχουν εγκατασταθεί σε διάφορες περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας και το οποίο περιλαμβάνεται στη φαρέτρα επιχειρημάτων των αρχηγών κομμάτων, παλαιών και νέων.
Με αυτό ο Πρωθυπουργός θα επιχειρήσει να ανασχέσει τις επιθέσεις που δέχεται για την αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος και τις λοιπές επιπτώσεις. Δεδομένου μάλιστα πως ό,τι ήταν να γίνει έγινε, οι απαγορεύσεις στην ηπειρωτική Ελλάδα δεν θεωρούνται τόσο σημαντικές και δεν θίγουν συμφέροντα, πλην ώριμων επενδύσεων σε μεταβατικό στάδιο, και αν… Ωστόσο, οι απαγορεύσεις στη νησιωτική Ελλάδα, και ιδιαίτερα σε βραχονησίδες και νησίδες των 300 τ.χλμ., υπονομεύουν συμφέροντα, και μάλιστα τα εθνικά συμφέροντα, για τα οποία η κυβέρνηση πρέπει να δώσει εξηγήσεις. Καθώς η αφαίρεση οικονομικής δραστηριότητας από χιλιάδες βραχονησίδες και μικρονήσια υπονομεύει το κατοχυρωμένο από το Διεθνές Δίκαιο δικαίωμά τους σε υφαλοκρηπίδα και αποκλειστική οικονομική ζώνη.
Η υπονόμευση αυτή μάλιστα ενισχύεται από τη ρύθμιση που περιλαμβάνει το ειδικό χωροταξικό σχέδιο για τον τουρισμό, που φθείρει –αν δεν ακυρώνει στην πράξη– και αυτή το δικαίωμα χιλιάδων νησίδων σε ΑΟΖ, με την ουσιαστική απαγόρευση τουριστικής ανάπτυξης. Η ρύθμιση την οποία στην αρχική της μορφή στο νομοσχέδιο είχε καταγγείλει η «Εστία» με πρωτοσέλιδό της το 2024 και ανάγκασε την κυβέρνηση να την αποσύρει μετά τη θύελλα αντιδράσεων, είχε ως εξής:
«Ομάδα ΙΙΙ: Ακατοίκητα νησιά και βραχονησίδες»
Η Ομάδα ΙΙΙ περιλαμβάνει δύο υποομάδες, με βάση τα ιδιαίτερα φυσικά και ανθρωπογενή χαρακτηριστικά τους, το μέγεθος και την εγγύτητά τους με κατοικημένες περιοχές.
Στην 1η υποομάδα περιλαμβάνονται:
► Βραχονησίδες
► Νησιά με έκταση μικρότερη των 300 στρεμμάτων
► Νησιά τα οποία βρίσκονται σε απόσταση μικρότερη των 10 ναυτικών μιλίων από τα θαλάσσια σύνορα της χώρας
► Νησιά τα οποία βρίσκονται σε απόσταση μεγαλύτερη των 10 ναυτικών μιλίων από παράκτιες περιοχές του ηπειρωτικού τμήματος της χώρας ή από νησιά που διαθέτουν ακτοπλοϊκή πρόσβαση.
Στη δεύτερη υποομάδα περιλαμβάνονται όλα τα ακατοίκητα νησιά (μηδενικός πληθυσμός κατά την εκάστοτε τελευταία απογραφή) που δεν ανήκουν στην 1η υποομάδα.
Το νέο ΕΧΠ-Τ προτείνει τις παρακάτω ρυθμίσεις για την Ομάδα ΙΙΙ:
«1. Στα νησιά της πρώτης υποομάδας δεν επιτρέπεται κανένα είδος τουριστικής ανάπτυξης.
2. Στα νησιά της δεύτερης υποομάδας επιτρέπονται μόνο ΟΥΤΔ “ήπιας ανάπτυξης”. Σημειώνεται ότι, με βάση το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, ο συντελεστής δόμησης για τα σύνθετα τουριστικά καταλύματα (ΣΤΚ) και τα μεικτά τουριστικά καταλύματα μικρής κλίμακας (ΜΤΚΜΚ) περιορίζεται από 0,2 σε 0,12 για τα κατοικημένα νησιά, πλην των νήσων Κρήτης, Εύβοιας, Κέρκυρας και Ρόδου. Στο ίδιο πνεύμα, κρίνεται σκόπιμο οι οργανωμένοι υποδοχείς τουριστικών δραστηριοτήτων (ΟΥΤΔ) που επιτρέπονται στα νησιά αυτά να είναι ήπιας ανάπτυξης, κατά τον ορισμό του υπό μελέτη ΕΧΠ-Τ».
Αν και η ρύθμιση αυτή προσωρινά αποσύρθηκε, υπό το κράτος των αντιδράσεων, τα καλά τα παλικάρια βρήκαν κι άλλο μονοπάτι για να παραπλανήσουν και να παρακάμψουν το Ελληνικό Κοινοβούλιο. Η νέα ρύθμιση που υπάρχει στην υπουργική απόφαση που εξέδωσε προσφάτως και πανηγυρικώς ο υπουργός Ενέργειας κ. Παπασταύρου ορίζει τα εξής, σε γενικές γραμμές, με παραλλαγές και διορθώσεις περίπου τα ίδια με την αρχική:
«Ομάδα ΙΙΙ: λοιπά νησιά (μικρότερα από 20 τ.χλμ.)»
Η Ομάδα ΙΙΙ περιλαμβάνει όλα τα νησιά που δεν περιλαμβάνονται στις Ομάδες Ι και ΙΙ. Δεν περιλαμβάνει γειτονικά χερσαία τμήματα εντός του θαλάσσιου χώρου που συνδέονται ή είναι προσβάσιμα οδικώς με τον ηπειρωτικό χώρο.
3 Ρυθμίσεις:
1. Περιορισμός της κατασκευής νέων καταλυμάτων σε κατηγορίες 3, 4 και 5 αστέρων, μέγιστης δυναμικότητας εκατό (100) κλινών.
2. Εφόσον πρόκειται για ΟΥΤΔ, επιτρέπονται μόνο “ήπιας ανάπτυξης”, εφαρμοζόμενων κατά τα λοιπά των περιορισμών της περ. 1.
3. Ειδικότερα για νησιά κάτω από 1.000 στρ., επιτρέπεται αποκλειστικά η ήπια θαλάσσια αναψυχή, όπως ενδεικτικά καταδύσεις, κολύμβηση, ιστιοσανίδα κ.λπ., καθώς και τα περίπτερα ενημέρωσης/έργα ερμηνείας περιβάλλοντος, τουριστική κατοικία του άρθ. 1 παρ. 2α περ. αα. και ββ. του ν. 4276/2014 (Α΄ 155) (υπό προϋποθέσεις), οργανωμένη τουριστική κατασκήνωση πολυτελούς διαβίωσης (glamping) έως 50 άτομα (υπό προϋποθέσεις) και τα καταφύγια/αγκυροβόλια τουριστικών σκαφών».
Στην τελευταία κατηγορία, που είναι τα ακατοίκητα νησιά, απαγορεύονται όλα. Δεν επιτρέπεται τίποτε σε οργανωμένη επένδυση που θα ήθελε να υπάρξει ακόμη και για εθνικούς λόγους.
Το άγχος της Άγκυρας για τον έλεγχο στη θάλασσα και στον αέρα και η ελληνική αδράνεια
Ποια είναι η στρατηγική της Τουρκίας και πώς βγάζει τα μάτια της η Ελλάδα; Ας το δούμε.
Διπλωματικές πηγές αποκάλυψαν στην «Εστία της Κυριακής» πώς η Άγκυρα θεωρεί ότι τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα επικαλύπτουν γκρίζες ζώνες ακόμη και στις Κυκλάδες (Μαύρα και Γλάρος, ανατολικά της Αμοργού) και ότι είχε διαμηνύσει στην ελληνική κυβέρνηση πως θα αμφισβητήσει ανοιχτά με τα δικά της θαλάσσια πάρκα.
Έχοντας τεράστιο εκνευρισμό από το γεγονός ότι, παρά τον αναθεωρητισμό της, δεν έχει καταφέρει μέχρι τώρα να ανατρέψει τους συσχετισμούς και να ελέγξει τη θάλασσα και τον αέρα, με τον έλεγχο των οποίων η Ελλάδα ισοφαρίζει το τυχόν πλεονέκτημα της Τουρκίας σε άλλους τομείς, η Άγκυρα έχει καταστρώσει ένα τριπλό σχέδιο, το οποίο έχει ως κορύφωσή του τη «Γαλάζια Πατρίδα».
Το πρώτο είναι η αμφισβήτηση της κυριαρχίας των νησιών του Βορείου Αιγαίου και των Δωδεκανήσων, που θεωρεί ότι θα έπρεπε, βάσει της Συνθήκης της Λωζάννης, να είναι αποστρατιωτικοποιημένα. Λησμονώντας ότι η Συνθήκη του Μοντρέ αναθεώρησε τη Συνθήκη της Λωζάννης και επέτρεψε τουλάχιστον στη Λήμνο και στη Σαμοθράκη να είναι στρατιωτικοποιημένες, κάτι που αναγνωρίστηκε από τον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας σε δημόσια ομιλία του, το 1930, μέσα στην τουρκική Εθνοσυνέλευση. Παρά ταύτα, η Άγκυρα επιμένει στην αναθεωρητική πολιτική της και δεν δίστασε πρόσφατα να αμφισβητήσει το δικαίωμα του αρχηγού ΓΕΕΘΑ, στρατηγού Δημητρίου Χούπη, να επισκεφθεί τη νήσο Ρω, επειδή εκεί κατασκευάστηκαν οικίες για το προσωπικό των δυνάμεων!
