Στη χώρα μας το σύστημα των μπλε κάδων μοιάζει έτοιμο να μετατραπεί από σύμβολο περιβαλλοντικής πολιτικής σε σύμβολο… οικονομικής χρεοκοπίας και ανικανότητας
Την ώρα που ο πλανήτης μιλά για «κυκλική οικονομία» και «μείωση αποβλήτων», στη χώρα μας το σύστημα των μπλε κάδων μοιάζει έτοιμο να μετατραπεί από σύμβολο περιβαλλοντικής πολιτικής σε σύμβολο… οικονομικής χρεοκοπίας και διοικητικής ανικανότητας.
Στην καρδιά της κρίσης βρίσκεται η Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης (ΕΕΑΑ), με τις προειδοποιήσεις από τον Δήμο Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης να χτυπούν πλέον «κόκκινο συναγερμό» για το μέλλον ενός συστήματος που αποτελούσε κάποτε την κύρια απάντηση της Ελλάδας στο τεράστιο πρόβλημα των απορριμμάτων.
Σύμφωνα με την πρόσφατη τοποθέτηση του δημάρχου Γρηγόρη Κωνσταντέλλου και α’ αντιπροέδρου των δημάρχων στο Δ.Σ. της ΚΕΔΕ, η ΕΕΑΑ βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ετήσιο έλλειμμα περίπου 6 εκατ. ευρώ για το 2026 και αυτό δεν είναι απλά «τρύπα» στον Προϋπολογισμό, αλλά απειλή για την ίδια τη λειτουργία του συστήματος.
Μπροστά στο αδιέξοδο αυτό έχουν κατατεθεί δύο αποκρουστικά σενάρια:
■ Καθολική μετάβαση σε συμβάσεις τύπου Β – μια λύση που εξισορροπεί τα οικονομικά, αλλά μεταφέρει ολοσχερώς το βάρος στους δήμους, με αυξημένα κόστη συλλογής, λειτουργίας και εξοπλισμού.
■ Διατήρηση συμβάσεων τύπου Α με περικοπές – μια λύση «λιτότητας» που μειώνει την κάλυψη ανακύκλωσης στο μόλις 60% του πληθυσμού, αφήνοντας εκτός την περιφέρεια της χώρας και περιοχές μικρότερων δήμων.
Και στις δύο περιπτώσεις, σύμφωνα με τον Γρηγόρη Κωνσταντέλλο, τον λογαριασμό θα τον πληρώσει η Αυτοδιοίκηση – δηλαδή οι δήμοι και τελικά οι πολίτες.
Η «Λυδία λίθος» των χρηματοδοτήσεων
Το πολιτικό επιχείρημα που αξιολογείται ως η μόνη ρεαλιστική διέξοδος είναι η υλοποίηση ενός εκτενούς πακέτου μεταρρυθμίσεων που εξαγγέλθηκε από την κυβέρνηση πριν από μήνες, αλλά ως συνήθως δεν έχει εφαρμοστεί στην πράξη.
Σε αυτό περιλαμβάνονται:
■ Η ενεργοποίηση του DRS (Deposit Return System) και της εγγυοδοσίας, για την ενίσχυση του οικονομικού μοντέλου και τη μείωση του όγκου συσκευασιών στους μπλε κάδους.
■ Η ενοποίηση των εισφορών όλων των συστημάτων, ώστε να αποφευχθεί ο αθέμιτος ανταγωνισμός.
■ Η πάταξη της εισφοροδιαφυγής, η οποία, σύμφωνα με εκτιμήσεις, φτάνει στο 40%-44%, με απώλεια σημαντικών πόρων για το σύστημα.
■ Κρατική συμμετοχή στο κόστος συλλογής και κρατική χρηματοδότηση έως 150 εκατ. ευρώ για επενδύσεις σε οχήματα και κάδους. Πρόκειται για κεφάλαια που είναι απαραίτητα για την ανανέωση μιας υποδομής που πολλά χρόνια δεν έχει εκσυγχρονιστεί.
Μόνο αν υλοποιηθούν αυτά, σύμφωνα με υποστηρικτές του σχεδίου, μπορεί η ΕΕΑΑ να ισοσκελίσει τους προϋπολογισμούς της σε μία πενταετία και να διπλασιάσει την ανακύκλωση στη χώρα.
