Η ανακίνηση του θέματος της ένταξης της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ) στο ΝΑΤΟ, οι δηλώσεις του νέου πρωθυπουργού Ζόραν Ζάεφ για υπερβολές του προκατόχου του με την ανέγερση αρχαιοελληνικών αγαλμάτων στα Σκόπια -που πάντως, λόγω… κόστους, δεν θα τα γκρεμίσει- και οι σημερινές συνομιλίες, στην Αθήνα, του υπουργού Εξωτερικών Νίκολα Ντιμιτρόφ με τον ομόλογό του Νίκο Κοτζιά ανοίγουν νέο κύκλο στις εκκρεμότητες με τη γειτονική χώρα.
Οι διμερείς σχέσεις έχουν περάσει πολλές δύσκολες καμπές. Οι θετικοί «τρεις όροι» της Ευρώπης το 1991 εξουδετερώθηκαν από την αυτοκτονική πρόταση της Αθήνας περί διπλής ονομασίας το 1992. Η λανθασμένη μετατόπιση στον ΟΗΕ εξισορροπήθηκε με την υιοθέτηση της προσωρινής ονομασίας ΠΓΔΜ το 1993. Η Ενδιάμεση Συμφωνία του 1995 ομαλοποίησε τις διμερείς σχέσεις, αλλά δεν έφερε λύση του ονοματολογικού παρά τον παραλίγο συμβιβασμό Σημίτη – Γκεοργκιέφσκι το 2001.
Η αλλαγή ελληνικής διαπραγματευτικής αφετηρίας (με σύνθετο όρο) το 2007 διευκόλυνε το βέτο στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, το 2008, ορίζοντας ντε φάκτο ότι η ΠΓΔΜ δεν μπορεί να ενταχθεί χωρίς συμμόρφωση στο προς το Διεθνές Δίκαιο και λύση στο ονοματολογικό. Η δε ταπεινωτική καταδίκη μας στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, το 2011, ευτυχώς δεν αξιοποιήθηκε από τον αδιάλλακτο, πρώην πρωθυπουργό, Ν. Γκρούεφσκι.
Πολλά ακούστηκαν αυτά τα χρόνια, αλλά τρία είναι τα σημαντικότερα συμπεράσματα: Πρώτον, τα Σκόπια δεν υποχωρούν «αν ανοίξουμε εκεί ένα σούπερ μάρκετ», όπως έλεγαν διάφοροι ανόητοι τη δεκαετία του ’90, αφού, όπως αποδείχθηκε, δεν άλλαξαν στάση ούτε κατά την τεράστια ελληνική οικονομική διείσδυση της περιόδου 1998-2012. Δεύτερον, όσο κι αν παγιώνεται ο όρος «Μακεδονία», αποδεικνύεται ότι τα μόνα που μετρούν για την ΠΓΔΜ είναι η ένταξη στην Ε.Ε. και στο ΝΑΤΟ, και η διευθέτηση των σχέσεων με την Ελλάδα.
Και, τρίτον, η ουσία -πάντοτε- βρίσκεται στην ονομασία. Ο πρωθυπουργός Αλ. Τσίπρας και ο πρόεδρος της Βουλής Ν. Βούτσης, σε επισκέψεις τους στο Βελιγράδι πριν από λίγους μήνες, φέρεται ότι τόνισαν στους Σέρβους συνομιλητές τους -που παραδέχτηκαν πως βιάστηκαν να αναγνωρίσουν τη συνταγματική ονομασία- ότι η χρήση του ονόματος «Μακεδονία» ενισχύει τις αλυτρωτικές διαθέσεις των γειτόνων. Δηλαδή, ενώπιον της εθνικής και της ιστορικής ευθύνης και ο ΣΥΡΙΖΑ αναγνώρισε το πασιφανές.
Με αυτό το (διακομματικής αποδοχής) δεδομένο, οι συνομιλίες Κοτζιά και Ντιμιτρόφ ή και μια μελλοντική συνάντηση Τσίπρα και Ζάεφ δεν είναι δυνατόν να οδηγήσουν σε ένταξη στο ΝΑΤΟ. Η ΠΓΔΜ δεν πληροί τα κριτήρια εσωτερικής δημοκρατικής λειτουργίας που αποτελούν θεμελιώδη αρχή της Ατλαντικής Συμμαχίας. Το ΝΑΤΟ δεν έχει μέλη με αυταρχική επιβολή της εκτελεστικής εξουσίας, προβληματική έκφραση νομοθετικής εξουσίας και αδιαφανή άσκηση της δικαστικής. Επιπλέον, το ΝΑΤΟ δεν χρειάζεται την ΠΓΔΜ!
Οι ένοπλες δυνάμεις της αριθμούν μόλις 8.000 επαγγελματίες στρατιώτες, έχουν ήδη συμμετάσχει εθελοντικά στην αποστολή της Συμμαχίας στο Αφγανιστάν και της Ε.Ε στη Βοσνία, ενώ η ΠΓΔΜ αποτελεί, μαζί με τη Θεσσαλονίκη, τη φυσική οδό τροφοδοσίας της KFOR στο Κόσοβο από το 1999 ως σήμερα.
Αν είχαν κάτι να προσφέρουν τα Σκόπια, το έχουν πράξει αυτοβούλως και είναι παραπλανητικό το επιχείρημα ότι οι διαφορές της σλαβομακεδονικής και της αλβανικής κοινότητας θα επιλυθούν μέσω της ένταξης. Η ελληνική στρατηγική και η τακτική είναι αυτονόητο να συνεχιστούν με το επιχείρημα ότι, αν δεν υπάρξουν λύση του ονοματολογικού, εσωτερικός εκδημοκρατισμός και καλές γειτονικές σχέσεις, δεν θ’ ανοίξουν οι είσοδοι του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε.
Γιατί, παρά τη νέα εκστρατεία δημοσίων σχέσεων των Σκοπίων, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο κ. Ζάεφ, προτού αναλάβει την πρωθυπουργία, είχε δηλώσει ότι «δεν υπάρχει πολιτικός στην ΠΓΔΜ διατεθειμένος να ζητήσει αναθεώρηση του Συντάγματος για αλλαγή ονόματος» και πως η λύση που θα συμφωνηθεί στο ΝΑΤΟ με την Ελλάδα «θα είναι για διεθνή χρήση μόνο».
Aλέξανδρος Τάρκας
*Εκδότης του περιοδικού «Αμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος ξένων εταιριών μελέτης επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη
