Τα ψέματα και ο ρόλος πολιτών και πολιτικώνΑπό τη
Βάσω Κόλλια
Eχουμε φτάσει σε ένα σημείο που πλέον δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε αν μια είδηση που παρακολουθούμε στην τηλεόραση ή διαβάζουμε στον έντυπο ή στον ηλεκτρονικό Τύπο είναι αληθής ή κατασκευασμένη. Oχι ότι δεν υπήρχαν πάντοτε κατασκευασμένες ειδήσεις.
Ποιος δεν θυμάται τη φωτογραφία που παρουσίασε το 1991 το έγκριτο CNN με τον βουτηγμένο στο πετρέλαιο κορμοράνο στα μολυσμένα νερά του Περσικού Κόλπου! Επειτα από χρόνια όλοι μάθαμε ότι ο κορμοράνος ανήκε σε ζωολογικό κήπο και είχε περιλουστεί με πετρέλαιο για να στηθεί η συγκεκριμένη φωτογραφία, προκειμένου να λειτουργήσει η προπαγάνδα εις βάρος του Σαντάμ Χουσεΐν και να περάσει πιο εύκολα στην κοινή γνώμη η επέμβαση στο Ιράκ. Ή, για να έρθουμε στα δικά μας, ποιος δεν θυμάται τις αθλιότητες και τις συκοφαντίες της «Αυριανής», που παρουσίαζε τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη στις παραμονές των βουλευτικών εκλογών του 1985 ως συνεργάτη των Γερμανών!
Οι ψεύτικες και κατασκευασμένες ειδήσεις δεν είναι ένα καινούργιο φαινόμενο, όμως το πέρασμα της επικοινωνίας και της ενημέρωσης στην εποχή του διαδικτύου τις έχουν απογειώσει και τις έχουν κάνει μέρος της πραγματικότητάς μας. Τα γνωστά πλέον fake news έχουν μπει για τα καλά στη ζωή μας. Σε σημείο, μάλιστα, να μην μπορούμε να διακρίνουμε την πραγματική είδηση. Εχει δημιουργηθεί ένας πρωτοφανής εθισμός στο ψεύδος και έχουμε περάσει στην πλήρη απαξίωση της έννοιας της αλήθειας.
Πριν από λίγους μήνες ολοκληρώθηκε μια μεγάλη έρευνα για λογαριασμό του επιστημονικού περιοδικού «Science» για την κατάσταση που επικρατεί στα social media σχετικά με τις ψευδείς ειδήσεις. Η έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αλήθεια δεν μπορεί να τα βάλει με τις φήμες και τις κατασκευασμένες ειδήσεις. Τα fake news και οι αναληθείς φήμες φτάνουν σε περισσότερους ανθρώπους και διασπείρονται ταχύτερα από τις εξακριβωμένες και αληθείς ειδήσεις.
Η αντιμετώπιση του φαινομένου των fake news είναι μια δύσκολη και περίπλοκη προσπάθεια, γιατί κάποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι προσκρούει στην ελευθερία της έκφρασης και της γνώμης. Οπως όμως διευκρινίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ελευθερία της γνώμης δεν κινδυνεύει, αλλά οι χρήστες του διαδικτύου θα πρέπει να έχουν στη διάθεσή τους εκείνα τα εργαλεία που θα τους επιτρέψουν να κρίνουν οι ίδιοι, εάν διαβάζουν fake news, ποιος είναι υπεύθυνος για τη σύνταξη των κειμένων και ποιος πληρώνει για το περιεχόμενο.
Τα fake news όπως τα ξέρουμε δεν θα σταματήσουν. Το κλειδί είναι να έχουν οι πολίτες τα εργαλεία να τα αποκρυπτογραφήσουν και να αντιληφθούν τι είναι αληθινό και τι όχι.
Αλλά και η Πολιτεία, από την πλευρά της, αν θέλει να προστατέψει τη δημοκρατία, θα πρέπει να αντιμετωπίσει το φαινόμενο θεσπίζοντας αρχές και κανόνες. Υπάρχει όμως και ακόμη ένας παράγοντας που θα πρέπει να σταθεί αντάξιος του ρόλου και της αποστολής του και να καταπολεμήσει τα fake news, και αυτός δεν είναι άλλος από τους πολιτικούς που συνειδητά δημιουργούν και αναπαράγουν ειδήσεις προκειμένου να χτυπήσουν τον αντίπαλό τους ή να κοροϊδέψουν και να πάρουν με το μέρος τους την κοινή γνώμη.
Και για επίλογο, είναι ή όχι fake news η έξοδος από τα Μνημόνια, όταν δεν καταργείται ούτε ένας μνημονιακός νόμος;
