«Εγώ, ο Μπαράκ Χουσεΐν Ομπάμα, ορκίζομαι να εκτελέσω πιστά το αξίωμα του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών και, στον μέγιστο δυνατό βαθμό, να διαφυλάξω, να προστατεύσω και να υπερασπιστώ το Σύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτειών».
Το πλήθος ήταν μικρότερο απ’ αυτό που πλημμύρισε την Ουάσινγκτον το 2008. Ζητωκραύγασε, όμως, με την ίδια θέρμη. Κι αυτός με το χάρισμα του πολιτικού άνδρα της διπλανής πόρτας εκφώνησε μια ομιλία-κάλεσμα στη μεσαία τάξη, τη μεγάλη δεξαμενή των ψηφοφόρων του Δημοκρατικού Κόμματος, μια ομιλία που περιορίστηκε στην αμιγώς εσωτερική ατζέντα, αυτή που -όπως όλα δείχνουν- θα καθορίσει τη δεύτερη θητεία του Μπαράκ Ομπάμα στον Λευκό Οίκο. Ακολούθησαν οι πανηγυρικές εκδηλώσεις, αυτές που συζητιούνται επί εβδομάδες στα αμερικανικά νοικοκυριά. Μια μεγάλη γιορτή που τα είχε όλα: διασκέδαση, glamour, ελπίδα, εθνική ανάταση. Η Τζένιφερ Χάντσον τραγούδησε «I’m loving you forever». Ο Μπαράκ έσφιξε δυνατά τη σύζυγό του με το εντυπωσιακό φόρεμα. Το ζευγάρι χαμογέλασε, ήξερε ότι τα μάτια όλων είναι στραμμένα πάνω του, ότι βρισκόταν πάνω στη σκηνή.
Η επόμενη μέρα τον βρίσκει στο Οβάλ Γραφείο να καλείται να αντιμετωπίσει το βαρύ φορτίο του αμερικανικού χρέους. Οι ενδείξεις από τη Βουλή των Αντιπροσώπων είναι θετικές, καθώς όλα δείχνουν ότι οι Ρεπουμπλικάνοι σκοπεύουν να υιοθετήσουν μια σχεδόν τετράμηνη παράταση στο θέμα της αναδιαμόρφωσης του ανώτατου ορίου για το ομοσπονδιακό χρέος. Οχι ότι αυτό λύνει το πρόβλημα, αλλά στην παρούσα φάση δίνει μια βαθιά ανάσα στον Αμερικανό πρόεδρο και το επιτελείο του. Κι αυτό γιατί η όποια στραβοτιμονιά στο ζήτημα του χρέους θα προκαλέσει ανυπολόγιστες συνέπειες στη μεγάλη πλειονότητα των Αμερικανών, αυξήσεις φόρων, περικοπές κ.λπ.
Σε αυτή τη μεσαία τάξη, λοιπόν, ήταν αφιερωμένη, σχεδόν εξολοκλήρου η ομιλία της ορκωμοσίας του Ομπάμα η οποία θεωρητικά θέτει τις προτεραιότητες της τετραετίας που θα ακολουθήσει. «Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να επιτύχουν όταν οι λίγοι, που γίνονται όλο και λιγότεροι, τα πάνε καλά και οι πολλοί, που γίνονται όλο και περισσότεροι, μόλις που τα βγάζουν πέρα» είπε στην ομιλία του ο Αμερικανός πρόεδρος κάνοντας σαφή αναφορά στην ευημερία της μεσαίας τάξης που καλείται να επωμιστεί (αν δεν υπάρξει συμφωνία σε πολιτικό επίπεδο) το βάρος της προσαρμογής. Το αίτημα για ζωή, ελευθερία και επιδίωξη της ευτυχίας, όπως είχε διατυπωθεί από τους πατέρες του έθνους, είναι ζωντανό, είπε, και η αυτή η γενιά «ξεκινά το ταξίδι για να γεφυρώσει τα λόγια των προπατόρων με την πραγματικότητα του καιρού μας». «Είμαστε φτιαγμένοι για αυτή τη στιγμή και θα την αδράξουμε, αρκεί να την αδράξουμε μαζί» τόνισε, ενώ συνεχώς επανερχόταν στην ανάγκη της ενότητας. Ως βασικούς άξονες της δεύτερης θητείας του έθεσε, μεταξύ άλλων, την οικονομία -την οποία θα συναντήσει μπροστά του τις αμέσως επόμενες εβδομάδες, με τις δύσκολες αποφάσεις για το όριο χρέους και τις περικοπές-, την υποστήριξη της δημοκρατίας σε όλο τον πλανήτη, την απειλή της κλιματικής αλλαγής και το καλωσόρισμα των μεταναστών στις ΗΠΑ.
Η ευημερία της μεσαίας τάξης, ένας από τους κεντρικούς άξονες της προεκλογικής του εκστρατείας και θέμα στο οποίο επανέρχεται με κάθε ευκαιρία μετά τις εκλογές, είναι βασική προτεραιότητα. «Πάνω στους ώμους της μεσαίας τάξης πρέπει να στηριχτεί η ευημερία» επισήμανε και απηύθυνε μήνυμα στους πολιτικούς, ζητώντας ουσιαστικότερη πολιτική και «όχι θέαμα, όχι αλληλοκατηγορίες αντί λογικού διαλόγου». Καινοτομώντας σε σχέση με τους προκατόχους του, ο Μπαράκ Ομπάμα αναφέρθηκε στην ανάγκη να υπάρξει απάντηση στην απειλή από την κλιματική αλλαγή και οι ΗΠΑ να ηγηθούν στην παραγωγή πράσινης ενέργειας, περιγράφοντάς τη ως ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της οικονομικής υπεροχής.
