Συμπληρώθηκαν κιόλας επτά χρόνια από το πρώτο Μνημόνιο.
Στα χρόνια αυτά, με άλλα δύο που ακολούθησαν και ένα τέταρτο επί θύραις, η χώρα και όλοι εμείς μαζί της περάσαμε και περνάμε «Των παθών μας τον τάραχο…», κι ο Θεός και η Παναγία, από τροπάριο προς την οποία προέρχεται και η έκφραση, ξέρει πού θα βγούμε τελικά.
Η ιεράρχηση των τρομακτικών συνεπειών και η επιμέτρηση των καταστροφικών πληγμάτων πάνω στο σύνολο της κοινωνίας μας είναι πολύ δύσκολες. Οχι μόνο γιατί η τραγωδία βρίσκεται εν εξελίξει, αλλά και γιατί δεν υπάρχει τομέας ή δραστηριότητα, οικογένεια ή άνθρωπος που να μην έχει πληγεί.
Υπάρχει όμως μία κατηγορία η οποία θα φέρει ανεξίτηλα πάνω της για ολόκληρη την υπόλοιπη ζωή της τα σημάδια της εποχής μέσα στην οποία γεννήθηκε και μεγαλώνει: τα παιδιά της κρίσης των Μνημονίων. Η έκθεση με τίτλο «Η κατάσταση των παιδιών στην Ελλάδα 2017: Τα παιδιά της κρίσης», που δημοσιεύτηκε τον περασμένο Απρίλιο από τη UNICEF Ελλάδος, κόβει την ανάσα.
Μισό εκατομμύριο παιδιά στη χώρα ζουν σε φτωχές οικογένειες. Αντίστοιχα δραματική εικόνα δίνει και ο δείκτης υλικής αποστέρησης. Αυτός μετρά την αδυναμία των νοικοκυριών να ικανοποιήσουν βασικές ανάγκες που θεωρούνται κρίσιμες για το επίπεδο διαβίωσης, όπως πληρωμή πάγιων λογαριασμών, κάλυψη έκτακτων αναγκών, κατάλληλη διατροφή, επαρκής θέρμανση, διακοπές και πρόσβαση σε συγκεκριμένα καταναλωτικά αγαθά. Ενα παιδί βιώνει αποστέρηση, αν ζει σε νοικοκυριό που αδυνατεί να ικανοποιήσει τουλάχιστον τρεις από τις εννιά επιλεγμένες βασικές ανάγκες, και σε ακραία αποστέρηση, εάν το νοικοκυριό αδυνατεί να ικανοποιήσει τις τέσσερις.
Σύμφωνα με την έρευνα της UNICEF, το 2015 σχεδόν ένα στα δύο παιδιά στην Ελλάδα ζει σε συνθήκες υλικής αποστέρησης. Με ποσοστό 45% η Ελλάδα είναι με μεγάλη διαφορά η χώρα όπου τα παιδιά αντιμετωπίζουν την υψηλότερη υλική αποστέρηση μεταξύ των 14 παλαιοτέρων χωρών-μελών της Ε.Ε. Αντίστοιχα υψηλό, στο 22%, είναι και το ποσοστό των παιδιών στη χώρα που ζουν σε συνθήκες ακραίας αποστέρησης.
Οι αναφορές των παιδιών στα σχετικά ερωτηματολόγια που τους απευθύνθηκαν είναι ανατριχιαστικά εύστοχες για το πώς προσλαμβάνουν το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνουν: «Φοβόμαστε μη χειροτερέψουν τα πράγματα και δεν έχουμε ούτε σπίτι ούτε φαΐ ούτε τίποτα… Οι ανησυχίες μου για το μέλλον είναι πολλές. Καταρχάς δεν νομίζω να έχουμε δουλειές, φοβάμαι πολύ επίσης για το τι θα γίνει. Θα είμαστε στα παγκάκια, χωρίς φαγητό και άστεγοι. Τι θα απογίνουμε; Θα μας πάρουν το σπίτι, αν χειροτερέψει η οικονομική κρίση… Πλέον όλοι φοβόμαστε μη χάσει ο μπαμπάς τη δουλειά του… Φοβάμαι μην επηρεάσει η οικονομική κρίση πολύ την οικογένειά μου, γιατί μπορεί να χρειαστεί να μεταναστεύσουμε σε άλλη χώρα και να χάσω τους φίλους μου… Φοβάμαι ότι θα σταματήσω το σχολείο και οι γονείς μου τη δουλειά τους και ότι θα αναγκαστώ να δουλέψω….»
Φυσικό επακόλουθο αυτών των συνθηκών είναι η εμφάνιση της βίας σε μικρότερες ηλικίες από τα πρώτα χρόνια της κρίσης, σε βαθμό και με τρόπο που σόκαρε και τους ειδικούς στον χώρο της ψυχικής υγείας. Τα περιστατικά βίας σε βάρος των παιδιών, τόσο στο οικογενειακό περιβάλλον όσο και η βία μεταξύ τους αλλά και η σεξουαλική βία και η σωματική παραμέληση, ήταν δεδομένο ότι θα αυξάνονταν. Οταν αποσαθρώνονται οι κοινωνικοί δεσμοί και θεσμοί, όταν καταρρέουν οι κοινωνικές προσδοκίες και η κοινωνική συνοχή, επιτείνεται η ένταση του παιχνιδιού επιβολής από τον πιο τσαμπουκά και τότε όλα γίνονται πιο άγρια…
Με κυρίαρχη στα παιδιά μία αίσθηση γενικευμένης ματαιότητας που τα οδηγεί μεταξύ παθητικότητας και υφέρπουσας οργής, μέσα σε ένα δημόσιο σχολείο όπου η φιλοτιμία και ο πατριωτισμός όσων παιδαγωγών έχουν απομείνει να αποτρέπουν για την ώρα την ολοσχερή διάλυσή του, τολμά κανείς να αντικρίσει όχι αυτό που έρχεται, αλλά αυτό που είναι ήδη εδώ…
Γιώργος Κ. Στράτος
*Δικηγόρος – δημοσιογράφος
