Η εξάλειψη της κουρδικής απειλής οδηγεί αναπόφευκτα στην επιστροφή μεγάλου μέρους των χερσαίων σχηματισμών σε Αν. Θράκη και Αιγαίο
Η νίκη των δυνάμεων της Δαμασκού εναντίον των Κούρδων φαίνεται ότι δημιουργεί συνθήκες απαγκίστρωσης σχηματισμών των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΤΕΔ), οι οποίοι είχαν εμπλακεί σε στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Βόρεια Συρία, με αποτέλεσμα να αρχίζει η διαδικασία επιστροφής τους στις μητρικές τους έδρες στα σύνορα με την Ελλάδα, ενώ παράλληλα η Τουρκία έχει ετοιμάσει ένα νέο σχέδιο συνεργασίας με το συριακό καθεστώς σε θέματα ασφάλειας των συνόρων, άμυνας, στρατηγικής και αναβάθμισης του συριακού στρατού.
- Γράφει ο Λάζαρος Καμπουρίδης*
Το φθινόπωρο του 2014 η Τουρκία άρχισε να μετακινεί στρατιωτικές δυνάμεις από το μέτωπο του Εβρου και του Αιγαίου στο μέτωπο της Συρίας για να αντιμετωπίσει την απειλή η οποία αξίωνε την αυτονόμηση των Κούρδων και τη δημιουργία αυτόνομων καντονιών στη συριακή επικράτεια.
Ακολούθως η Τουρκία, χρησιμοποιώντας και το πρόσχημα της εμφάνισης του Ισλαμικού Κράτους (ISIS), συνέχισε τη μεταστάθμευση στρατιωτικών μονάδων στα σύνορα με τη Συρία, οι οποίες προερχόταν από το μέτωπο με την Ελλάδα. Αυτές οι τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις ανανεώνονται σε μία βάση κυκλικής εναλλαγής (rotation), τις οποίες η Αγκυρα χρησιμοποίησε στο παρελθόν για να πραγματοποιήσει τις τέσσερις μεγάλες στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Β. Συρία.
Ολες οι στρατιωτικές επιχειρήσεις από τις Τουρκικές Ενοπλες Δυνάμεις (ΤΕΔ) στη Συρία πραγματοποιήθηκαν μετά την αποτυχημένη απόπειρα του πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου. Η πρώτη ήταν η Επιχείρηση «Ασπίδα του Ευφράτη» (24 Αυγούστου 2016-29 Μαρτίου 2017), ακολούθησε η Επιχείρηση «Κλάδος Ελαίας» (20 Ιανουαρίου-24 Μαρτίου 2018), στη συνέχεια η Επιχείρηση «Ασπίδα Ειρήνης» (9-17 Οκτωβρίου 2019) και τελευταία η Επιχείρηση «Πηγή ανοιξης» (27 Φεβρουαρίου-6 Μαρτίου 2020). Η πρώτη τουρκική επιχείρηση πραγματοποιήθηκε με έγκριση της Ρωσίας, αφού η Μόσχα είχε αναλάβει με επίσημη πρόσκληση του τότε προέδρου ασαντ την υποστήριξη της Δαμασκού με στρατιωτικές δυνάμεις.
Σε όλες τις σχετικές διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν μεταξύ Ρωσίας – Συρίας και Τουρκίας για την αποχώρηση των τουρκικών στρατιωτικών μονάδων από τη συριακή επικράτεια, η Αγκυρα ήταν κατηγορηματικά αντίθετη, επικαλούμενη την απειλή των κουρδικών δυνάμεων PYD/YPG, που αργότερα μετονομάστηκαν σε Δημοκρατικές Δυνάμεις Συρίας (SDF). Η ανατροπή του Ασαντ στις 8 Δεκεμβρίου 2024 από τις δυνάμεις της οργάνωσης Hay’at Tahrir al-Sham (HTS) του δορυφόρου της Αγκυρας Αλ Σάρα και στη συνέχεια ο αφοπλισμός των Κούρδων και ο περιορισμός τους σε μία πολύ μικρή γεωγραφική περιοχή, αφαιρούν από την Αγκυρα τη δικαιολογία διατήρησης στρατιωτικών δυνάμεων στη συριακή επικράτεια.
Ηδη η τουρκική πλευρά την προηγούμενη εβδομάδα τροποποίησε τους όρους της για να δικαιολογεί την έστω μειωμένη στρατιωτική της παρουσία στη συριακή επικράτεια. Η Αγκυρα για την πλήρη αποχώρηση των στρατιωτικών της δυνάμεων από τη Βόρεια Συρία απαιτεί πλέον την επικράτηση της κεντρικής εξουσίας της Δαμασκού σε όλη τη Συρία, την ασφάλεια των τουρκοσυριακών συνόρων και την πλήρη εξάλειψη της κουρδικής απειλής από την άλλη πλευρά των τουρκικών συνόρων.
