Πολλοί υποστηρίζουν ότι ηθική και οικονομία είναι σχήμα οξύμωρο. Ενδεχομένως. Το πρόβλημα όμως τίθεται επιτακτικά όταν το εργατικό δίκαιο πάει περίπατο ή όταν κάποιοι προσπαθούν να δημιουργήσουν εντυπώσεις και τετελεσμένα ώστε να θέσουν νέους όρους για αλλαγές σε αυτό που ονομάζεται εργατική νομοθεσία. Κάπως έτσι ερμηνεύτηκε στα μέσα της εβδομάδας η επιστολή του Αμερικανού προέδρου της Titan International Μορίς Τέιλορ προς τον Γάλλο υπουργό Βιομηχανίας Αρνό Μοντμπούρ, με την οποία ούτε λίγο ούτε πολύ χαρακτήρισε τεμπέληδες τους Γάλλους εργαζομένους στο εργοστάσιο ελαστικών της Goodyear. Πώς άρχισε η ιστορία; Ο Μοντμπούρ ζήτησε από τον Τέιλορ με επιστολή να επανεξετάσει την απόφασή του για το εργοστάσιο της Goodyear στην Αμιένη, το οποίο κινδυνεύει να κλείσει. Ο Τέιλορ τού απάντησε επίσης με επιστολή, στην οποία ανέφερε: «Κύριέ μου, θέλετε η Τitan να ξαναρχίσει τις διαπραγματεύσεις. Μα μας θεωρείτε, άραγε, ηλιθίους;» Η Τitan έχει το χρήμα και την τεχνολογία για να κατασκευάζει λάστιχα, λέει. Τι έχουν αυτοί οι «θεότρελοι συνδικαλιστές»; Εχουν τη γαλλική κυβέρνηση. Ο Γάλλος γεωργός όμως θέλει ν’ αγοράζει φθηνά λάστιχα και δεν νοιάζεται, είπε ο Τέιλορ, εάν προέρχονται από την Κίνα, την Ινδία ή εάν έχουν δεχτεί κρατικές επιχορηγήσεις. Ο ίδιος συνέχισε: «Επισκέφθηκα το εργοστάσιο της Αμιένης δύο φορές. Οι Γάλλοι εργάτες καλοπληρώνονται, αλλά δεν δουλεύουν παρά τρεις ώρες την ημέρα. Εχουν μία ώρα διακοπή για το γεύμα, τρεις ώρες για τις συζητήσεις τους και τρεις ώρες για τη δουλειά. Το είπα καταπρόσωπο στους συνδικαλιστές και μου απάντησαν ότι έτσι είναι στη Γαλλία». Ο Τέιλορ προβλέπει ότι σε μια πενταετία ούτε η Michelin θα παράγει τα λάστιχά της στη χώρα και μάλιστα δεν διστάσει να δηλώνει ότι «η Titan θα αγοράσει μια κινεζική ή μια ινδική εταιρία ελαστικών, θα πληρώσει τους εργάτες λιγότερο από ένα ευρώ την ώρα και θα στείλει με πλοίο όλα τα λάστιχα που έχει ανάγκη η Γαλλία. Μπορείτε να κρατήσετε τους εργάτες σας. Η Titan δεν ενδιαφέρεται για το εργοστάσιο της Αμιένης…». Η επιστολή έχει προκαλέσει την οργή των συνδικαλιστών αλλά και έναν προβληματισμό των επιχειρηματικών κύκλων για την εικόνα που μπορεί να δίνει προς τα έξω η Γαλλία σε μια περίοδο που έχει μεγάλες επενδυτικές ανάγκες.
Η πρόεδρος των γαλλικών εργοδοτικών οργανώσεων Λοράνς Παριζό χαρακτήρισε «σοκαριστική και απαράδεκτη» την επιστολή του προέδρου της Titan International. «Υπάρχει κάτι απολύτως απαράδεκτο στην επιστολή του προέδρου της Titan. Θίγει ανωμαλίες που ίσως υπήρξαν στην επιχείρηση, αλλά το κάνει με τέτοιον τρόπο ώστε να γίνεται μία γενίκευση, σαν αυτό να συμβαίνει στη λειτουργία του συνόλου των επιχειρήσεων στη Γαλλία. Αυτή η γενίκευση είναι σοκαριστική και την απορρίπτω απολύτως» δήλωσε η Λοράνς Παριζό στο δίκτυο RTL. Λέγοντας ότι ο υπουργός Βιομηχανίας Αρνό Μοντεμπούρ, είχε δίκιο να χαρακτηρίσει απαράδεκτη την επιστολή, η Λοράνς Παριζό προσθέτει ότι ωστόσο αναφέρεται σε «ανωμαλίες που η Γαλλία δεν θέλει να δει».
