Θα μπορούσε κάλλιστα να είναι μια γειτονιά βγαλμένη από τις σελίδες μυθιστορήματος ή από πλάνα κινηματογραφικής ταινίας. Θα μπορούσε, πάλι, να είναι η πραγματικότητα που βιώνουν εκατομμύρια άνθρωποι στις μεγαλουπόλεις της Ασίας ή της Λατινικής Αμερικής. Δεν είναι, όμως, τίποτε από όλα αυτά. Είναι απλώς η καθημερινότητα δεκάδων Ελλήνων που ζουν στην ίδια πόλη με «κανονικούς» ανθρώπους. Είναι μια γειτονιά διαφορετική από όλες τις άλλες και μάλιστα στην καρδιά του «τουριστικού» ιστορικού κέντρου της Αθήνας. Στην καρδιά της πόλης που γέννησε, όπως αρεσκόμαστε να λέμε, τον δυτικό πολιτισμό. Στον λόφο του Φιλοπάππου, ελάχιστα μόνο μέτρα μακριά από τη φυλακή του Σωκράτη, με θέα την Ακρόπολη και την Αθήνα «πιάτο», μια χούφτα άστεγοι έχουν στήσει τη δική τους μικρή «κοινωνία» με αρκετό μεράκι και αξιοπρέπεια. Σε αυτήν την ιδιότυπη κοινωνία, όπως και σε κάθε άλλη, υπάρχουν οι ίντριγκες, τα πάθη, τα προβλήματα, τα παράπονα, η αγανάκτηση, η χαρά, ενώ μερικές στιγμές φαίνεται ότι το μόνο που λείπει από εκεί είναι οι… στέγες.
Περνώντας το φυλάκιο της «αρχαιολογίας», όπως λένε οι «κάτοικοι» του Φιλοπάππου και ανηφορίζοντας προς τη φυλακή του Σωκράτη, ο πρώτος άνθρωπος που συναντάει κανείς είναι ο κ. Δημήτρης. Ενας μικροκαμωμένος 66χρονος από την Καρδίτσα, ο οποίος ζει και εργάζεται στην Αθήνα από τη δεκαετία του ’60. Ο κυρ Δημήτρης έχει περάσει από διάφορες δουλειές, από τεχνίτης μέχρι καθαριστής, δεν έχει δική του οικογένεια και οι μόνοι συγγενείς του είναι στην Καρδίτσα, ενώ έχει και ένα δωματιάκι, «ρημάδι», όπως λέει, στα Εξάρχεια. Παρ’ όλα αυτά, έχει επιλέξει εδώ και σχεδόν έξι χρόνια να μένει σε μια καλύβα στου Φιλοπάππου παρέα με τέσσερα-πέντε σκυλιά, που, όταν κάποιος πλησιάσει, γαβγίζουν μανιασμένα, «αλλά δεν πειράζουν κανέναν». Ο κυρ Δημήτρης, λοιπόν, είναι ο άνθρωπος που μας ξενάγησε σε μία από τις πιο καλά κρυμμένες γειτονιές της Αθήνας.
Αρχικά του ζητήσαμε απλώς να μας κατατοπίσει σχετικά, όμως αυτός με μια ασυνήθιστη ευγένεια -που δεν συναντάς ούτε στα καλύτερα σαλόνια- ξεκίνησε να περπατάει μαζί μας. Καθώς ανηφορίζαμε τον λόφο, η γλώσσα του σιγά σιγά λύθηκε, αποκαλύπτοντάς μας τα πάντα για τη γειτονιά του. Το μόνο που μας ζήτησε ήταν να μην τον τραβήξουμε «ανφάς» φωτογραφίες, «αυτοί της Αρχαιολογίας μου κάνουν συνέχεια παράπονα. Δεν θέλουν να φαινόμαστε εμείς προς τα έξω» λέει με έναν κάπως παραπονιάρικο τόνο στη φωνή του. «Είναι μεγάλος ο λόφος και δεν του φαίνεται» εξηγεί και λίγο αργότερα εξιστορεί πώς βρέθηκε ο ίδιος εκεί: «Είχα έναν φίλο που έμενε εδώ και στη αρχή ήρθα κι εγώ για παρέα. Το δωματιάκι έχει και έξοδα και εγώ εδώ και μερικά χρόνια κάνω μικροδουλειές, δεν έχω κάτι σταθερό, οπότε μου φάνηκε καλή ιδέα. Τελευταία δούλευα σαν καθαριστής σε μια υπηρεσία, αλλά όταν τα γραφεία μετακόμισαν, αποφάσισαν να με αντικαταστήσουν με κοπέλες… Νεαρές. Ο φίλος μου βέβαια τελικά έφυγε, πήγε σε σπίτι. Εγώ έμεινα. Αυτό που περιμένω τώρα είναι να βγάλω μια συνταξούλα, έχω συμπληρώσει 6.500 ένσημα, αλλά όλο κάτι προκύπτει με το Δημόσιο και καθυστερεί».