Ηδη όμως άρχισε να σχεδιάζει την επόμενη μέρα και μάλιστα σκοπεύει τη μείωση των στρατιωτικών δυνάμεων που διατηρεί στη Συρία. Εγινε γνωστό ότι η τουρκική στρατιωτική παρουσία στη Συρία, η οποία αποτελείται από πέντε ταξιαρχίες, μειώνεται σταδιακά στο πλαίσιο της διμερούς συνεργασίας και της στρατηγικής εταιρικής σχέσης με τη Δαμασκό. Το νέο δόγμα στρατιωτικής ασφάλειας μεταξύ Τουρκίας και Συρίας αναδιαμορφώνεται. Η τουρκική στρατιωτική παρουσία στη χώρα θα μειωθεί σταδιακά στο πλαίσιο της διμερούς συνεργασίας και της στρατηγικής εταιρικής σχέσης, ενώ οι κοινές βάσεις και τα επιχειρησιακά κέντρα σε κρίσιμες περιοχές θα διατηρήσουν την παρουσία τους στο πλαίσιο της νέας αντίληψης απειλής.
Λόγω των εξελίξεων που επικεντρώνονται στη δράση των κουρδικών οργανώσεων PKK/YPG και στις αυξημένες δυνατότητες του συριακού στρατού, δύο τουρκικές ταξιαρχίες ολοκλήρωσαν τις αποστολές τους και επέστρεψαν στις έδρες τους, στο μέτωπο του Εβρου (Περιοχή Ευθύνης της 1ης Τουρκικής Στρατιάς). Ενώ η σταδιακή επιστροφή συνεχίζεται, η τουρκική σημαία θα συνεχίσει να κυματίζει σε ευαίσθητες περιοχές εντός της Συρίας, συμπεριλαμβανομένων των περιοχών που εκκαθαρίστηκαν από τις δυνάμεις των Κούρδων του YPG σε συνεργασία με τις δυνάμεις της Δαμασκού.
Στο ίδιο πλαίσιο αναθεωρείται και η Συμφωνία των Αδάνων, η οποία υπογράφηκε το 1998 ανάμεσα στην Αγκυρα και τη συριακή κυβέρνηση του Χαφέζ αλ Ασαντ. Πλέον η Συμφωνία των Αδάνων, η οποία υπογράφηκε για την αποτροπή των απειλών κατά μήκος των 911 χιλιομέτρων της συνοριακής γραμμής Τουρκίας – Συρίας, θα αποκτήσει πιο αποτελεσματικό χαρακτήρα στο πλαίσιο της στρατιωτικής συνεργασίας ασφαλείας μεταξύ Αγκυρας και Δαμασκού. Η Συμφωνία των Αδάνων, η οποία παρέχει στην Τουρκία το δικαίωμα διεξαγωγής στρατιωτικών επιχειρήσεων σε βάθος έως και 10 χιλιομέτρων, παρείχε νομιμοποίηση στις επιχειρήσεις του τουρκικού στρατού κατά του Ισλαμικού Κράτους (ISIS) και των οργανώσεων PKK-YPG.
Η νέα τουρκοσυριακή συμφωνία θα επεκταθεί ώστε να περιλαμβάνει την κατασκευή κοινών στρατιωτικών κέντρων λογιστικής υποστήριξης, εκπαίδευσης και επιχειρήσεων σε κρίσιμες περιοχές εντός της Συρίας. Με τη νέα δομή, ο κοινός στόχος που τέθηκε από Αγκυρα και Δαμασκό είναι η επανίδρυση του συριακού στρατού με σύγχρονα χαρακτηριστικά, καθώς και η εξάλειψη των απειλών για την ασφάλεια στη βάση μιας ενιαίας Συρίας.
Η νέα κυβέρνηση της Δαμασκού και ο μεταβατικός πρόεδρος Αλ Σάρα αισθάνονται υποχρεωμένοι έναντι της Τουρκίας, καθώς με την ουσιαστική συνδρομή των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΤΕΔ) και της Τουρκικής Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (ΜΙΤ) πέτυχαν την ανατροπή του Ασαντ, αφού προηγουμένως έγινε η εκκαθάριση – απομάκρυνση από τη Συρία των περίπου 60 χιλ. Σιιτών μαχητών proxies του Ιράν, των 50 χιλ. τζιχαντιστών του Ισλαμικού Κράτους (ISIS), των 14 χιλ. Ρώσων στρατιωτών και των 40 χιλ. μελών του PKK–YPG.
Η Αγκυρα δεν πρόκειται να αποσύρει όλες τις στρατιωτικές της δυνάμεις από τη Συρία, όπως εξάλλου πράττει και στο Ιράκ, επικαλούμενη την τρομοκρατία. Δεν θα πρέπει να λησμονούμε ότι η Τουρκία ως αναθεωρητική δύναμη έχει θέσει ως στόχο την υλοποίηση του Εθνικού Ορκου (Misak-ı Milli,) ο οποίος από πέρυσι έχει ενταχθεί στα βιβλία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και προβλέπει την κατάληψη μέρους του Β. Ιράκ, της Β. Συρίας, της Κύπρου, των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου και της Ελληνικής Θράκης.
Η εξάλειψη της κουρδικής απειλής για την Τουρκία αποτελεί αρνητική εξέλιξη για το ισοζύγιο των δυνάμεων Ελλάδας – Τουρκίας, καθώς οδηγεί αναπόφευκτα στην επιστροφή μεγάλου μέρους των χερσαίων σχηματισμών αλλά και των μονάδων Ειδικών Δυνάμεων των ΤΕΔ στις μητρικές τους έδρες στην Ανατολική Θράκη και στο Αιγαίο, σε μία περίοδο όπου η Αγκυρα υιοθετεί νέα χαρακτηριστικά στην αναθεωρητική της ατζέντα.
* Αντιστράτηγος ε.α.