Το δεύτερο είναι η συνολική αμφισβήτηση της κυριαρχίας των ελληνικών βραχονησίδων και νησιών, είτε επειδή είναι στρατιωτικοποιημένα, ενώ θα έπρεπε –κατ’ αυτήν– το αντίθετο, είτε επειδή αυτά δεν αναφέρονται στη Συνθήκη της Λωζάννης. Εξειδίκευση αυτής της στρατηγικής είναι η αμφισβήτηση της χωροθέτησης των ελληνικών θαλάσσιων πάρκων, επειδή περιλαμβάνουν νησιά και νησίδες που η Τουρκία θεωρεί «γκρίζες ζώνες», όπως η Κίναρος, τα Λέβιθα, ακόμη και τα Μαύρα και ο Γλάρος, που βρίσκονται ανατολικά της Αμοργού, στην καρδιά των Κυκλάδων.
Τέλος, με τα δικά τους αιολικά πάρκα, που άρχισαν να αναπτύσσουν –για την ώρα– εντός χωρικών υδάτων, ξεδιπλώνουν και μια νέα πτυχή πολιτικής, μπροστά στην οποία η Αθήνα στέκεται περιδεής και επιλέγει την… οπισθοχώρηση. Δεν είναι μόνο ότι η Αθήνα έκανε το λάθος να διαπραγματευθεί απευθείας με την Τουρκία τη συν-χωροθέτηση των θαλάσσιων πάρκων και να περιοριστεί εντός χωρικών υδάτων έξι (6) μιλίων, διστάζοντας να επεκταθεί στα διεθνή ύδατα, όπως κάνουν οι γείτονες. Κάτι που προκάλεσε την παραίτηση του αρμόδιου διευθυντή του ΥΠΕΞ, πρέσβη Κούνδουρου. Είναι και η ακατανόητη πλέον τακτική της, με τα ειδικά χωροταξικά σχέδια, να φθείρει μέχρι ακυρώσεως με ελληνικό νόμο τα δικαιώματα χιλιάδων νησίδων και βραχονησίδων.
Την κυριαρχία των οποίων σωστά θωρακίζει με την αναφορά στους νόμους και στις υπουργικές αποφάσεις, αλλά τα δικαιώματα των οποίων υπονομεύει στην πράξη με τις αποφάσεις της. Η αδρανής στάση της Αθήνας στο θέμα των πάρκων, την ώρα που η Άγκυρα ανοίγει θέμα περί ορολογίας για «παράκτια κράτη» και περί λύσης η οποία θα βασιστεί «στο Διεθνές Ναυτικό Δίκαιο», στην «ισότητα» (εννοούν την ευθυδικία) και στην «καλή γειτονία», που δεν είναι όροι επίλυσης, με βάση τη σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, προκαλεί τεράστιο προβληματισμό.
Ακόμη περισσότερο, αν θεωρηθεί ότι οι περιοχές όπου χωροθετήθηκαν τα νέα πάρκα μεταξύ της Σαμοθράκης χαρακτηριστούν ως διοικητικές… τεύχη προσεχώς, από τον επερχόμενο νόμο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και εκδηλωθούν προκλήσεις στο πεδίο, όπως η απαγόρευση μετακίνησης αλιευτικών σκαφών σε πρώτο βαθμό, αλλά και πλοίων του Πολεμικού Ναυτικού σε δεύτερο, μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης, για παράδειγμα, και μεταξύ Ρόδου και Καστελλορίζου.
Η ευθύνη της κυβέρνησης είναι τεράστια. Ακόμη και αν σε αυτήν τη φάση η εκτίμηση που υπάρχει σε διπλωματικούς κύκλους είναι ότι δεν θα υπάρξει περαιτέρω κλιμάκωση, γιατί οι τουρκικές αντιδράσεις οφείλονται στο σύνδρομο περικύκλωσης που κατατρέχει την Άγκυρα, μετά την «εταιρική σχέση» που σύναψε η Ελλάδα με τη Γαλλία και το Ισραήλ.
Εκτός και αν η αδράνεια οφείλεται στη λέξη «συνεργασία», που περιέχουν ως δόλωμα οι τουρκικές ανακοινώσεις. Συνεργασία σε ενεργειακά πρότζεκτ στο Αιγαίο και κατ’ επέκταση «συνδιαχείριση». Τότε εξηγείται γιατί τα νησιά μετατρέπονται σταδιακά σε «ουδέτερη ζώνη»… Green area «πράσινης ανάπτυξης».
