Με συγκρατημένη αισιοδοξία αντιμετωπίζει η ελληνική πλευρά το μέλλον των ελληνοτουρκικών σχέσεων, καθώς -σύμφωνα με πληροφορίες της «κυριακάτικης δημοκρατίας»- δεν προέκυψε κάτι εντυπωσιακά θετικό από την επίσκεψη την περασμένη Τετάρτη στην Αθήνα του υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας Αχμέτ Νταβούτογλου.
Αλλωστε, η επίσκεψη του ισχυρού άνδρα της τουρκικής διπλωματίας στη χώρα μας ήρθε σε μια χρονική στιγμή που η τουρκική κυβέρνηση αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα στις σχέσεις της με τη Συρία, αλλά και με τους Κούρδους, και ως εκ τούτου βρίσκεται στριμωγμένη σε γεωπολιτικό, αλλά και στρατιωτικό επίπεδο.
Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η ελληνική πλευρά έθεσε προς τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών τόσο τις προκλητικές παραβάσεις και παραβιάσεις των τουρκικών μαχητικών στο Αιγαίο όσο και την παράνομη κατοχή μέρους της Κύπρου, επισημαίνοντας ότι η λύση στο Κυπριακό μπορεί να προέλθει μέσα από την αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων από το παράνομα κατεχόμενο κομμάτι του νησιού. Μάλιστα, την ημέρα που συναντήθηκαν με τον Τούρκο υπουργό ο πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς και ο υπουργός Εξωτερικών Δημήτρης Αβραμόπουλος στην Αθήνα, στις Βρυξέλλες, στο περιθώριο της Συνόδου υπουργών Αμυνας του ΝΑΤΟ, ο υπουργός Εθνικής Αμυνας Πάνος Παναγιωτόπουλος είχε κατ’ ιδίαν συνομιλία με τον Τούρκο ομόλογό του Ισμέτ Γιλμάζ, προς τον οποίο έθεσε τα ίδια ζητήματα, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο.
Ειδικότερα, σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες από υψηλόβαθμους αξιωματούχους της κυβέρνησης τα βασικά συμπεράσματα που προέκυψαν από την επίσκεψη Νταβούτογλου συνοψίζονται στα εξής σημεία:
1. Για πολλοστή φορά επιβεβαιώθηκε ότι η σταθερή συνέχεια της πιο τολμηρής διπλωματίας της κυβέρνησης του Τούρκου πρωθυπουργού Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και του κόμματός του ΑΚΡ με το παρελθόν της κεμαλικής εποχής είναι η φόρμουλα της αμοιβαιότητας, εικονικής ή και ουσιαστικής, σε ό,τι αφορά την εκκαθάριση των ελληνοτουρκικών εκκρεμοτήτων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η αναφορά Νταβούτογλου στην αμοιβαία άρση του casus belli, που έπειτα από πολύ προβληματισμό παραπέμπει στην εισηγητική έκθεση για την επικύρωση του Δικαίου της Θάλασσας από την Ελληνική Βουλή.
2. Πρόκειται για μια γραμμή πλεύσης που θα μπορούσε να αποτελέσει πλαίσιο ουσιαστικής διαπραγμάτευσης με την εικονική αμοιβαιότητα να διευκολύνει εσωτερικά τον πραγματικά υποχωρούντα επί της ουσίας. Εδώ όμως αρχίζουν τα προβλήματα, γιατί ακόμη και αυτή η προσέγγιση είχε και έχει κατά μείζονα λόγο σε συνθήκες κρίσης απαγορευτικό πολιτικό κόστος για την ελληνική πλευρά, καθώς ΜΜΕ και κοινή γνώμη θεωρούν ότι η τουρκική πλευρά οφείλει και χρωστά χωρίς αντισταθμιστικά οφέλη ή αποζημιώσεις.
3. Χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα των Σημίτη – Παπανδρέου, που στο τέλος του 2003 δίστασαν να αναλάβουν το κόστος της παραπομπής στην Χάγη ύστερα από σύναψη συνυποσχετικού με την Τουρκία των διμερών εκκρεμοτήτων, με την ηττοπαθή προσέγγιση ότι δεν θα περάσει ούτε στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ, και της στρατηγικής της ακινησίας του Πέτρου Μολυβιάτη, την οποία υιοθέτησε στη συνέχεια ο Κώστας Καραμανλής, που προφανώς ζούσε με το Σύνδρομο της Ζυρίχης.
