Αμεσο κίνδυνο κατάρρευσης των μισθών τους από τον ερχόμενο Απρίλιο διατρέχουν οι περίπου 2.700.000 εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα.
Αιτία, από τη μια η θεσμοθέτηση του νέου μηχανισμού που θα υπολογίζει τον κατώτατο μισθό στους ιδιωτικούς υπαλλήλους, ο οποίος ως γνωστόν σήμερα είναι 586 ευρώ. Από την άλλη, την ίδια περίοδο ολοκληρώνεται η ισχύς των τελευταίων από τις 80 Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας (ΣΣΕ) που παραμένουν «ζωντανές».
Οι δρόμοι που μπορούν να ακολουθήσουν οι εργαζόμενοι είναι δύο: Ο ένας περιγράφεται ξεκάθαρα στο δεύτερο Μνημόνιο. Στην περίπτωση που λήξουν (ΣΣΕ) και δεν συναφθεί νέα συμφωνία μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων, τότε η αμοιβή θα επανέλθει στον βασικό μισθό. Τα μοναδικά επιδόματα που διασώζονται, ελέω μετενέργειας, είναι τα επιδόματα ωρίμανσης, τέκνων, εκπαίδευσης και βαρέων επαγγελμάτων.
Ο δεύτερος δρόμος σχετίζεται με τη δημιουργία του νέου ενιαίου μηχανισμού υπολογισμού του κατώτατου μισθού στον ιδιωτικό τομέα. Σε αυτό το ενδεχόμενο, θεσμοθετημένο ως αυτή τη στιγμή είναι μόνο το κατώτατο όριο αμοιβής των 586 ευρώ μεικτά. Οι τριετίες, που αποτέλεσαν βασικό αντικείμενο διαπραγμάτευσης με την τρόικα, μπορεί να παραμένουν… ζωντανές και να μην καταργούνται, αλλά «παγώνουν» τουλάχιστον μέχρι τη λήξη του προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής. Τα επιδόματα σπουδών, τέκνων και γάμου δεν γλιτώνουν και καταργούνται.
Σύμφωνα με τον προγραμματισμό του υπουργείου Εργασίας, έως τον Απρίλιο του 2013 ο νέος μηχανισμός υπολογισμού του βασικού μισθού θα έχει αντικαταστήσει την Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας (ΕΓΣΣΕ), η οποία παύει να ισχύει.
Αρμόδιοι υπηρεσιακοί παράγοντες του υπουργείου Εργασίας θεωρούν κάτι παραπάνω από βέβαιο ότι μέχρι τον Απρίλιο η τρόικα θα έχει «επιστρέψει δριμύτερη» διεκδικώντας ξανά κατάργηση των τριετιών. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο κινδυνεύει το σύνολο των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα να υποστεί πραγματική μισθολογική κατάρρευση.
Το διαπραγματευτικό ατού που θα έχει η τρόικα σε λίγους μήνες στα χέρια της είναι η επίσημη λήξη όλων των κλαδικών συμβάσεων. Με βάση τον περσινό εφαρμοστικό νόμο και την ερμηνευτική εγκύκλιο που ακολούθησε, όλες οι Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας (ΣΣΕ) έχουν διάρκεια ζωής έως και τρεις μήνες μετά τη λήξη τους, λόγω μετενέργειας. Οι ΣΣΕ που, όταν ψηφίστηκε ο εφαρμοστικός (14/2/2012) βρίσκονταν ήδη σε ισχύ πάνω από 24 μήνες, λήγουν μετά την παρέλευση ενός έτους, δηλαδή στις 14/2/2013. Αν προσθέσουμε και το τρίμηνο της παράτασης ζωής που παίρνουν, αυτό σημαίνει ότι από τις 14/5/2013 και μετά δεν θα ισχύουν. Αρα για να μη βρεθούν οι εργαζόμενοι με μισθό 586 ευρώ, θα πρέπει να επιδιώξουν είτε νέα ΣΣΕ είτε ξεχωριστές επιχειρησιακές ή ατομικές συμβάσεις με τον εργοδότη τους. Με την ανεργία όμως στο 25% και με ορατό το ενδεχόμενο να αυξηθεί αισθητά περισσότερο, η εργοδοσία έχει κάθε λόγο να «συμπιέσει» τους μισθούς προς τα κάτω, οδηγώντας τους στο κατώτατο όριο των 586 ευρώ.
Το πρώτο δείγμα γραφής
Οι ελάχιστες νέες ΣΣΕ που υπογράφηκαν μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων, ακριβώς για να αποφευχθεί η λαιμητόμος των 586 ευρώ, δείχνουν ξεκάθαρα ποια είναι η τάση που επικρατεί στην αγορά εργασίας. Η σύμβαση στον κλάδο του εμπορίου υπογράφηκε με μείωση 6,7%, ενώ των ξενοδοχοϋπαλλήλων υπέστη κατακόρυφη πτώση 15%.
