Η φορολογική πολιτική επιδεινώνει την παραγωγική βάση, με συνέπεια να διαλύονται εκείνοι που στηρίζουν όλο το σύστημα
Στην Ολλανδία ζεύγος υπερηλίκων αυτοκτόνησε όταν ο δήμος τούς επέβαλε 30.000 ευρώ πρόστιμο επειδή διέμειναν στο εξοχικό τους για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των έξι μηνών. Το περιστατικό άπτεται της πολιτικής δήμευσης της ιδιωτικής περιουσίας στην Ευρώπη και του διωγμού της μεσαίας τάξης. Η υπερφορολόγηση των εισοδημάτων, της εργασίας και της ακίνητης περιουσίας επιδεινώνει περαιτέρω τη φτωχοποίηση και εξαϋλώνει την επιχειρηματικότητα, την αποταμίευση και τελικά διαλύει τη δημογραφική δυναμική.
Η μεσαία τάξη ιστορικά προσδιοριζόταν όχι μόνο από το εισόδημα, αλλά και από την κατοχή περιουσιακών στοιχείων, ένα σπίτι, ένα εξοχικό, μικρές επενδύσεις, ένα μικρό κατάστημα ή μια οικογενειακή επιχείρηση. Οταν η φορολογία επιβαρύνει έντονα την εργασία και παράλληλα αυξάνει το κόστος διατήρησης περιουσίας, το διαθέσιμο εισόδημα μειώνεται και η δυνατότητα αποταμίευσης περιορίζεται. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η κατοχή περιουσίας αντιμετωπίζεται ως τιμωρία παρά ως ασφάλεια, με αποτέλεσμα η ανάληψη επιχειρηματικού ρίσκου να αποθαρρύνεται.
Στην Ολλανδία επίσης η κυβέρνηση προσπάθησε να φορολογήσει εμμέσως την περιουσία μέσω του συστήματος «Box 3», το οποίο φορολογεί τεκμαρτές αποδόσεις επί των επενδύσεων, ακόμη και όταν τα κέρδη δεν έχουν ρευστοποιηθεί, επιδιώκοντας να περιορίσει τις επενδύσεις των μικροεπενδυτών της μεσαίας τάξης, την αποταμίευση και τη συμμετοχή στις κεφαλαιαγορές. Παράλληλα, σε τοπικό επίπεδο, πολεοδομικοί και δημοτικοί κανονισμοί σχετικά με τη χρήση εξοχικών κατοικιών, επί τη βάσει του επιδεινωμένου στεγαστικού προβλήματος, έχουν οδηγήσει τους αυτόχθονες να πληρώνουν υπέρογκα πρόστιμα, λόγω της ανάγκης στέγασης των αιτούντων άσυλο, που το 2025 υπερέβησαν τα 53.000 άτομα.
Στην Ελλάδα το ζήτημα της υπερφορολόγησης των ακινήτων έχει επίσης προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, παρότι οι πολιτικοί ουδόλως το αντιλαμβάνονται. Ο ΕΝΦΙΑ, η φορολόγηση βάσει τεκμηρίων διαβίωσης (η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα στον κόσμο που το επέβαλε), καθώς και οι λοιπές επιβαρύνσεις αποτελούν παράγοντες που δυσκολεύουν ανέργους και ιδιοκτήτες με χαμηλά εισοδήματα, δοθέντος ότι η φορολογική υποχρέωση δεν συνδέεται με την πραγματική φοροδοτική ικανότητα, δημιουργώντας έτσι ένα γενικευμένο αίσθημα ανασφάλειας, αδικίας και απόγνωσης.
Στην Ελλάδα, το ζήτημα της στέγασης των αιτούντων άσυλο και η αδυναμία απόκτησης στέγης με βιώσιμους όρους συνυπάρχουν με τη γενικότερη στεγαστική πίεση που δημιούργησαν οι πολιτικές της εκποίησης της περιουσίας σε ξένους. Οταν η οικονομική σταθερότητα απαξιώνεται μέσω φορολογίας και κανονισμών, η απόκτηση οικογένειας περιορίζεται επειδή οι οικονομικές και οι δημογραφικές εξελίξεις συσχετίζονται. Πώς μπορεί επί παραδείγματι η Ελλάδα να επιβιώσει όταν τα πρόστιμα στους ερασιτέχνες αλιείς είναι υπέρογκα, τη στιγμή που οι Τούρκοι με υπερμεγέθη σκάφη ψαρεύουν ελεύθερα στο Αιγαίο;
Σε αυτό το πλαίσιο, η μεσαία τάξη αισθάνεται διωκόμενη επειδή χρηματοδοτεί το κράτος, τις δημόσιες υπηρεσίες, τους πολιτικούς, τις οικογένειές τους και τους «ευπαθείς», ενώ πρόσφατα στα φορολογικά της βάρη προστέθηκε και η Ουκρανία. Το παράδοξο που αναδεικνύεται μέσα από αυτές τις αυτοκαταστροφικές πολιτικές είναι ότι η φορολογική και ιδιοκτησιακή πολιτική επιδεινώνει την παραγωγική βάση, με συνέπεια να διαλύεται η μεσαία τάξη που στηρίζει όλο το σύστημα, με αποτέλεσμα τη μελλοντική κατάρρευσή του.
Το κρίσιμο ερώτημα για την Ευρώπη και την Ελλάδα είναι φορολογικό και στρατηγικό. Πώς μπορεί δηλαδή να διατηρηθεί ένα ισχυρό παραγωγικό και ιδιοκτησιακά σταθερό μεσαίο στρώμα, το οποίο θα επενδύει, θα εργάζεται, θα καινοτομεί και θα στηρίζει το κράτος, την άμυνα και την ασφάλεια.
Χωρίς αυτά, η κοινωνική συνοχή δοκιμάζεται και η δημογραφική ανανέωση καθίσταται αδύνατη. Η εισαγωγή αλλοεθνών πληθυσμών δεν διορθώνει, επιδεινώνει. Τα προβλήματα δεν εξαντλούνται σε επιμέρους παραδείγματα ή περιστατικά, όπως εδώ, αλλά αγγίζουν τον πυρήνα του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου. Την ισορροπία ανάμεσα στην εργασία και την οικονομική ελευθερία, ανάμεσα στη ληστρική φορολογία, στους κανονισμούς και στη διατήρηση της ατομικής περιουσίας. Εκεί θα κριθεί το μέλλον.
*Διδάκτωρ Φυσικής του πανεπιστημίου του Μάντσεστερ, UK, τ. διευθυντής Ερευνών του
Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών
