Από το καλώδιο στον χάρτη: Τα τετελεσμένα κι η ελληνική αδράνεια
Τελικά, οι Τούρκοι φαίνεται πως έχουν βρει τη συνταγή
Τελικά, οι Τούρκοι φαίνεται πως έχουν βρει τη συνταγή. Δεν χρειάζονται κάθε φορά ούτε πολεμικές ιαχές ούτε απειλές. Αρκεί ένας χάρτης, μια διεθνής διάσκεψη και η γνωστή ελληνική… ψυχραιμία. Μια ψυχραιμία που, όσο περνά ο καιρός, γίνεται όλο και δυσκολότερο να ξεχωρίσει από την αδράνεια.
- Γράφει ο Ανδρέας Καψαμπέλης
Μετά το καλώδιο, ήρθε η σειρά της Αττάλειας. Η Αγκυρα αξιοποίησε ακόμα και το περιβάλλον της Διάσκεψης του ΟΗΕ για το Κλίμα για να προβάλει τον θαλάσσιο χωροταξικό της σχεδιασμό, ενσωματώνοντας τις γνωστές διεκδικήσεις της στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο.
Και η Ελλάδα; Πρόβαλε το «Αμοργόραμα», την αξιέπαινη πρωτοβουλία των ψαράδων της Αμοργού για την προστασία των θαλασσών. Καμία αντίρρηση, φυσικά. Μόνο που η αντίθεση είναι αποκαλυπτική. Οι Ελληνες μιλούσαν για την προστασία των ψαριών και οι Τούρκοι επιχειρούσαν να παρουσιάσουν ως δεδομένο το ποιος έχει λόγο στις θάλασσες!
Και ας μη βιαστούν οι αρμόδιοι να καταφύγουν στη γνωστή υπερασπιστική γραμμή ότι πρόκειται για διαφορετικά ζητήματα. Προφανώς και είναι. Το ερώτημα είναι γιατί η τουρκική πλευρά βρίσκει ευκαιρίες να προβάλλει συστηματικά τις αξιώσεις της, ενώ η ελληνική εμφανίζεται να αρκείται στη διαβεβαίωση ότι αυτές δεν έχουν νομική ισχύ.
Αν αυτή είναι η απάντηση, τότε δεν πρόκειται για στρατηγική. Πρόκειται για διαχείριση της αμηχανίας με νομικά επιχειρήματα. Βεβαίως, οι τουρκικοί χάρτες δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα.
Ούτε η παρουσίασή τους σε μια διεθνή διάσκεψη συνιστά αναγνώριση των τουρκικών αξιώσεων. Αυτά είναι αυτονόητα. Μόνο που η Αγκυρα δεν επιδιώκει κατ’ ανάγκην να κερδίσει σήμερα μια νομική αναγνώριση. Επιδιώκει κάτι πιο ύπουλο: να συνηθίσουν οι άλλοι να βλέπουν τις διεκδικήσεις της ως δεδομένο της περιοχής.
Ενας χάρτης εδώ, μια παρουσίαση εκεί, μια επίκληση «συγκατάθεσης» παραπέρα. Και απέναντι, μια Αθήνα που επαναλαμβάνει ότι τίποτε δεν αλλάζει. Μήπως, όμως, αυτό ακριβώς εξυπηρετεί την τουρκική τακτική; Να αλλάζουν σταδιακά οι εντυπώσεις και οι πρακτικές, ενώ η ελληνική πλευρά καθησυχάζεται επειδή δεν αλλάζει το νομικό καθεστώς;
Εδώ βρίσκεται η ουσία των de facto τετελεσμένων. Δεν χρειάζεται να αναγνωριστούν οι τουρκικές αξιώσεις για να αρχίσουν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η περιοχή. Αρκεί να καλλιεργείται συστηματικά η αντίληψη ότι η Τουρκία πρέπει να έχει λόγο, να ενημερώνεται ή ακόμα και να συναινεί για δραστηριότητες σε θαλάσσιες ζώνες όπου προβάλλει διεκδικήσεις.
Και κάπου εδώ η υπόθεση της Αττάλειας συναντά εκείνη του ηλεκτρικού καλωδίου Ελλάδας – Κύπρου. Η Αγκυρα επικαλέστηκε «συγκατάθεση» για τις έρευνες. Η Αθήνα διαβεβαίωνε ότι δεν ζήτησε καμία άδεια. Αλλά η τουρκική πλευρά επέμενε να παρουσιάζει τη στάση της σαν να αποτελούσε αναγκαία προϋπόθεση για την πραγματοποίησή τους. Και ποια ήταν η ελληνική πολιτική απάντηση σε αυτή την επιχείρηση δημιουργίας εντυπώσεων; Οι διαβεβαιώσεις ότι δεν αναγνωρίζεται κανένα τουρκικό δικαίωμα. Σωστό ως νομική θέση. Αλλά αρκεί; Γιατί άλλο να μη χρειάζεσαι νομικά την άδεια της Τουρκίας και άλλο να επιτρέπεις να εμπεδώνεται διεθνώς η εντύπωση ότι στην πράξη χωρίς τη δική της ανοχή τίποτε δεν προχωρεί.
Εδώ αρχίζουν οι ευθύνες της ελληνικής κυβέρνησης. Οχι επειδή ένας τουρκικός χάρτης μπορεί να μεταβάλει τα σύνορα. Δεν μπορεί. Αλλά επειδή η αντιμετώπιση μιας συστηματικής τουρκικής τακτικής απαιτεί κάτι περισσότερο από καθησυχαστικές ανακοινώσεις και επανάληψη πάγιων θέσεων.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι αν η Αθήνα διαθέτει νομικά επιχειρήματα. Διαθέτει. Είναι αν διαθέτει και την πολιτική αποφασιστικότητα να τα υποστηρίζει εγκαίρως, πριν οι τουρκικές αξιώσεις αποκτήσουν τη δύναμη της επανάληψης. Γιατί η διπλωματία δεν κρίνεται μόνο από τις θέσεις που διατυπώνεις, αλλά και από τις εντυπώσεις που επιτρέπεις να παγιωθούν. Και σε αυτό το πεδίο η ελληνική κυβέρνηση οφείλει πολύ περισσότερες εξηγήσεις από τις συνηθισμένες καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις. Απαιτούνται πρωτοβουλίες, έγκαιρη διπλωματική κινητοποίηση και κυρίως σαφής πολιτική βούληση να μη μετατραπεί η τουρκική αμφισβήτηση σε καθημερινή συνήθεια.
Αντί γι’ αυτό, η εικόνα που εκπέμπεται είναι μιας κυβέρνησης που σπεύδει να εξηγήσει γιατί κάθε νέο επεισόδιο δεν συνιστά πρόβλημα, αντί να εξηγήσει πώς αποτρέπει τη συσσώρευσή τους. Και όταν κάθε μεμονωμένη τουρκική κίνηση αντιμετωπίζεται ως ασήμαντη, ποιος αναλαμβάνει να αξιολογήσει το άθροισμά τους; Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο όσα κάνει η Αγκυρα. Είναι και όσα η Αθήνα εμφανίζεται διατεθειμένη να συνηθίσει. Κάθε φορά που η τουρκική πλευρά προβάλλει μια νέα αξίωση και η ελληνική περιορίζεται να διαβεβαιώνει ότι δεν συνέβη τίποτε, ο κίνδυνος της πολιτικής εξοικείωσης μεγαλώνει.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι αυτή η εξοικείωση μπορεί να αφορά όχι μόνο τρίτους, αλλά και την ίδια την ελληνική πολιτική ηγεσία. Διότι υπάρχει κάτι χειρότερο από το να επιχειρεί ο αντίπαλος να δημιουργήσει τετελεσμένα: να αρχίσεις εσύ να αντιμετωπίζεις τις απόπειρές του ως φυσιολογικό μέρος της καθημερινότητας.
Από το καλώδιο στον χάρτη, λοιπόν. Η Αγκυρα επιμένει να διεκδικεί στην πράξη όσα δεν μπορεί να κατοχυρώσει νομικά. Και η Αθήνα οφείλει να απαντήσει όχι μόνο με το Διεθνές Δίκαιο στο χέρι, αλλά και με πολιτική που να αποτρέπει την εμπέδωση των τουρκικών αξιώσεων. Γιατί τα de facto τετελεσμένα δεν χρειάζονται πάντοτε τη συγκατάθεση εκείνου που θίγεται. Μερικές φορές τούς αρκεί η αδράνειά του. Και αυτή είναι η πιο επικίνδυνη μορφή σιωπηρής ανοχής…
Από τη στήλη «Ο κοριός» της «Δημοκρατίας»
