Η Λίνα Μενδώνη βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με ένα ερώτημα που δεν μπορεί να απαντηθεί ούτε με πανηγυρικές τελετές ούτε με επικοινωνιακά τεχνάσματα: τα 48 εκκλησιαστικά κειμήλια επέστρεψαν οριστικά στους νόμιμους κατόχους τους ή η Βουλγαρία εξακολουθεί να διεκδικεί την κυριότητά τους;
Οι αποκαλύψεις της «κυριακάτικης δημοκρατίας» για το πραγματικό περιεχόμενο της ελληνοβουλγαρικής συμφωνίας προκάλεσαν ήδη πολιτικές αντιδράσεις και έφεραν την υπόθεση στη Βουλή. Και δικαίως. Διότι εδώ δεν συζητάμε για κάποια δευτερεύουσα λεπτομέρεια μιας πολιτιστικής ανταλλαγής. Μιλάμε για κειμήλια που αφαιρέθηκαν από ελληνικές μονές το 1917 και για τα οποία η ελληνική πλευρά διαθέτει ιστορικά και νομικά επιχειρήματα διεκδίκησης.
Η αρμόδια του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου της Βουλγαρίας δήλωσε στο κρατικό πρακτορείο BTA ότι τα αντικείμενα παραχωρήθηκαν «προς χρήση», δεν μεταβιβάστηκαν ως ιδιοκτησία και εξακολουθούν να βρίσκονται καταχωρισμένα στα βουλγαρικά μητρώα. Η επίσημη βουλγαρική ανακοίνωση μιλά για «αμοιβαία παράδοση προς φύλαξη». Πού ακριβώς βρίσκεται, λοιπόν, η οριστική επιστροφή που πανηγύρισε η ελληνική κυβέρνηση;
Αντί να παρουσιάσει έναν σαφή όρο της συμφωνίας που να κατοχυρώνει την κυριότητα, η κ. Μενδώνη υποστήριξε ότι η επιστροφή των κειμηλίων αναγνωρίζει «έμμεσα» την ελληνική ιδιοκτησία. Εμμεσα; Επειτα από 109 χρόνια, για τα δικά μας κειμήλια, η κυβέρνηση αρκείται σε μια έμμεση αναγνώριση; Και μάλιστα όταν η άλλη πλευρά δηλώνει δημοσίως ότι δεν μεταβίβασε την ιδιοκτησία τους;
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τι υπεγράφη. Είναι και τι αποκρύπτεται από τη δημόσια συζήτηση. Γιατί δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα ολόκληρο το μνημόνιο; Γιατί δεν δημοσιοποιούνται τα πρωτόκολλα παράδοσης και παραλαβής; Μπορεί η Βουλγαρία να ζητήσει πίσω τα κειμήλια; Οι μονές θα τα παραλάβουν ως ιδιοκτήτες ή ως θεματοφύλακες; Και τι προβλέπει η συμφωνία για τα υπόλοιπα αντικείμενα που εξακολουθούν να βρίσκονται στη Σόφια;
Η κοινοβουλευτική παρέμβαση, μετά τις αποκαλύψεις της εφημερίδας μας, καθιστά πλέον ακόμα δυσκολότερη τη συνέχιση της σιωπής. Η υπουργός οφείλει να προσέλθει στη Βουλή με τα έγγραφα, όχι με γενικόλογες διαβεβαιώσεις και υπεκφυγές όπως έκανε χθες βράδυ..
Η φυσική επιστροφή ενός αντικειμένου δεν ταυτίζεται αυτομάτως με τη νομική αποκατάσταση της κυριότητάς του. Και μια χώρα που διεκδικεί επί δεκαετίες την επιστροφή της πολιτιστικής της κληρονομιάς οφείλει να γνωρίζει ακριβώς τι κέρδισε, τι αναγνώρισε και τι ενδεχομένως άφησε ανοιχτό. Η κυβέρνηση παρουσίασε την υπόθεση ως ιστορική δικαίωση. Τώρα έχει την υποχρέωση να αποδείξει ότι δεν επρόκειτο απλώς για μια ιστορική φωτογραφία.
Αν η συμφωνία κατοχυρώνει πλήρως τα ελληνικά δικαιώματα, η δημοσιοποίησή της θα κλείσει κάθε συζήτηση. Αν όχι, η σιωπή δεν πρόκειται να διορθώσει το πρόβλημα. Γιατί τα κειμήλια μπορεί να γύρισαν στον τόπο τους. Το ερώτημα είναι αν γύρισαν και στους ιδιοκτήτες τους. Και αυτή την απάντηση δεν μπορεί η κυρία Μενδώνη να τη δώσει… εμμέσως.
Από τη στήλη «Ο κοριός» της «Δημοκρατίας»