Πράγματι. Οσο κι αν προκαλεί η επιστολή Τέιλορ κρύβει κάποιες αλήθειες. Αυτές δεν έχουν να κάνουν με τα εργασιακά δικαιώματα ή το εργατικό κόστος μόνο αλλά με μια σειρά άλλων προβλημάτων, ηθικά «αποδεκτών» που ωθούν σε έξοδο ακόμη και ευρωπαϊκές εταιρίες από την ίδια την Ευρώπη. Πρόσφατα οι «New York Times» είχαν θίξει το θέμα με αφορμή την αυστριακή εταιρία Voestalpine, που παράγει ατσάλι υψηλής ποιότητας για τις αυτοκινητοβιομηχανίες. Η εταιρία ανακοίνωσε ότι μεταφέρει την παραγωγή της, όχι στην Ινδία ή την Κίνα αλλά στη βόρεια Αμερική, για λόγους εξοικονόμησης κόστους. Ο λόγος που η Voestalpine αποφάσισε να εγκαταλείψει την Ευρώπη ήταν το κόστος της ενέργειας και συγκεκριμένα του φυσικού αερίου. Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρίας Βόλγφγκανγκ Εντερ ομολογεί ότι δεν υπήρξε δεύτερη σκέψη, καθώς στην Ευρώπη το φυσικό αέριο είναι πολύ πιο ακριβό. Τον ίδιο δρόμο έχουν ακολουθήσει πολλές άλλες ευρωπαϊκές εταιρίες, όπως για παράδειγμα η γερμανική εταιρία χημικών BASF, που ετοιμάζει το νέο της εργοστάσιο στη Λουιζιάνα. Η ακριβή ενέργεια στην Ευρώπη κρατάει ψηλά το κόστος παραγωγής, καθώς οι τιμές στις οποίες αγοράζουν οι βιομηχανίες ηλεκτρικό ρεύμα και φυσικό αέριο έχουν εκτιναχθεί λόγω φορολογίας.
Το άλλο μεγάλο θέμα βέβαια είναι η γραφειοκρατία. Πρόσφατο δημοσίευμα της «Wall Street Journal» αναφερόταν στη μαζική έξοδο των πολυεθνικών από τον ευρωπαϊκό Νότο. Μια από τις αιτίες ήταν η γραφειοκρατία. Οι επενδύσεις τους στρέφονται προς αναδυόμενες αγορές, όπως είναι η Βραζιλία και η Τουρκία. Οι ξένες επενδύσεις στις χώρες του Νότου μειώθηκαν κατά 38% σε Πορτογαλία, Ισπανία, Ελλάδα και Ιταλία από το 2007, ενώ το πρώτο εξάμηνο του 2012, για πρώτη φορά, οι αναδυόμενες αγορές απορρόφησαν το 50% των ξένων επενδύσεων σε διεθνές επίπεδο.
Φθηνοί «σκλάβοι»
Η πιο πολυσυζητημένη αιτία αποχώρησης πολυεθνικών και βιομηχανιών είναι το φθηνό εργατικό δυναμικό. Δεν είναι τυχαίο ότι ενώ στη Γαλλία τα εργοστάσια κλείνουν, πολλές πολυεθνικές, ακόμη και κινεζικές εταιρίες επέλεξαν να μετακινηθούν ή να επενδύσουν εκεί όπου βρίσκουν ακόμη φθηνά εργατικά χέρια, σε χώρες όπως η Βουλγαρία ή η Αλβανία. Και φυσικά παρά τις αλλαγές και την αύξηση του εργατικού κόστους, Κίνα, Ινδία, Ινδονησία, Μπανγκλαντές παραμένουν οι top ελκυστικοί προορισμοί για μια σειρά κλάδων της παγκόσμιας παραγωγής. Σε αυτές τις χώρες, το «εργατικό δίκαιο» είναι φράση άγνωστη, ενώ είναι βέβαιο ότι δεν υπάρχουν «τεμπέληδες», που κάνουν διάλειμμα για φαγητό και συζήτηση.