4. Επικοινωνιακά η ακολουθητέα γραμμή είναι η μέγιστη δυνατή και ανεκτή επικοινωνιακή σιωπή και συσκότιση στην ουσία της διαπραγμάτευσης και ταυτόχρονα η προετοιμασία της κοινής γνώμης έμμεσα και προσεκτικά με αναφορές και επετειακές υπομνήσεις της προσέγγισης Βενιζέλου – Ατατούρκ, αλλά και άλλων ιστορικών υπερβάσεων διμερών εκκρεμοτήτων στη διεθνή σκηνή.
5. Το δύσκολο κομμάτι της διαπραγμάτευσης είναι σε κάθε περίπτωση η σύνταξη αλλά και η διαχείριση της δημοσιοποίησης του συνυποσχετικού, εάν υποτεθεί ότι επιλέγεται η προσφυγή στη Χάγη. Είναι γνωστό τοις πάσι ότι με το συνυποσχετικό έχεις επιλύσει την ουσία της διαφοράς και δεν ζητάς από το Διεθνές Δικαστήριο τίποτε άλλο παρά το νομικό περιτύλιγμα του συμβιβασμού.
Στο πλαίσιο αυτό, η ελληνική πλευρά είναι έτοιμη να προσέλθει στο τραπέζι των «διερευνητικών επαφών» ακόμα και εντός του τρέχοντος μηνός. Η δε μεγάλη έμφαση που φαίνεται να δίνουν στην οικονομική συνεργασία (στόχος ο υπερδιπλασιασμός του διμερούς εμπορίου, φτάνοντας τα 10 δισεκατομμύρια ευρώ) φαίνεται να οδηγεί στη «συνεκμετάλλευση».
Προκλήσεων συνέχεια με ΑΟΖ και Καστελόριζο
Την ίδια στιγμή, πάντως, η Τουρκία, σύμφωνα με τα λεγόμενα Νταβούτογλου, δεν πρόκειται να κάνει δεκτή τη μονομερή ανακήρυξη Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) από την Ελλάδα. Κι ως γνωστόν, οι Τούρκοι δεν είναι όπως η χώρα μας, που όταν λέει ότι δεν γίνεται κάτι αποδεκτό, εννοεί την… καταγγελία στους διεθνείς οργανισμούς! Σύμφωνα με τον Νταβούτογλου, Ελλάδα και Τουρκία θα πρέπει να την οριοθετήσουν την ΑΟΖ κατόπιν συνεννόησης, αφού πρώτα ρυθμίσουν τα ζητήματα των χωρικών υδάτων και της υφαλοκρηπίδας.
Και φυσικά η Τουρκία εμμένει στη θέση της ότι το Καστελόριζο δεν δικαιούται… απολύτως τίποτε, όπως και οι νήσοι του Ανατολικού Αιγαίου, επειδή επικάθονται στην υφαλοκρηπίδα της Ανατολίας! Εν ολίγοις, ή δεχόμαστε τους παραλογισμούς τους ή δεν αξιοποιούμε ποτέ τα κοιτάσματα, εκτός εάν έχουμε τη διάθεση να διεκδικήσουμε αυτό που θεωρούμε ότι μας ανήκει. Τόσο απλά. Και ακόμη χειρότερα: Η Τουρκία δεν συμπεριλαμβάνει το Καστελόριζο στο συνολικό «πακέτο», λέγοντας ότι αυτό βρίσκεται στη Μεσόγειο, δηλώνοντας έτοιμοι να συζητήσουν κι επ’ αυτού, αλλά ως ξεχωριστό θέμα στην ατζέντα…
Ο κ. Νταβούτογλου υπαινίχθηκε δε ότι η νομολογία του διεθνούς δικαίου ευνοεί τη χώρα του, που διαθέτει τις μεγαλύτερες ακτές στην Ανατολική Μεσόγειο, δίνοντάς της το δικαίωμα να πραγματοποιεί έρευνες στην περιοχή. Τεράστιο ενδιαφέρον έχει και η αναφορά του σε πρόσφατη απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου στο πλαίσιο του Δικαίου της Θάλασσας για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Μπανγκλαντές και Μιανμάρ…
Μακάριος Β. Λαζαρίδης