Οι αναφορές του προέδρου στην εξωτερική πολιτική ήταν περιορισμένες, κι αυτό ενώ σε ολόκληρο τον πλανήτη αυτήν τη στιγμή παραμένουν ανοικτά δεκάδες μέτωπα. Η κριτική που δέχτηκε ο Ομπάμα την επομένη της ομιλίας της ορκωμοσίας δεν χάιδευε αυτιά. Η Φρίντα Γκίντις της «Miami Herald» σχολίασε καυστικά: «Ο πρόεδρος Ομπάμα το ξεκαθάρισε: Η δεύτερη θητεία έχει να κάνει μόνο με την εσωτερική ατζέντα. Αυτό προϋποθέτει ότι θα συνεργαστεί με τις ΗΠΑ ο υπόλοιπος πλανήτης».
«Η διπλωματία είναι νεκρή» έγραψε ο Ρότζερ Κοέν σε άρθρο του στους «New York Times». «Η αποτελεσματική διπλωματία, το είδος εκείνο της διπλωματίας που οδήγησε στη συμφωνία του Νίξον με την Κίνα, στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου ή στην ειρηνευτική συμφωνία του Ντέιτον για τη Βοσνία, απαιτεί υπομονή, επιμονή, γνώση, γενναιότητα, διακριτικότητα και τη βούληση για διαπραγμάτευση με τον αντίπαλο. Η εποχή μας, όμως, χαρακτηρίζεται από ανυπομονησία και από απροθυμία για συνομιλία με τα “κακά παιδιά”. Τα ανθρώπινα δικαιώματα βρίσκονται στο προσκήνιο, κάτι θετικό χωρίς αμφιβολία, αλλά ο χώρος για ρεαλισμό είναι περιορισμένος. Η ρεαλπολιτίκ του Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ δεν είναι για τους υπερευαίσθητους. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν χάσει τον κυρίαρχο ρόλο τους, χωρίς κάποια άλλη χώρα να πάρει τη θέση τους. Η Αμερική άλλοτε ενθαρρύνει άλλους να παίρνουν την πρωτοβουλία και άλλοτε ανησυχεί για την απώλεια της εξουσίας και του κύρους της. Η Συρία αποτελεί ένα μάθημα για το πώς εξελίσσεται μια κρίση όταν η διπλωματία είναι νεκρή. Η Αλγερία δείχνει πώς πολλαπλασιάζονται τα πτώματα όταν οι συνομιλίες θεωρούνται χάσιμο χρόνου. Η βία, την οποία κάποτε αντιμετώπιζε με επιτυχία η διπλωματία, έχει αλλάξει μορφή. Σημειώνεται λιγότερο μεταξύ κρατών και περισσότερο ανάμεσα σε κράτη και τρομοκράτες. Το αποτέλεσμα είναι να αποχωρούν από το τιμόνι οι επαγγελματίες διπλωμάτες και να παίρνουν τη θέση τους ο στρατός και η CIA».
Η ίδια η λέξη «διπλωματία», μαζί με όσα τη συνοδεύουν -συμβιβασμοί, παραχωρήσεις, συμφωνίες- δεν είναι πια της μόδας στην Ουάσινγκτον. Οι εκλεγμένοι αξιωματούχοι προτιμούν την αποφασιστικότητα, τη σύγκρουση και την αδιαλλαξία. Οταν, λοιπόν, ο Αμερικανός αρθρογράφος αναρωτιέται τι θα ήθελε από τον Μπαράκ Ομπάμα στη δεύτερη θητεία του, η απάντηση είναι μια νέα εποχή διπλωματίας. Ετσι, για να αποδείξει ότι το άξιζε εκείνο το Νομπέλ Ειρήνης, λέει ο Κοέν. «Ο Ομπάμα δεν είχε τη μεγάλη επιτυχία. Εχει μπροστά του τώρα τέσσερα χρόνια για την εξασφαλίσει».
Ο Μπαράκ Ομπάμα, εάν δεν υποχρεωθεί από τις καταστάσεις, φαίνεται ότι θα προτιμήσει τη «θαλπωρή» του Λευκού Οίκου και τις εντός συνόρων προτεραιότητες.
Οι ομοφυλόφιλοι και η ελευθερία
Ακόμη τολμηρότερη ήταν η σαφής αναφορά του στα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων, υπενθυμίζοντας το περιστατικό του Στόουνγουολ το 1969 (την απαρχή του οργανωμένου κινήματος υπέρ των δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων), λέγοντας ότι «το ταξίδι μας ως έθνος δεν θα ολοκληρωθεί προτού τα αδέλφια μας οι ομοφυλόφιλοι απολαύουν ισότιμης μεταχείρισης, όπως όλοι οι άλλοι». Κλείνοντας επανέφερε το αίτημα για ενότητα μπροστά στο μέλλον και κάλεσε τους συμπολίτες του να προχωρήσουν με το «πολύτιμο φως της ελευθερίας» προς το αβέβαιο μέλλον, θυμίζοντας και πάλι -όπως έκανε επανειλημμένα- ότι οι πολίτες με τον τρόπο τους διαμορφώνουν το μέλλον της χώρας.