Στην Αυτοδιοίκηση τα «βάρη» – η κυβέρνηση απούσα
Η Κεντρική Ενωση Δήμων (ΚΕΔΕ) κατέχει το 35% των μετοχών της ΕΕΑΑ – κάτι που καθιστά τους δήμους όχι απλά εταίρους, αλλά συνυπεύθυνους για την οικονομική και τη λειτουργική πορεία της εταιρίας. Και όμως, σύμφωνα με τον κ. Κωνσταντέλλο, δεν έχουν υλοποιηθεί οι δεσμεύσεις που ανακοινώθηκαν πριν από μήνες για τη στήριξη του συστήματος, με αποτέλεσμα σήμερα οι δήμοι να καλούνται να πληρώνουν για λειτουργικά κόστη που δεν μπορούν να καλύψουν. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση έχει ήδη επιβαρυνθεί με μισθοδοσίες, λειτουργικά έξοδα, καύσιμα και συντήρηση – και τώρα καλείται να σηκώσει και το κόστος για να κρατήσει όρθιο το σύστημα.
Το αν το σύστημα των μπλε κάδων θα επιβιώσει ως «σύστημα ανακύκλωσης» αντί για «σύστημα χρέους» εξαρτάται από τρεις παράγοντες:
i. Πολιτική βούληση να εφαρμοστεί το πλήρες πακέτο μεταρρυθμίσεων.
ii. Εφαρμογή του DRS και ένταξή του στο εθνικό πλαίσιο ανακύκλωσης μέσα στο 2026.
iii. Καταπολέμηση της εισφοροδιαφυγής και αύξηση των πόρων προς το σύστημα.
Μόνο έτσι, λένε φορείς της Αυτοδιοίκησης, μπορεί να αποφευχθεί ένα πραγματικό «κραχ των μπλε κάδων» που δεν απειλεί απλώς ένα πρόγραμμα ανακύκλωσης, αλλά την ίδια την προσπάθεια της χώρας να αντιμετωπίσει την κρίση των αποβλήτων και να συμμορφωθεί με τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις. Το συμπέρασμα είναι ότι εάν δεν αλλάξουν δραστικά τα πράγματα, σύντομα οι μπλε κάδοι μπορεί να αποτελούν μόνο ένα «ιστορικό υπόλειμμα» και όχι ένα εργαλείο κυκλικής οικονομίας όπως το είχαν οραματιστεί πριν από μερικά χρόνια οι δημιουργοί του.
Το συστημικό πρόβλημα της ανακύκλωσης
Αν και οι μπλε κάδοι έχουν γίνει αναγνωρίσιμο στοιχείο στους δρόμους των πόλεων και των κωμοπόλεων, το πραγματικό ποσοστό ανακύκλωσης στην Ελλάδα παραμένει χαμηλό σε ευρωπαϊκά δεδομένα – πολύ χαμηλότερο από τους ευρωπαϊκούς στόχους για 55% ανακύκλωση μέχρι το 2025.
Αυτό δεν οφείλεται μόνο σε χρηματοδοτικά κενά. Λειτουργικά προβλήματα που αναφέρουν φορείς και ειδικοί περιλαμβάνουν:
■ Λάθος υλικά εντός μπλε κάδων – απορρίμματα που δεν είναι συσκευασίες μολύνουν τα ρεύματα και μειώνουν την αποδοτικότητα.
■ Χαμηλή περιβαλλοντική εκπαίδευση των πολιτών, που επηρεάζει την ποιότητα διαλογής στην πηγή.
■ Ελλειψη επενδύσεων και τεχνολογικού εκσυγχρονισμού σε οχήματα και Κέντρα Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών.
Το αποτέλεσμα; Παρά την ύπαρξη περίπου 175.000 μπλε κάδων και εκατοντάδων συνεργαζόμενων δήμων, η Ελλάδα εξακολουθεί να ανακυκλώνει πολύ μικρό ποσοστό των συνολικών αποβλήτων.
Τι είναι το DRS (Σύστημα Επιστροφής Εγγύησης)
Το DRS (Deposit Return System – Σύστημα Επιστροφής Εγγύησης) είναι ένα σύστημα ανακύκλωσης, όπου οι καταναλωτές πληρώνουν ένα μικρό επιπλέον αντίτιμο (εγγύηση) κατά την αγορά ποτών (π.χ. νερό, αναψυκτικά) σε πλαστικές ή αλουμινένιες συσκευασίες, το οποίο παίρνουν πίσω επιστρέφοντας άδειο το μπουκάλι ή το κουτί σε καθορισμένα σημεία.