Ακόμα χειρότερα είναι τα πράγματα σε επίπεδο επιχειρησιακών και ατομικών συμβάσεων. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία που έχει δώσει στη δημοσιότητα το Σώμα Επιθεωρητών Εργασίας (ΣΕΠΕ), οι ατομικές συμβάσεις που υπογράφηκαν μόνο στο πρώτο πεντάμηνο του έτους παρουσιάζουν μείωση αποδοχών που κυμαίνεται από 22% έως και πάνω από 50%. Αντίστοιχα, οι επιχειρησιακές συμβάσεις που έχουν υπογραφεί την ίδια περίοδο παρουσιάζουν μείωση που κυμαίνεται από 22,35% έως 40%.
Τι αλλάζει στις αποζημιώσεις, οι οποίες οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια σε μαζικές απολύσεις
Το σκέλος των αποζημιώσεων που θα λαμβάνουν όσοι απολύονται από εδώ και στο εξής ήταν ένα άλλο μεγάλο «αγκάθι» των διαπραγματεύσεων. Η συμφωνία που φαίνεται να επιτυγχάνεται μεταξύ τρόικας και υπουργείου Εργασίας περιλαμβάνει μείωση κατά 50% των αποζημιώσεων που θα δίνονται όχι μόνο στους νεοπροσλαμβανομένους, αλλά και σε όσους έχουν προϋπηρεσία έως 16 έτη. Το μάξιμουμ της αποζημίωσης που θα μπορεί να δοθεί είναι οι δώδεκα μισθοί μεικτές αποδοχές. Ο χρόνος προειδοποίησης μειώνεται από τους έξι μήνες που ήταν έως τώρα στους τέσσερις μήνες και όχι στους τρεις που ήθελε η τρόικα.
Ειδική κατηγορία αποτελούν οι εργαζόμενοι με πάνω από 16 χρόνια προϋπηρεσίας. Η τελική συμφωνία με την τρόικα θέλει να δίνονται κανονικά οι αποζημιώσεις για κάθε επιπλέον έτος προϋπηρεσίας, μόνο που θα μπει πλαφόν στα 2.000 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι θεωρητικά θα μπορούν να δοθούν συνολικά έως και 24 μισθοί ως αποζημίωση (12 για τα πρώτα 16 χρόνια + άλλοι 12 για όσους έχουν συμπληρώσει 28 έτη προϋπηρεσίας και άνω). Μόνο που ενώ οι πρώτοι 12 μισθοί θα υπολογίζονται με βάση τις πραγματικές αποδοχές του εργαζόμενου που χάνει τη δουλειά του, οι υπόλοιποι 12 μισθοί θα υπολογίζονται με πλαφόν τα 2.000 ευρώ τον μήνα. Σημειώνεται ότι η αρχική πρόταση της τρόικας ήθελε για τους παλαιούς εργαζομένους να δίνονται επιπλέον 6 μισθοί επί του βασικού των 586 ευρώ, ήτοι 6Χ586, ανεξαρτήτως αν ο απολυμένος έχει 22 χρόνια εργασία, ή 28 χρόνια ή 30 χρόνια.
Στην παρούσα συγκυρία και ανεξάρτητα πάντως από το ύψος της όποιας αποζημίωσης, οι επιχειρηματίες έχουν το πλεονέκτημα του 4μηνου χρόνου προειδοποίησης.
Με δεδομένο ότι το πρώτο μέλημα των επιχειρήσεων που απολύουν εργαζόμένους είναι να καταβάλουν όσο γίνεται λιγότερα ποσά ως αποζημίωση, η αξιοποίηση του χρόνου προειδοποίησης είναι ένα πολύ βολικό διαπραγματευτικό ατού. Για παράδειγμα, ποιος θα είναι ο εργοδότης που θα απολύσει αύριο το πρωί έναν παλιό εργαζόμενο και θα του καταβάλει το σύνολο της αποζημίωσης που θα δικαιούται, όταν μπορεί να τον ενημερώσει τέσσερις μήνες νωρίτερα ώστε να καταβάλει μόνο τη μισή αποζημίωση;
Το υπουργείο Εργασίας παραδέχεται, έστω και ανεπίσημα, ότι οι περικοπές στις αποζημιώσεις μπορεί να οδηγήσουν μαζικά χωρίς δουλειά εργαζομένους που θα έχουν πάνω από 16 χρόνια προϋπηρεσία.
Μπροστά σε έναν τέτοιο κίνδυνο, η συμπίεση που θα υποστούν οι αποδοχές των εργαζομένων θα είναι ακόμα μεγαλύτερη. Είναι προφανές ότι για να γλιτώσει κάποιος την απόλυση θα αποδεχτεί πιθανή πρόταση για μείωση των αποδοχών του. Για να μη χάσει κάποιος τη δουλειά του μπορεί να δεχτεί να δουλεύει περισσότερο και να πληρώνεται λιγότερο. Να υπογράφει ότι εργάζεται υπό καθεστώς ημιαπασχόλησης (π.χ. τετράωρα ή μία φορά την εβδομάδα), αλλά να δουλεύει κανονικά οκτάωρο, γιατί όχι και παραπάνω. Ετσι, η αγορά εργασίας θα μετατραπεί σε απόλυτη ζούγκλα και οι θέσεις εργασίας θα χάνονται δίχως πραγματική αφορμή, απλώς και μόνο για να προσληφθούν νέοι και πιο φτηνοί εργαζόμενοι.
Βασίλης Αγγελόπουλος
