Είχα την ευκαιρία να συζητήσω με τους φοιτητές μου την πρώτη «λογομαχία» μεταξύ Ομπάμα και Ρόμνεϊ. Μια λογομαχία με περιεχόμενο την οικονομία που ο Ρεπουμπλικάνος υποψήφιος κέρδισε τις εντυπώσεις. Με ικανοποίηση διαπίστωσα, για άλλη μια φορά, ότι οι φοιτητές των Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας προσέγγισαν το θέμα απαλλαγμένοι από στερεότυπα ή υπεραπλουστεύσεις.
Ο μέσος Ευρωπαίος αντιμετωπίζει στερεοτυπικά τις ΗΠΑ ως κράτος κενού περιεχομένου. Δίχως προσπάθεια εξωραϊσμού των πλείστων κοινωνικοϊδεολογικών θεμάτων, που διαμορφώνουν το σύγχρονο αμερικανικό μωσαϊκό, π.χ. κουλτούρα υπερκαταναλωτισμού, ισχυροποίηση του λαϊκίστικου ρεύματος, απουσία λειτουργικών συλλογικών δικτύων συγκρότησης κ.ά., πρέπει να επισημανθεί ότι οι Ευρωπαίοι αδικούμε με τις υπεραπλουστεύσεις μας τις ΗΠΑ.
Οι ΗΠΑ επέτυχαν να οικοδομήσουν ένα συνεκτικό κράτος-έθνος, προβάλλοντας μια διάσταση πατριωτισμού που υπερβαίνει τις κοινωνικοδαρβινικές γραφικότητες της «αιματολογικής καθαρότητας», αναδεικνύoντας το δικαίωμα της ατομικής ένταξης σε μια συλλογική αστική συνάθροιση -πρωτίστως συνειδησιακή και στη συνέχεια θεσμική-, που λειτουργεί με μεγάλη επιτυχία απορροφώντας τους κραδασμούς ένταξης νέων πληθυσμών στον αμερικανικό πυρήνα. Αλλά και στο επίπεδο της πολιτικής κουλτούρας το αμερικανικό παράδειγμα παρουσιάζει ενδιαφέρον. Οπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Κώστας Α. Λάβδας στο έργο του «Αμερική: Πολιτική Ανάπτυξη, Δημοκρατία και Εξωστρέφεια στις ΗΠΑ, Εκδόσεις Παπαζήση, 2012», «η ίδια η αμερικανική πολιτική διαδικασία αντιπροσωπεύει ένα εξαιρετικά σύνθετο και ενδιαφέρον φαινόμενο…
Αποτελεί ένα υπόδειγμα πολιτικής κουλτούρας, που παρά τη συνθετότητά της χαρακτηρίζεται από μια διαχρονικά αρκετά σταθερή προσήλωση στην ανάδειξη της σημασίας του ατόμου και της ελευθερίας του, υλικής και βιωματικής, στις προσδοκίες και τις επιδιώξεις του».
Σε μικροκοινωνικό επίπεδο θεμέλιος λίθος μετά το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου (1861-1865) έγινε για τις ΗΠΑ το Αμερικανικό Ονειρο. Το Αμερικανικό Ονειρο προσέφερε το κίνητρο στους πολίτες να ταυτισθούν συνειδησιακά αλλά και να προστατεύσουν μέσω της συλλογικής συγκρότησης το πρώτο νέο έθνος, όπως χαρακτηρίζει τις ΗΠΑ ο S.M. Lipset. Το Αμερικανικό Ονειρο είναι η εφαρμογή του πλατωνικού παραδείγματος, που υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος μπορεί να δημιουργήσει σε ένα περιβάλλον αξιοκρατίας, με την υλική και κοινωνική ανταμοιβή που αρμόζει στο επίπεδο της προσφοράς του παραγόμενου έργου, πνευματικού ή υλικού, προς το συλλογικό γίγνεσθαι. Η δυνατότητα των ΗΠΑ να εφαρμόζουν επιτυχώς θεωρητικά παραδείγματα με διαχρονικό περιεχόμενο αποτελεί αποφασιστικό πλεονέκτημα του κράτους, σε αντίθεση με τη γηραιά ήπειρο, όπου το Ευρωπαϊκό Ονειρο σήμερα αντηχεί, στην καλύτερη περίπτωση, σε ασκήσεις βιολογικής αντοχής απέναντι στην ψυχαναγκαστική ενοχή που επιτάσσει η κραταιά γερμανική πολιτικοπροτεσταντική κουλτούρα, ως αποτύπωση του μεταφυσικού προπατορικού αμαρτήματος που διαβρώνει τον θεμέλιο λίθο της ευρωπαϊκής πολιτικής σκέψης τον ουμανισμό της κλασικής παιδείας και τον ορθολογισμό του Διαφωτισμού.
Η πρώτη λογομαχία με φόντο τις προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ αφήνει μια πικρή γεύση στο στόμα σε εμάς τους Ελληνες, που έχουμε συμβιβαστεί σε σχοινοτενείς μονολόγους από τους υποψηφίους και σε έναν ναρκισσισμό, που θυμίζει τον κραταιό κοτζαμπασισμό του 19ου αιώνα και όχι μια σύγχρονη φιλελεύθερη αστική θέση. Αξίζει βέβαια να σημειωθεί ότι οι προεκλογικές εκπομπές του «enikos» με τον Νίκο Χατζηνικολάου και τους πολιτικούς, που καλούνταν να απαντούν ζωντανά στις ερωτήσεις του κοινού, ήταν ένα σημαντικό βήμα προς την αναβάθμιση της ελληνικής πολιτικής κουλτούρας. Οι επόμενες λογομαχίες θα προσφέρουν την ευκαιρία να μελετήσουμε περαιτέρω το αμερικανικό σύστημα, τις σχέσεις που δομούνται μεταξύ πολίτη και πολιτικής ελίτ, αλλά και να αυξήσουμε τις απαιτήσεις μας από το ημέτερο πολιτικό δυναμικό.