Εν τω μεταξύ, έχουμε σχεδόν φτάσει στο μνημείο του Φιλοπάππου, με τα σκυλιά του κυρ Δημήτρη να μας ακολουθούν κατά πόδας. «Να προσέχετε εδώ πάνω, είναι δύο αλλοδαποί και κλέβουν κάμερες και κινητά, μια φορά έσπρωξαν έναν Ρώσο στον γκρεμό. Γέμισε γρατσουνιές παντού! Οταν τον πήγα στο φυλάκιο μου είπαν ότι λένε στους τουρίστες να μην ανεβαίνουν εκεί γιατί είναι επικίνδυνα! Είναι δυνατόν να λένε τέτοια πράγματα στους ξένους; Είμαστε ακριβώς απέναντι από την Ακρόπολη! Είναι αυτή εικόνα πρωτεύουσας;» διερωτάται αγανακτισμένος, καθώς ο ίδιος έχει απευθυνθεί στους φύλακες σχετικά «100 φορές». Η ασφάλεια των επισκεπτών φαίνεται σαν να είναι το νούμερο ένα πρόβλημα για τον κυρ Δημήτρη, αυτό απασχολεί τη «γειτονιά».
Στον λόφο ζουν τον χειμώνα 10 – 12 ψυχές, το καλοκαίρι λίγοι παραπάνω, «αλλά το κρύο δεν τον αντέχουν πολλοί. Κάποιοι είναι χρήστες ή πίνουν, πού να αντέξουν τον χειμώνα αυτοί, έχουν άλλα στο μυαλό τους». Ξαφνικά σταματάει και υψώνει το βλέμμα του ψηλά. «Να και το γεράκι» λέει και μας εξηγεί ότι υπάρχουν αρκετά γεράκια εκεί. Στην καρδιά της πόλης! «Δεν τα κυνηγάει και κανείς, οπότε μένουν». Με την κουβέντα και το ψυχρό αεράκι του Ιανουαρίου να γίνεται όλο και πιο έντονο, φτάνουμε τελικά μπροστά σε δύο άλλες καλύβες. Η μία μέσα σε σπηλιά, η άλλη φτιαγμένη από τέντες. «Είναι κανείς εδώ;» φωνάζει ο κυρ Δημήτρης, αλλά δεν παίρνει απάντηση. «Εδώ μένει ο Μονσελάς», μας ψιθυρίζει, «γνωστός από την υπόθεση με την οδοντίατρο που του ζήτησε να τη σκοτώσει».
Το προκάτ του 2004 και η κυρία Γεωργία
Η κυρία Γεωργία έχει εδώ και τρία χρόνια κάνει «σπίτι» της ένα εγκαταλειμμένο προκάτ, παλιού εργοταξίου, που απέμεινε εκεί από τους Ολυμπιακούς της Αθήνας. Είναι 66 χρονών και δεν είναι η πρώτη φορά που μένει στον δρόμο. Στα νιάτα της ήταν, όπως λέει, «γυναίκα της νύχτας», ενώ έχει πέντε παιδιά και εγγόνια. Η συντροφιά της, όμως, πλέον είναι ο 40άρης «συγκάτοικός» της και οι τρεις γάτες τους. «Ο συγκάτοικός μου δεν θέλει να δώσει συνέντευξη. Εχουμε κουραστεί. Τώρα τελευταία μας θυμήθηκαν όλοι. Εμείς είμαστε χρόνια στον δρόμο. Το παιδί είναι 20 χρόνια» εξηγεί και σιγά σιγά ξετυλίγει το κουβάρι της ζωής της. Η ίδια, παρά τις κακουχίες που συνεπάγεται η ζωή ενός αστέγου και τα παράπονά της από την Πολιτεία διατηρεί την περηφάνια της, ενώ αποπνέει μια αύρα κοσμοπολίτικη, κληρονομιά ίσως της πολίτικης καταγωγής της.
