«Οχι» τελικά είπε στις Ηνωμένες Πολιτείες για το θέμα της καταστροφής του χημικού οπλοστασίου της Συρίας επί των εδαφών της η Αλβανία, μετά το κύμα διαμαρτυριών και την πολιτική πίεση που δέχτηκε ο «πρόθυμος» Εντι Ράμα. Εξαρχής ήταν σαφές ότι το ενδεχόμενο η «καυτή πατάτα» της διεθνούς διπλωματίας να προσγειωθεί τελικά στα Τίρανα εμπεριείχε πολλά παράδοξα και κινδύνους. Ομως η Αλβανία φάνηκε ο «πιο αδύναμος κρίκος» ανάμεσα σε μία σειρά κρατών που δυνητικά θα μπορούσαν να αναλάβουν το εγχείρημα. Τα αντεπιχειρήματα για την επιλογή της Αλβανίας ήταν άλλωστε κραυγαλέα. Καταρχάς η ειδική μονάδα καύσης που κατείχε η γειτονική χώρα, την οποία έφτιαξε με αμερικανική βοήθεια, είχε προδιαγραφές για την καταστροφή 16 τόνων δικών της χημικών όπλων (που είχαν ξεμείνει από την εποχή του Ενβέρ Χότζα), και όχι των τουλάχιστον 1.000 τόνων που σχεδιαζόταν να μεταφερθούν εκεί από τη Συρία. Επειτα, εγειρόταν μία σειρά από ζητήματα ασφαλείας. Πρώτον, οι αμφιλεγόμενες εκπομπές αερίων, που προέρχονται από τη συγκεκριμένη διαδικασία καύσης των χημικών, μία διαδικασία που έχει επανειλημμένα προκαλέσει αντιδράσεις από περιβαλλοντικές οργανώσεις. Δεύτερον, το πολύ σοβαρό ζήτημα της διαχείρισης των αποβλήτων μετά την επεξεργασία, στο οποίο μάλιστα η Αλβανία έχει κακό προηγούμενο. Γιατί, όπως προέκυψε από αμερικανικά τηλεγραφήματα που διέρρευσαν μέσω WikiLeaks, (χρονολογούμενα από το 2008, δηλαδή έναν χρόνο μετά την υποτιθέμενη «επιτυχή» καταστροφή των 16 τόνων κινεζικών χημικών όπλων του κομμουνιστικού καθεστώτος Χότζα), τα κοντέινερ με τα απόβλητα εκείνης της καύσης παρουσίαζαν διαρροές βαρέων μετάλλων, όπως αρσενικό, μόλυβδος και υδράργυρος! Μάλιστα, παρότι αρχικά η υπηρεσία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ DTRA που είχε αναλάβει το έργο επρόκειτο να τα μεταφέρει εκτός Αλβανίας, τελικά κατέληξαν με σύμφωνη γνώμη του τότε υπουργού Αμυνας Φατμίρ Μεντιού σε απομονωμένη στρατιωτική περιοχή. Και παρόλο που η DTRA είχε εγγυηθεί ότι ο συγκεκριμένος τρόπος αποθήκευσης έχει ορίζοντα εικοσαετίας, Βρετανοί ειδικοί διαπίστωσαν εκ των υστέρων ότι τα κοντέινερ μπορούν να συγκρατήσουν τα απόβλητα για μόνο πέντε με δέκα χρόνια!
Εκείνο το παράδειγμα ανευθυνότητας και λαθών δημιουργούσε εύλογες ανησυχίες για την ενδεχόμενη διαχείριση του πολλαπλάσια μεγαλύτερου συριακού χημικού οπλοστασίου. Ο πρόεδρος της αλβανικής Βουλής και πρώην πρωθυπουργός Ιλιρ Μέτα δήλωσε ότι δεν νομίζει ότι η Αλβανία διαθέτει τα απαραίτητα μέσα για να καταστρέψει το χημικό οπλοστάσιο. Τελικά και ο πρωθυπουργός Ράμα αποφάσισε να επιλέξει «με γνώμονα το συμφέρον των πολιτών», έστω δυσαρεστώντας τους Αμερικανούς συμμάχους.
Πώς κατέληξε να προκρίνεται η λύση της Αλβανίας έναντι άλλων κρατών με μεγαλύτερη εμπειρία και υποδομές; Είχαν προηγηθεί ντρίμπλες της διεθνούς διπλωματίας καθώς και η σπουδή των ΗΠΑ να δώσουν τάχιστα μία λύση στο πρόβλημα. Κανονικά η Σύμβαση για τα Χημικά Οπλα απαγορεύει τη μεταφορά τους, όμως η Δαμασκός παραμένει σε εμπόλεμη κατάσταση.
Οι ΗΠΑ, που έχουν ήδη στο ενεργητικό τους την καταστροφή 25.000 τόνων χημικών -και όχι μόλις 16, όπως η Αλβανία-, εμποδίζονται από τη νομοθεσία τους, αλλά και από τις αναμενόμενες αντιδράσεις περιβαλλοντικών και άλλων οργανώσεων. Η Ρωσία, που έχει καταστρέψει ήδη 30.400 τόνους χημικών παραγόντων, δεν φέρεται διατεθειμένη, ενώ αναφέρονται δυσκολίες στη μεταφορά με πιθανό βέτο της Τουρκίας για να περάσουν τα χημικά από τα στενά των Δαρδανελλίων ή, αντίστοιχα, της Δανίας και της Σουηδίας για μεταφορά μέσω της Βαλτικής.
Στα τέλη Οκτωβρίου οι ΗΠΑ ζήτησαν από τη νεοσυσταθείσα κυβέρνηση της Νορβηγίας να αναλάβει την καταστροφή μέρους των συριακών χημικών αποβλήτων (συγκεκριμένα 300-500 τόνους σαρίν και 50 τόνους αερίου μουστάρδας). Το επιχείρημα ήταν, εκτός από τη σταθερή πολιτική κατάσταση και τα περιβαλλοντικά εχέγγυα της Νορβηγίας, και τα μεγάλα αποθέματα νερού της χώρας, καθώς η προτεινόμενη μέθοδος για την καταστροφή τους δεν ήταν η καύση (την οποία γενικώς φέρεται ότι προκρίνει το αμερικανικό Στέιτ Ντιπάρτμεντ), αλλά η υδρόλυση, μία διαδικασία που θεωρείται ασφαλέστερη από τους ειδικούς.
«Δεν έχουμε μονάδα υδρόλυσης ούτε δυνατότητα καύσης των οργανικών αποβλήτων ούτε έχουμε βρει μία περιοχή ή λιμάνι (πλησίον του οποίου θα λάβει χώρα η διαδικασία)» είχε απαντήσει ο Νορβηγός υπουργός Εξωτερικών Μπόρκγε Μπρέντε. Είχε επίσης επικαλεστεί τους «χρονικούς περιορισμούς», καθώς η διορία για την καταστροφή τους έχει οριστεί στο σχετικό Ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ ως τον ερχόμενο Ιούνιο.
Μυρτώ Μπούτση