«Εγώ, παιδί μου, δεν θέλω βοήθεια από κανέναν. Δεν εμπιστεύομαι ούτε Θεό ούτε τη μάνα μου την ίδια. Οσο στέκομαι στα πόδια μου μπορώ να καταφέρω τα πάντα. Να πιάσω ένα σπιτάκι θέλω, να φύγω από εδώ, να ξεμπερδεύω με τα χαρτιά της σύνταξης και τίποτα άλλο» λέει ορθά κοφτά. Κάποτε, ένας παπάς τής είχε υποσχεθεί σπίτι, ως βοήθεια από την Εκκλησία. «Το σπίτι δεν το είδα ποτέ, προτιμούν να βάζουν μέσα κακοποιούς. Ας είναι». Μιλώντας για τα παιδιά της, ο τόνος της φωνής της χαμηλώνει. Τα βλέπει σπάνια, «έτσι είναι τα παιδιά, δεν μπορείς να περιμένεις από αυτά. Καλά να είναι» καταλήγει. Εκείνη τη στιγμή βγαίνει από το ξύλινο σπιτάκι και ο «συγκάτοικος». Δεν τα πάει καλά με τις φωτογραφικές κάμερες… Ούτε με τους δημοσιογράφους. «Ψημένος» στους δρόμους από νεαρός, έχει αναπτύξει μια τελείως διαφορετική κοσμοθεωρία, παρακολουθεί τον κόσμο γύρω του, ακολουθεί τις εξελίξεις από το ραδιάκι του (αξεσουάρ απαραίτητο για κάθε άστεγο) και καυτηριάζει τα… πολλά κακώς κείμενα της «πολιτισμένης» κοινωνίας με έναν πολύ συγκροτημένο λόγο. ΠΑΟΚτζής «φόλα» ο «συγκάτοικος», με καταγωγή από τη Θεσσαλονίκη, πειράζει την κυρία Γεωργία όταν αυτή στήνεται για φωτογραφία: «Είσαι σούπερ μόντελ» φωνάζει γελώντας κάτω από τα μούσια του, θυμίζοντας τον… Μπάμπη τον Φλου του Παύλου Σιδηρόπουλου.
Από το σπίτι στον… δρόμο
Από την άλλη πλευρά του λόφου, αυτήν προς Κουκάκι -και χωρίς τη συνοδεία του κυρ Δημήτρη πια- συναντάμε τον κ. Γιάννη, 55 χρονών. Είναι ο μοναδικός από τους «κατοίκους» του Φιλοπάππου που βρέθηκε εκεί εν μέσω κρίσης. «Πριν και τη δουλειά μου είχα και το σπίτι μου είχα και το αυτοκίνητό μου είχα» εξηγεί. Τους τελευταίους 16 μήνες είναι άνεργος. Τα εστιατόρια και τα ξενοδοχεία όπου δούλευε ως μάγειρας έχουν γονατίσει από την κρίση και παρά το γεγονός ότι έχει τρία παιδιά που σπουδάζουν και μένουν σε ιδιόκτητο σπίτι, εδώ και τέσσερις μήνες έχει φτιάξει τη δική του καλύβα στου Φιλοπάππου.
«Με τη σύζυγο έχω πάρει διαζύγιο, χωρίς δράματα, φιλικά. Με τα παιδιά μου διατηρώ εξίσου καλές σχέσεις, αλλά τώρα που μεγάλωσαν ποτέ δεν είχα καθημερινή επαφή. Επομένως, ελάχιστοι άνθρωποι ξέρουν τη σημερινή μου κατάσταση. Τους έχω κρατήσει όλους μακριά από αυτό. Δεν θέλω να νιώσω ότι μπορεί να με λυπηθούν, γι’ αυτό δεν ζήτησα και βοήθεια από κανέναν. Χρέη δεν έχω. Απλώς κάποια στιγμή τελείωσαν τα χρήματα, ένεκα και της ανεργίας» λέει ο ίδιος για την πορεία της ζωής του από τις κουζίνες ακριβών ξενοδοχείων στις πλαγιές του Φιλοπάππου. Πάντως, όπως ο ίδιος δηλώνει, είναι «περαστικός» από του Φιλοπάππου, καθώς έχει ήδη κλείσει μια δουλειά στην Κρήτη και ετοιμάζεται να φύγει. Για τη σκληρή εμπειρία του αστέγου, αρκείται να πει ότι τον έκανε σίγουρα πιο σκληρό και λιγότερο αγαθό.
Αγγελος Σκορδάς
Φωτ.: Χρήστος Ζήνας
